Кіріспе
аудан Агра бөлігінің құрамына кіреді. Матура ауданының жалпы аумағы 3340 шаршы километрді құрайды. Матура ауданында 5 теһсил бар. Матура Говардхан Чхата Мант Махаван. Матура солтүстік-шығысында Алигарх ауданымен, оңтүстік-шығысында Хатрас ауданымен, оңтүстігінде Агра ауданымен, батысында Раджастанмен және солтүстік-батысында Харьяна штатымен шектеседі.
The District is part of Agra division. Total area of Mathura district is 3340 sq. km. There are 5 tehsils in Mathura district. Mathura
Govardhan
Chhata
Mant
Mahavan. Mathura is bounded on the northeast by Aligarh District, on the southeast by Hathras District, on the south by Agra District, and on the west by Rajasthan and northwest by Haryana state.
География және климат
Матура қаласы орналасқан. Оның орташа биіктігі 174 метрді (570 футты) құрайды. Матураның климаты тропикалық, шұғыл, жазда температура 44 °C-тан асып кететіндей ыстық, ал қыста суық және тұманды болып, температура 5 °C-қа дейін төмендейді. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 793 мм, көбінесе шілдеден қыркүйекке дейінгі муссон маусымында жауады.
Әкімшілік
Матура аймағы 1803 жылы британдық территорияға қосылды. 1832 жылға дейін Матура аудан ретінде мойындалғанға дейін, аймақтың бір бөлігі Аградан, екінші бөлігі Садабадтан басқарылды.
Стратегиялық маңызы
Матура – Үндістан армиясының Орталық командалығындағы Үндістан I корпусының (Шабуыл тобы) орналасқан жері. Қала шетіндегі, Матура гарнизоны деп аталатын үлкен құпия аймақта Strike I корпусының штаб-пәтері орналасқан (Орталық команданың өзінің штаб-пәтері Лакхнауда). Мұнда шабуылдық жаяу әскер бөлімдері, әуе қорғанысы бөлімдері, броньды дивизиялар, инженерлік бригадалар, артиллерия бөлімдері және Стратегиялық ядролық команданың құпия бөлімдері дислокацияланған. I корпус негізінен Үндістанның батыс шекарасының қорғауға жауапты. 2007 жылы «Ашвамедха» жаттығуы барысында барлық бронетанктік, артиллериялық және жаяу әскер дивизиялары жалпы NBC (ядролық, химиялық, биологиялық) ортаны модельдеуді жүзеге асырды. Мақсаты – жоғары қарқынды, қысқа мерзімді және «күтпеген» шайқастардағы операциялық мүмкіндіктерді көрсету.
Саясат
Матура бірнеше органмен басқарылады, олардың ең маңыздысы – Матура Нагар Нигам (Муниципаль корпорациясы), ол қаланың бас жоспарын жасауға жауапты. Қазір қаланың және қалалық аймақтардың (Нагар Нигамды қоса) жоспарлау міндеттері МАТХУРА-ВРИНДАВАН ДАМЫТУ АУТОРИТЕТІНЕ (қысқаша "МВДА") берілді. Бұл Ауторитет 1977 жылы құрылған. Матура сайлау округі осы ауданнан депутат сайлайды. 2019 жылы Хема Малини (БЖД) сайлауда жеңіске жетті.
Денсаулық сақтау
Матура қаласында денсаулық сақтау қызметтерін орталық, мемлекеттік және жергілікті үкіметтік мекемелермен қатар көптеген жеке сектор ұйымдары да қамтамасыз етеді. 2007-2008 жылдарғы Аудандық деңгейдегі үй шаруашылықтары мен денсаулық сақтау нысандарының зерттеуіне (DLHS 3) сәйкес, қазіргі уақытта некеде тұрған әйелдердің тек 33% ғана заманауи контрацепция әдістерін қолданады, бұл мемлекеттік орташа көрсеткіштен (34,8%) төмен. Дегенмен, заманауи әдістерді қолдану Матурада (29,4%) мемлекеттік орташа көрсеткіштен (26,7%) жоғары. ЖІҚ (спираль), таблетка және презервативтерді қолдану көрсеткіштері де мемлекеттік орташа көрсеткіштен төмен. DLHS 3 бағалауынша, Матурадағы отбасылық жоспарлауға қанағаттандырылмаған қажеттілік 38,9% құрайды: аралық әдістерге қанағаттандырылмаған қажеттілік 9,8%, бала тууды шектеу әдістеріне қанағаттандырылмаған қажеттілік 29,1%. Үшінші және одан жоғары баланың тууының үлесі 46,9% құрайды. Матурада 18 жасқа толмаған қыздардың үйлену көрсеткіші мемлекеттік орташа көрсеткіштен (33,1%) төмен, 31,6% құрайды. Бірақ ең алаңдатарлық мәселе – соңғы жүктілік кезінде кем дегенде 3 рет жүктілікке баруға қараған аналардың үлесі, ол мемлекеттік орташа көрсеткіштен (64,4%) әлдеқайда төмен, тек 21% құрайды.
