Кіріспе

Greyfriars Kirk (Eaglais nam Manach Liath) – Шотландияның Эдинбург қаласындағы Ескі қаланың ішінде орналасқан Шотландия шіркеуінің қауымдық шіркеуі. Оны Грейфриарс шіркеуінің зираты қоршап тұр. Грейфриарс өзінің тарихын 1598 жылы құрылған Эдинбургтің оңтүстік-батыс ауданына дейін жегізеді. Бастапқыда бұл қауым Сент-Джайлс шіркеуінің батыс бөлігінде жиналатын. Шіркеу, 15 ғасырдың ортасында Нидерландыдан Эдинбургке келген және қаланың оңтүстік-батыс шетінде католик монастырына жер алған Observantine Franciscans немесе "Сұр монахтар" құрметіне аталған. Шотландия реформациясынан кейін, тасталған монастырдың жері зират ретінде қайта пайдаланылды, және ағымдағы шіркеу 1602 және 1620 жылдар аралығында салынды. 1638 жылы Ұлттық келісім осы шіркеуде қол қойылды. Шіркеу, Оливер Кромвельдің әскерлері казарма ретінде пайдаланған кезде, қоршау кезеңінде зардап шекті. 1718 жылы болған жарылыс шіркеу мұнарасын қиратты. Жаңадан құрылыс кезінде шіркеу екі қауымға бөлінді: Ескі Грейфриарс және Жаңа Грейфриарс. 1845 жылы Ескі Грейфриарс өртенді. Қайта құрғаннан кейін, пастор Роберт Ли Шотландия шіркеуінде реформациядан бері алғашқы орган мен әсем әйнек терезелерді орнатты. 1929 жылы Ескі және Жаңа Грейфриарс біріктіріліп, шіркеу бір ғибадатхана ретінде қайта жаңғыртылды. Келесі жылдары Ескі қаланың халқы азайғандықтан, Грейфриарс көршілес қауымдармен бірікті. Грейфриарс шіркеуі – сегіз бөліктен тұратын қарапайым, дөңгелек жолдармен жалғанған ғимарат; стильдік шешімі – барокко элементтерімен үйлесім тапқан готикалық стиль. Шіркеу бастапқыда алты бөліктен және батыс мұнарасынан тұрды. 1718 жылғы жарылыс мұнараны қиратқаннан кейін, Александр МакГилл екі жаңа бөлік және Палладиандық солтүстік кіреберіс қосып, әрқайсысы төрт бөліктен тұратын екі шіркеуге бөлінген бір ғимарат жасады. 1845 жылы өрт салдарынан қирағаннан кейін, Дэвид Кузин Ескі Грейфриарсты ашық, дөңгелек жолдарсыз интерьермен қайта салды. 1932-1938 жылдар аралығында Генри Ф. Керр шіркеудің ішкі және дөңгелек жолдарын жаңартты. Шіркеудің ерекше белгілері: Джеймс Баллантайнның тарихи әсем әйнек терезелері; 17 ғасырға жататын Маргарет, Леди Истерге арналған ескерткіш; және 1638 жылғы Ұлттық келісімнің түпнұсқасы. 18 ғасырдан бері Грейфриарс қауымдары миссионерлік жұмыстарымен белгілі. Бұл жұмыс бүгінгі күнге дейін шіркеудің Грассмаркет қоғамдық жобасымен және Грейфриарс Чартерис орталығымен бірлесіп жұмыс істеу арқылы жалғасуда. Грейфриарс әдетте апта сайын гэль тілінде ғибадат өткізеді, бұл Эдинбургтегі гэль тіліндегі ғибадат дәстүрін 18 ғасырдың басынан бері сақтап келеді.

Эдинбургтің сұр монахтары

Обсерваториялық францискандықтардың католик монахтары алғаш рет 1447 жылы Джеймс I шақыруымен Шотландияға келді. Алты монах, оның ішінде бір шотландтық, Корнелий Зиерикзее басшылығымен Төмен елдерден келді. Олар 1453 немесе 1458 жылдары Грассмаркет пен Шамшырақтар қатарының бұрышында қоныстанды. 1464 жылы Сент-Джайлз провинциясы Батыс қақпасының сыртындағы Сент-Джон капелласын Сұр монахтардың сақшысы Фрайр Краннокқа тапсырды. Бұл капелланың тағдыры белгісіз. Монастырь корольдік қолдау мен байланыстарға ие болды: ол 1449 жылы Эдинбургке келген Мэри Гелдерсті қабылдады және Англияның Генрих VI-сын оның жер аударылуы кезінде баспана берді. Джеймс IV Эдинбургтің Сұр монахтарына ерекше жақын болды: ол өзін Обсерваториялықтардың "патшалық қорғаушысы" деп тағайындады, ал Эдинбург Сұр монахтарының сақшысы Ранни корольдің рухани кеңесшісі болды. 16 ғасырдың ортасына қарай, әрқашан елуден алпысқа дейін монах тұрды. Монастырь алғаш рет 1558 жылы Шотландия реформациясына қатысты: реформаторлар Сент-Джайлстің мүсінін қалалық шіркеуден ұрлады, ал Сұр монахтар сол жылдың 1 қыркүйегінде Сент-Джайлс күні шеруінде пайдалану үшін киелінің мүсінін уақытша берді. Шеруді тоқтатқанда мүсінге зақым келді. 1559 жылы 28 маусымда Эдинбургке қауым төңкерішілерінің жақындауы туралы хабар жеткенде, Эдинбург провинциясы Лорд Сетон Сұр монахтарды қорғауға берген уәдесінен бас тартып, олардың монастырын қара халықтың тонауына жол берді. Монахтар қаладағы одақтастарының арасында жасырынып жүрді. 1560 жылдың жазында Шотландияның Обсерваториялық францискандықтары, Эдинбург Сұр монахтарының барлығынан басқа біреуі немесе екеуі ғана елден Нидерландыға кетті: бұл жер аударылғандардың саны шамамен сексен монахты құрады және оларды провинциялық министр Джон Патрик басқарды.

