Кіріспе
1969 жылы түрмеден қашқан Анри Шарриердің "Папийон" ("көбелек") - Анри Шарриердің 1969 жылғы 30 сәуірде Францияда тұңғыш рет жарияланған романы. Папийон – Шарриердің лақап аты. Папийон, қалпында жасау үшін сотталған бұрынғы банкир Луи Дегамен дос болады. Ол Деганы оның зарядтағышын алуға тырысқан шабуылшылардан қорғауға келіседі. Жазалау колониясына келген соң Папийон ауруға шалдыққандай болып, ауруханаға жіберіледі. Ол Клузио және Андре Матурет есімді екі адаммен бірге түрмеден қашуды жоспарлайды. Олар Пьюгон аралындағы (Сен-Люсия) араласқан дерттілер колониясының көмегімен сатып алынған желкенді қайықты пайдалануға ниеттенді. Марони өзені оларды Атлант мұхитына жеткізеді, содан кейін солтүстік-батысқа қарай Тринидадқа беттейді. Тринидадта үштікке тағы үш қашқын қосылады; оларға британдық отбасы, Кюрасаоның голланд дін қызметкері және басқа да адамдар көмектеседі. Колумбия жағалауына жақындағанда, қашқандарды көреді. Жел тоқтап, олар қайтадан тұтқындалады. Колумбия түрмесінде Папийон тағы бір тұтқынмен бірге қашуға тырысады. Олар түрмеден біршама қашықтықта өздерінің жолдарын бөліп кетеді. Папийон америкалықтар мекендейтін Гуахира түбегіне кіреді. Ол теңіз өнімдерін іздеумен айналысатын жағалаудағы ауылға қоныстанады. Ол жерде екі жеткіншек қызға үйленеді және екеуін де жүкті қылады. Бірнеше ай бойы жұмақтай өмір сүрген соң, Папийон өзіне қиянат жасағандардан кек алуды шешеді. Ауылдан шыққаннан кейін көп ұзамай Папийон тұтқындалып, Санта-Мартада қамалады, содан кейін Барранкильяға ауыстырылады. Ол сол жерде Клузио мен Матуретпен қайта кездеседі. Папийон түрмеден қашу үшін көптеген әрекеттер жасайды, бірақ барлығы сәтсіз аяқталады. Соңында оны Француз Гвианасына қайтаруға шешім қабылданады. Жаза ретінде Папийон екі жылға Сен-Жозеф аралына (Француз Гвианасының жағалауынан 11 шақырым қашықтықта орналасқан Сальту аралдарына) жалғыздыққа жіберіледі. Клузио мен Матуретке де осындай жаза тағайындалады. Босатылғаннан кейін Папийон Король аралына (Сальту аралдары тобындағы арал) ауыстырылады. Қашу әрекеті ақпарат берушінің (Папийон оны өлтіріп тастайды) арқасында сәтсіз аяқталады. Папийон тағы 19 айға жалғыздық камерасында отырады. Оның сегіз жылдық жазасы Папийон акулалар көп суға түскен қызды құтқару үшін өмірін қауіпке тігуімен қысқартылады. Француз Гвианасының шенеуніктері нацистік Виши режимін қолдауға шешім қабылдағаннан кейін қашуға тырысқандарға өлім жазасы тағайындалады. Папийон Роял аралындағы психиатриялық ауруханаға жіберу үшін ақылсыздыққа салды. Ақылсыз тұтқындарды ешқандай себеппен өлім жазасына кесуге болмайды, ал паналау орны Ібіліс аралы сияқты қатаң күзетілмейді. Ол тағы бір қашу әрекетіне қатысады, бірақ ол сәтсіз аяқталады; екінші тұтқын қайығы тасқа соғылып, суға батып кетеді. Папийон да қаза тапқанға айналады. Папийон психикалық ауруынан "сауыққаннан" кейін Корольдік аралдағы тұрақты тұтқынға оралады. Ол "Сальту аралдары" тобындағы ең кішкентай және "қайта құтылу мүмкін емес" аралға, яғни Ібіліс аралына ауыстырылуды сұрайды. Папийон суды зерттеп, биік жартастан қоршалған жартасты шығанақты табады. Ол әрбір жетінші толқынның жүзіп бара жатқан затты құрлыққа қарай жеткілікті қашықтыққа алып кететінін байқайды. Ол сынақ үшін кокос қаптарын шығанаққа лақтырып көреді. Ол өзіне серік болатын тағы бір тұтқынды табады, ол Оңтүстік-Шығыс Азияда теңіз тонаумен айналысқан пират Сильвен еді. Олар кокос қаптарын пайдаланып, суға секіріп кетеді. Жетінші толқын оларды теңізге шығарып жібереді. Көп күндер бойы күннің ыстығында кокос қабығымен тіршілік етіп, құрлыққа жетіп апарады. Сильвен кокос қабын тастап, жылтыранды құмға батып кетеді. Құрлықта Папийон "аралға" үй салып берген Куик Куикке кездеседі. Үй жылтыранды құммен қоршалған қатты жерде орналасқан. Олар шошқамен бірге қайықпен Британ Гвианасының Джорджтаун қаласына барады. Папийон тағы бес қашқынмен бірге солтүстік-батысқа қарай жол тартады. Венесуэлаға жеткен соң, олар тұтқындалып, Гран-Сабана аймағына жақын жердегі Эль-Дорадоның кішкентай кеншілер қаласының маңындағы жылжымалы тұтқын лагерьлеріне қамалады. Сол жердегі қатал жағдайлардан аман қалған және алмастар тапқан Папийон ақырында босатылады. Бірнеше жылдан кейін ол Венесуэла азаматтығын алып, танымал болады.