Экономика және өнеркәсіп
Матура индустриясы – Уттар-Прадеш экономикасына үлкен үлес қосатын маңызды салалардың бірі. Қалада орналасқан Матура мұнай өңдеу зауыты Азиядағы ең ірі мұнай өңдеу зауыттарының бірі болып табылады. Бұл Үнді мұнай корпорациясына қарасты, жоғары технологиялық деңгейдегі мұнай өңдеу зауыты. Матура мұнай өңдеу зауыты 1996 жылы қоршаған ортаны басқару жүйесі саласында ISO 14001 сертификатын алған Азиядағы бірінші және әлемдегі үшінші зауыт. Сари басып шығару, мата бояу және күміс әшекейлер жасауды қамтитын тоқыма өнеркәсібі аймақтың өнеркәсіптік өндірісіне зор үлес қосады. Күміс әшекейлердің көп бөлігі күміс зергерлік бұйымдар мен Кришна сияқты құдайлар мен құдайылардың мүсіндерінен тұрады. Бұлардан басқа, су крандары мен әртүрлі сәндік және тұрмыстық заттарды өндіретін кәсіпорындар да бар. Матура сонымен қатар мақта мата өндірісінің ірі орталығы болып табылады, оның ішінде әйелдерге арналған таза ақ түсті мақта сарилер, ерлерге арналған дхотилер және төсектерге арналған мақта нивар ленталары ерекше көзге түседі. Бұл сонымен қатар сүттен жасалған тәттілер өндірісінің орталығы, олардың ішінде Матура педасы мен бурфисі ең танымал. Сүт өзендері ағып жатқан жер ретінде танымал Матурада бүгінгі күнге дейін сүт сауда орталықтары бар, онда кез келген мөлшерде жаңа сүт сатып алуға болады, бағалары бірнеше минут сайын өзгереді және қор нарығы бағалары сияқты қара тақтада жарияланады.
Білім
GLA университеті NAAC "A" санатымен аккредиттелген, R. K. Институттар тобы (ішінде Rajiv Technology Management академиясы, Rajiv Teacher's Education академиясы, Rajiv Pharmacy академиясы, K. D. Dental College Hospital, Rajiv International School және т.б.) ), BSA инженерлік және технологиялық колледжі, Excel менеджмент технологиясы институты университет мәртебесіне ие болды). 2009 жылдың 12 желтоқсанына дейін Матурада 40 инженерлік-менеджменттік колледж ашылды. Матурада Уттар-Прадеш штатының Пандит Дин Даяль Упадьяя атындағы ветеринариялық университеті орналасқан, ол штат бойынша алғашқы және ел бойынша төртінші дербес ветеринариялық университеті болып табылады. Университет Матура-Агра тас жолында орналасқан. Матурадан 35 км қашықтықта орналасқан Баратпур қаласындағы танымал мемлекеттік инженерлік колледж бар. Пармешвари Деви Дханука, Хануман Прашад Дханука, Канха Махан мемлекеттік мектебі, Канха Махан Милленниум мектебі, Амарнатх Видья Ашрам, Сакральді жүрек, Сент-Доминик, Раманлал Шоравала, SRBS халықаралық мектебі, Браж Шикша Садан мектебі және Ражив халықаралық мектебі сияқты көптеген мектептер де осы жерде орналасқан.
management colleges had been established in Mathura up to 12 12 2009. Mathura is home to the Uttar Pradesh Pandit Deen Dayal Upadhyaya Veterinary University, the first of its kind in the state and the fourth in the country to be made independent veterinary universities. The University is located on the Mathura Agra road, about from M. Famous Government engineering college, Bharatpur is located at 35 km from Mathura. Many schools like Parmeshwari Devi Dhanuka, Hanuman Prashad Dhanuka, Kanha Makhan Public School, Kanha Makhan Millenium School, Amarnath Vidya Ashram, Sacred Heart, St. Dominics, Ramanlal Shorawala, SRBS International School,Braj shiksha sadan school and Rajiv International School are also located here.
Өнер
Матура өнер мектебі – Матурада б.з.б. 2 ғасырдан бастап 12 ғасырға дейін гүлденген буддалық бейнелеу өнерінің стилі. Оның ең ерекше үлесі Кушан және Гупта дәуірлерінде (б.з. 1–6 ғасырлары) жасалды. Жақын жердегі Сикри карьерлерінен алынған қызыл құмтастан жасалған мүсіндер Солтүстік Орталық Үндістанға кеңінен тараған, бұл Матураның мүсін экспорты ретіндегі маңыздылығын көрсетеді. Матура мектебінің мүсіндері ертеректегі якша (еркек табиғат құдайы) бейнелерімен байланысты, бұл ұқсастық Кушан кезеңінің басындағы алып тұрған Будда мүсіндерінде ерекше көзге түседі. Оларда, сондай-ақ, отырған Буддаларда да зор күш сезіледі. Иықтары кең, кеудесі дөңгелек, аяқтары берік тіреліп тұрады. Қазіргі таңда Матура қаласындағы Холи қақпасы мен Чок базарында 1000-ға жуық шебер қабырғаға ілінетін суреттер жасап жатыр. Бұл суреттердің тақырыбы діни мазмұнда, көбінесе Радха мен Кришнаның айналмада отыруы, Кришнаның Радха мен Гопилермен бірге сырнай ойнауы, Кришнаның малдарымен бірге бейнеленуі, Сарасвати, Вайшно Деви және Вишну сияқты құдайлар бейнеленген. Қабырғаға ілінетін суреттерде Матура сурет мектебінің шеберлігін көрсететін, әсем әшекейленген құдайлар мен құдайшалар бейнеленген. Суреттер дайын болғаннан кейін, олар түрлі-түсті жұлдыздармен және микамен безендіріліп, көрікті етіледі. Матура сурет мектебінің ең тамаша туындыларының бірі – лотос гүлдерінің арасында бейнеленген Лакшми құдайы.
Дін
Матура – Үндістандағы индуистер үшін ең қасиетті жеті орынның бірі. Кшетра – қасиетті жер, белсенді күштің алаңы, мокша, соңғы бостандыққа қол жеткізуге болатын орын. Гаруда Пуранада мокшаны сыйлайтын жеті қала аталады: Айодхья, Матура, Майя, Каси, Канджи, Авантика, Пури және Дваравати.
Ғибадатханалар
Шри Кришна Жанмбхуми – Матура қаласының орталық бөлігінде орналасқан индуисттік ғибадатхана кешені. Хиндулар оны ең қасиетті орындардың бірі санайды, себебі ғибадатхана ежелгі индуист құдайы Кришнаның туған жерінде тұр деп сендіреді. Кешенде Кешавдев ғибадатханасы бар, онда таңғы дұға кезінде (Мангла Арти) рухани атмосфераны сезінуге болады. Ғибадатхана кешенінде музей де бар, онда Шри Кришнаның тууына байланысты осы жерден қазба жұмыстары кезінде табылған көптеген заттар қойылған. 1814 жылы салынған Дваркадиеш ғибадатханасы Матура қаласындағы Ямуна өзенінің жағасында орналасқан. Бұл ғибадатхананы Валлабхачарьяның ізбасарлары басқарады. Ғибадатхана архитектуралық тұрғыдан да қызықты. Күнделікті таңғы дұғадан бұрын ғибадатхана ішінде Бхаджан-Киртан орындаған адамдар (Мангла Арти) мерекелік көңіл-күй сыйлайды. Гіта Мандир Матура қаласынан шамамен бес шақырым қашықтықта, Вриндабанға қарайтын жолда орналасқан. Мәндірді Үндістанның ірі өнеркәсіптік қуаттарының бірі – Бирла салған. Ғибадатхананың архитектурасы бүкіл Үндістаннан келген туристерді қызықтырады. Ғибадатхананың қабырғаларында индустардың қасиетті кітабы – Гите кітабының толық мәтіні жазылған. Мүсіндер мен суреттер де ғибадатхананың сән-салтанатын арттырады. Мәндірдің ішкі бөлігінде Кришнаның бейнесі орналасқан. 