Papillon (papijɔ̃, "butterfly") is a novel written by Henri Charrière, first published in France on 30 April 1969. Papillon is Charrière's nickname. Papillon befriended Louis Dega, a former banker convicted of counterfeiting. He agreed to protect Dega from attackers trying to get his charger. Upon arriving at the penal colony, Papillon claimed to be ill and was sent to the infirmary. There he collaborated with two men, Clousiot and André Maturette, to escape from the prison. They planned to use a sailboat acquired with the help of the associated leper colony at Pigeon Island (Saint Lucia). The Maroni River carried them to the Atlantic Ocean, and they sailed to the northwest, reaching Trinidad. In Trinidad the trio were joined by three other escapees; they were aided by a British family, the Dutch bishop of Curaçao, and several others. Nearing the Colombian coastline, the escapees were sighted. The wind died and they were captured and imprisoned again. In Colombian prison, Papillon joined with another prisoner to escape. Some distance from the prison, the two went their separate ways. Papillon entered the Guajira peninsula, a region dominated by Amerindians. He was assimilated into a coastal village whose specialty was pearl diving. There he married two teenage sisters and impregnated both. After spending several months in relative paradise, Papillon decided to seek vengeance against those who had wronged him. Soon after leaving the village, Papillon was captured and imprisoned at Santa Marta, then transferred to Barranquilla. There, he was reunited with Clousiot and Maturette. Papillon made numerous escape attempts from this prison, all of which failed. He was eventually extradited to French Guiana. As punishment, Papillon was sentenced to two years of solitary confinement on Île Saint Joseph (an island in the Îles du Salut group, 11 kilometers (7 miles) from the French Guiana coast). Clousiot and Maturette were given the same sentence. Upon his release, Papillon was transferred to Royal Island (also an island in the Îles du Salut group). An escape attempt was foiled by an informant (whom Papillon stabbed to death). Papillon had to endure another 19 months of solitary confinement. His original sentence of eight years was reduced after Papillon risked his life to save a girl caught in shark infested waters. After French Guiana officials decided to support the pro Nazi Vichy Regime, the penalty for escape attempts was death, or capital punishment. Papillon decided to feign insanity in order to be sent to the asylum on Royal Island. Insane prisoners could not be sentenced to death for any reason, and the asylum was not as heavily guarded as Devil's Island. He collaborated on another escape attempt but it failed; the other prisoner drowned when their boat was destroyed against rocks. Papillon nearly died as well. Papillon returned to the regular prisoner population on Royal Island after being "cured" of his mental illness. He asked to be transferred to Devil's Island, the smallest and considered the most "inescapable" island in the Îles de Salut group. Papillon studied the waters and discovered possibilities at a rocky inlet surrounded by a high cliff. He noticed that every seventh wave was large enough to carry a floating object far enough out into the sea that it would drift toward the mainland. He experimented by throwing sacks of coconuts into the inlet. He found another prisoner to accompany him, a pirate named Sylvain. He had sailed in southeast Asia, where he was known to raid ships, killing everyone aboard for their money and goods. The two men jumped into the inlet, using sacks of coconuts for flotation. The seventh wave carried them out into the ocean. After days of drifting under the relentless sun, surviving on coconut pulp, they made landfall at the mainland. Sylvain sank in quicksand after having abandoned his coconut sack. On the mainland, Papillon encountered Cuic Cuic, who had built a hut on an "island". The hut was set on solid ground surrounded by quicksand; Cuic Cuic depended on a pig to find the safe route over the quicksand. The men and the pig made their way to Georgetown, British Guiana, by boat. Papillon decided to continue to the northwest in the company of five other escapees. Reaching Venezuela, the men were captured and imprisoned at mobile detention camps in the vicinity of El Dorado, a small mining town near the Gran Sabana region. Surviving harsh conditions there, and finding diamonds, Papillon was eventually released. He gained Venezuelan citizenship and celebrity status a few years later.
Papillon-тың әсері
Кітап бірден сенсация тудырып, бестселлерге айналды, кеңінен танылып, сыншылардың жоғары бағасын алды. Жарық көргеннен кейін 21 апта бойы Франциядағы бестселлерлер тізімінде бірінші орында тұрды, Францияда ғана 1,5 миллионнан астам данасы сатылды. Содан бері кітаптың 239 нұсқасы 21 түрлі тілде әлемдік аренада жарық көрді. Кітап 1969 жылы Францияда Роберт Лаффонт баспасынан, ал 1970 жылы Ұлыбританияда Руперт Харт-Дэвис баспасынан жарық көрді, ағылшын тіліне аудармасын Патрик О'Брайан жасады. Кітап 1973 жылы Стив Маккуин мен Дастин Хоффман жұлдыздығымен, сондай-ақ 2017 жылы Чарли Хуннам мен Рами Малектің қатысуымен осы атпен Голливудта фильмге бейімделді. Charrière 1973 жылы Papillon-ның "Banco" деп аталатын жалғасын да жариялады. "Папильон" – "Барлық уақыттағы ең ұлы оқиға" (Огюст Ле Бретон) және "Батырлық пен шығарлылықтың қазіргі заманғы классикасы" (Джанет Фланнер, The New Yorker) деп сипатталған.