1851 жылы салынған Рангаджи ғибадатханасы Ранганатхаға немесе Рангаджиге арналған, ол Вишнудың шешашайи позасында, қасиетті Шеша нагының орамдарына жатып бейнеленген. Дравидия стилінде салынған ғибадатханада алты қабаттан тұратын биік гопурам (қақпа) және 50 фут биіктіктегі алтын жалатылған Дхваджа стамбхасы бар. Ғибадатхана ауласында су қоймасы мен көркем бақ орналасқан. Жыл сайынғы "Жал Вихар" фестивалі су қоймасында салтанатты түрде өткізіледі. Ғибадатхана Чайтра (наурыз-сәуір) айында өткізілетін "Брахмотсав" мерекесімен де танымал. Он күндік мерекелік шаралардың бастысы – ғибадатханадан жақын маңдағы бақтарға қарай ратты (арбаны) тарту. Югал-Кишор ғибадатханасы 17 ғасырда император Акбардың 1570 жылы Вриндабанға сапарынан кейін салынған. Ол Гаудия Вайшнавтарға Мадана Мохана, Говиндаджи, Гопинатха және Югал-Кишор ғибадатханаларын салуды бұйырған. Бұл ғибадатхана Вриндабандағы Кеси Гхатқа жақын орналасқан. Радха Раман ғибадатханасы – ежелгі индуист құдайы Кришнаның тағы бір аты, ол "Радхаға қуаныш сыйлайтын" дегенді білдіреді. Радха Раманның сева-пуджасы 1542 жылы Салиграм шиладан пайда болғаннан кейін құрылған. Сондай-ақ, осы ғибадатханада Гопала Бхатта Госвамиге сыйлық ретінде берілген ағаштан жасалған отыратын орын (хоки) және шаль (чаддар) немесе Чайтанья сақталады. Бұл ғибадатханада Радханидің бейнесі жоқ, бірақ Кришнаның жанында оның бар екенін білдіретін тәж қойылған. 1917 жылы Жайпур махаражасы Савай Мадхав Сингх салған Жайпур ғибадатханасы – Вриндабанда орналасқан, әсем әрі сәнді ғибадатхана. Ол қолмен оюланған құмтастан жасалған. Ғибадатхана Радха Мадхаваға арналған. Шәһжи ғибадатханасы – Вриндавандағы тағы бір ғибадатхана. Оны 1876 жылы Лакхнаудың бай зергері Шах Кундан Лал жобалап, салған. Ғибадатханадағы құдайлар "Чхоте Рада Раман" деп аталады. Ғибадатхана архитектурасымен және мәрмәр мүсіндерімен танымал. "Басанти Камера" дәрбір залы бельгиялық шыны шамдармен және әдемі суреттермен әсемделген. ИСККОН-ның ең қымбат ғибадатханаларының бірі болады деп күтілуде. Прем-Мандир – Вриндабанның шетінде 54 акр жерге орналасқан діни және рухани кешен. Ғибадатхананың құрылысын рухани гуру Крипалу Махарадж бастаған. Ғибадатхананың негізгі құрылысы ақ мәрмәрден жасалған. Радха Кришна және Сита Рама мүсіндері жер және бірінші қабаттарда орналасқан. Ғибадатхананың барлық аумағы Радха Кришнаның өмірінен алынған түрлі көркем туындылармен безендірілген. Шри Вриндаван Чандра Мәндірі (ХКМ Вриндаван) – Вриндабанда орналасқан, рухани аспандағы ең жоғарғы Голока Вриндавананың көшірмесі. Бұл ғибадатхана 2006 жылы Шри Рама Навами күні ашылған. Ғибадатхананың ультра заманауи геодезиялық құрылысы және дәстүрлі гопурамы бар, ол қажыларды кіреберісте қарсы алады. Ғибадатхананың негізгі мерекелері – Шри Кришна Жанмаштами, Шри Радаштами, Картик Фест (Говардан Пуджа кезіндегі 7 күндік фестиваль) және Гаура Пурнима. Радаштами және Жанмаштами сияқты мерекелерде Шри Шри Рада Вриндаван Чандраға үлкен абхишектер орындалады. Шри Радха Рас Бихари Ашта Сахи ғибадатханасы: Вриндаван қаласында, Кришнаның "Лила Стан" (тағдырын құмарлықпен ойнаған жері) орналасқан. Бұл ғибадатхана 84 кош Врайдж Парикрама Ятраны аяқтаған ізбасарлар үшін міндетті түрде баруға тиіс орын. Ғибадатхана ғасырлар бойы сақталған және Радха мен оның Ашта Сахилеріне – Кришнамен оның махаббатына жақын болған сегіз серігіне арналған алғашқы үнді ғибадатханасы. Ашта Сахилер туралы ежелгі Пураналар мен Бхагавата Пурана мәтіндерінде айтылған. Ғибадатхана Шри Радха Рас Бихари Ашта Сахи Мәндірі деп аталады және Кришна мен Радханидің рухани Раса Лиласына орын берген. Ол Банке Бихари ғибадатханасына жақын орналасқан. Аңызға сүйенсек, Шри Радха Раса Бехари Ашта Сахи Мәндірі – Матура мен Вриндабанда Кришнаның Радха және оның сахилерімен Раса Лилаға белсенді қатысатын екі орынның бірі. Осы түндері ізбасарлар әуенге сай келетін сылдырлаған әуендерді естигендерін хабарлайды. Говинд Део ғибадатханасы бір кезде грек кресі тәрізді жеті қабаттан тұратын құрылыс болған. Император Акбар Аградағы Қызыл Қала үшін әкелінген қызыл құмтастың бір бөлігін осы ғибадатхананың құрылысына бергені айтылады. 1590 жылы оның генералы Ман Сингх салған ғибадатхананың құрылысында батыс, индуист және мұсылман архитектуралық элементтері үйлесім тапқан. Кришна Баларам ғибадатханасы – қасиетті Вриндаван қаласындағы Гаудия Вайшнав ғибадатханасы. Бұл Үндістандағы және халықаралық деңгейдегі негізгі ИСККОН ғибадатханаларының бірі. Кришна Баларам ғибадатханасы 1975 жылы Халықаралық Кришна Жағдайының Қоғамының (ИСККОН) негізін қалаушы ачарья Бхактиведанта Свами Прабхупаданың бұйрығымен салынған. Шри Джамбусвами Дигамбара Жайн Мәндірі – жайндар үшін маңызды діни орын, өйткені олар соңғы Кевали Джамбусвами осы жерден, Матура Чаураси деп аталатын жерден нирванаға қол жеткізгенін сендіреді. Басқа да маңызды ғибадатханаларға – Радха Маданмохан ғибадатханасы, Радха Дамодар ғибадатханасы, Радха Валлабх ғибадатханасы, Радхарани ғибадатханасы, Нидхиван, Радха Кришна Вивах Схали, Бхандирван кіреді.
Кришна Жанмаштами
Кришна Жанмаштами индуистік күнтізбенің Шравана айының (тамыз-қыркүйек) Кришна Пакшасының (қараңғы жарты айы) сегізінші күні (Аштами) тойланады. Кришнаның өмірін көркем бейнелейтін Раса-лила драмалық қойылымдары Матураның ерекшелігі болып табылады. Вриндаванадағы барлық храмдарда түнгі сағат 12-де үлкен аратти өтеді.
Радаштами
Радаштыми – Радхаранидің дүниеге келген күні. Бұл мереке Бадра айының (тамыз-қыркүйек) ақ айдың сегізінші күні, Кришнаның дүниеге келгенінен кейін нақты 15 күн өткен соң тобықталады. Бұл мереке бүкіл Матура аймағында, оның орталығы Барсанада зор қуанышпен тойланады. Радаштыми күнінің алдындағы түні Барсанадағы Рада Рани ғибадатханасында түн бойы киртан өтеді, ол шаттықтың мангала аратисімен аяқталады. Көптеген адамдар осы күні әсіресе Барсанаға барып қайтады.
Гура Пурнима
Гуру Пурнима – индуистік фестиваль, рухани және ғылыми ұстаздарға арналған. Бұл мейрам Асадха айында (маусым-шілде) өтеді. Бұл күні рухани тәлімгерге табыну дәстүрлі болып саналады. Матурада мыңдаған рухани гурулардың болуына байланысты миллиондаған адам Гуру Пурнима күні Матураға барып қайтады. Бұл күні көптеген жандар Манаси Гангаға жиналып, Говардхана айналымын (парикрама) жасайды.
Брадж Парикрама
Брадж парикрамасы – Кришнамен байланысты Брадж аймағының барлық қасиетті жерлеріне жасалатын қажылық сапар. Дәстүрлі түрде, Брадж мандалының Шаураси кос (84 кос) қажылығы, онда 12 вана (орман), 24 апвана (тоғайлар), қасиетті Говардхан төбесі, құдайдан келген Ямуна өзені және оның жағалауындағы көптеген қасиетті орындар бар, жыл сайын елдің түкпір-түкпірінен келген миллиондаған жолаушылар орындалады. Бұл қажылық Матураның солтүстігіндегі Котбанға, қаланың батысы мен оңтүстік-батысындағы Нандгаон, Барсана және Говардхан төбелеріне, сондай-ақ Балдео храмы орналасқан Ямуна өзенінің шығыс жағалауына дейін созылады. Брадж парикрамасындағы түрлі-түсті мейрамдар мен Кришнаның ерліктерін көрсететін расалила қойылымдары жаңбырлы Бадон айында ерекше болып келеді, себебі осы айда Кришна дүниеге келген, сондықтан осы айда түрлі-түсті мерекелер тойланады.
Васант Панчми
Матура қаласында көктем маусымының басталуын белгілейтін Васант Панчами мерекесі кеңінен тойланады. Бұл мереке Матурада Холи мерекесін тойлаудың басталуын көрсетеді. Ауданның басқа да храмдарында арнайы діни бағдарламалар ұйымдастырылады, мысалы, Вриндавандағы Банкей Бихари храмында паломниктер гүл жапырақтарын немесе раушан ұнтағын лақтыра отырып осы күнді тойлайды.
Латмар Холи
Латмар Холи – индуист мейрамы Холидің жергілікті тойлануы. Бұл Барсана қаласында нақты Холи мерекесінен бұрын өтеді. Атаудың мағынасы – "[адамдар] таяқтармен ұратын Холи". Барсанадағы Рада Рани храмының кең аумағында мыңдаған адам Латхмар Холиге куә болады, онда әйелдер ерлерді таяқтармен (латх) ұрып, ал жанындағылар дауыстап, Холи әндерін айтады және Шри Радхей немесе Шри Кришна деп шулайды.
Жал-Жұлан
Бұл Ранганатха ғибадатханасындағы серуен фестивалі. Түнде ғибадатхананың көлі жарықтандырылады. Бұл мереке Бадра айының (тамыз-қыркүйек) 11-ші күні тойланады.
Жұлған жолы Махотасы
Бұл мейрам 13 күнге созылады. Ол Шравана (шілде, тамыз) айының жарық онкүндігінің үшінші күнінде басталып, айдың толуына дейін жалғасады. Мереке барысында Радха Кришна мүсіндері ғибадатханаларда бесікке қондырылады. Бұл жылдың ең ірі мерекелерінің бірі, осы кезде Вриндаванаға көп адам келеді. Көбінесе бесіктер алтын мен күмістен жасалады. Бұл мереке Бәнке Бихари және Рада Раман ғибадатханаларында (Вриндавана), Дваркадиеш ғибадатханасында (Матура) және Рада Рани ғибадатханасында (Барсана) аталып өтеді.
Көлік
Матура Орталық темір жолының басты бағыттарында орналасқан және Дели, Агра, Лакхнау, Мумбай, Джайпур, Гвалиор, Калькутта, Хайдарабад және Ченнаи сияқты Үндістан мен Солтүстік Прадештің ірі қалаларымен байланысты. Ең жақын әуежай – Матурадан 62 км қашықтықта орналасқан Керия (Агра) әуежайы. Матура аймақтың маңызды қалаларымен сапалы автомобиль жолдары арқылы да жақсы байланысқан.