Басталуы

1565 жылы монастырьдың барлық ғимараттары бұзылып, тастары Жаңа Толбуттың құрылысына және Сент-Джайлз шіркеуі мен оның қоршау қабырғаларын жөндеуге қолданылды. Сент-Джайлз шіркеуінің ауласы сол кезде тым толып кеткендіктен, Шотландия королевасы Мэри 1562 жылы монастырь жерін қала кеңесіне жерлеу орны ретінде беруге рұқсат берді. Грейфриарс қауымының тарихы 1584 жылы қала кеңесінің Эдинбургті төрт приходқа бөлу туралы қабылдаған шешімінен басталады. Бұл шешім Сент-Джайлздің орталық бөлігінде жиналатын оңтүстік-батыс приходты құрды. Аталған шешім 1598 жылға дейін күшіне енбеді, сол кезде оңтүстік-батыс приход Сент-Джайлздің батыс жағындағы Жоғарғы Толбут бөлігіне бекітілді. Роберт Роллок және Питер Хьюат алғашқы пасторлар болып тағайындалды. 16 ғасырдың соңына қарай Сент-Джайлз Эдинбург халқының өсіп келе жатқан қажеттіліктерін қанағаттандыра алмады. 1599 жылы қала кеңесі Кирк о'Филд (қазіргі Чемберс-стрит аймағы) аумағында жаңа шіркеу салу жобаларын талқылап, кейіннен олардан бас тартты. 1601 жылы кеңес Грейфриарс жерлеу орнының оңтүстік бөлігінде жаңа шіркеу салу туралы шешім қабылдады. Құрылыс 1611 жылы Сиендегі Екатерина монастырынан әкелінген материалдарды пайдаланып басталды. Шіркеу алғаш рет 1619 жылдың 18 ақпанында Галлоуэй епискобы Уильям Купердің жерлеу рәсімі үшін пайдаланылды, ал Сент-Эндрюс архиепискобы Джон Спотисууд аталған рәсімге қатысты уағыз айтты. Қауымдық құлшылық 1620 жылғы Рождество күні алғаш рет өткізілді.

Келісім және қақтығыс

1633 жылы Эдинбург епархиясы құрылған кезде Грейфриар шіркеуінің пасторлары Сент-Джайлс соборының пребендария тізіміне енгізілді. 1637 жылы Карл I Шотландия шіркеуіне қызмет кітабын таңуға тырысты. Сол жылдың 23 шілдесінде Джеймс Фэрли Грейфриар шіркеуінде жаңа қызмет кітабын оқыды, бұл бүлікке әкелді, онда Фэрли қауымның әйелдерімен айтысқан. Фэрлидің әріптесі Эндрю Рамзи келесі жексенбіде қызмет кітабын оқудан бас тартты және патшалық билікпен қызметтен алынды. 23 шілдедегі оқиғалар сол күні Сент-Джайлсте болған ұқсас оқиға мен тәртіпсіздікке ұқсады. Шотландия шіркеуіне Чарльз бен Уильям Лаудтың араласуына қарсылық Ұлттық келісімге (National Covenant) әкелді. Келісім алғаш рет Арчибальд Джонстон Уорристон Грейфриар шіркеуінің мінберінен оқыды, содан кейін Шотландияның ақсүйектері мен жемістілері шіркеу ішінде Келісімге қол қойды. Келісімді жақтаушылардың құрылуы және олардың күшеюі Епископтар соғыстарына, Үш патшалық соғысының алғашқы қақтығысына әкелді. 1650 жылы Оливер Кромвельдің әскері Эдинбургке жақындағанда, қаладағы барлық еңбекке жарамды ер адамдар шіркеу ауласына жиналуға бұйрық берілді. Кромвель Дунбар шайқасында Келісімді жақтаушылардың жеңіліске ұшырауынан кейін қаланы басып алды, ал 1650 мен 1653 жылдар аралығында Кромвельдің әскері шіркеуді атқыштар казармасы ретінде пайдаланды және көптеген зақымдар келтірді. Кромвельдің өзі Грейфриарда уағыз айтқан болуы мүмкін. 1656 жылы Эдинбургте екі жаңа приход құруды күтіп, шіркеуді бөлу қабырғасымен бөлді, бірақ бұл жоспар іске аспады және қабырға 1662 жылы алынып тасталды.

Жою және қайта құру: 1718-1843 жылдар

1706 жылдан бастап қалалық кеңес Грейфриарстың батыс жағындағы мұнараны ұнтақ сақтау үшін пайдаланды; ол 1718 жылдың 7 мамырында, жексенбі күні шамамен сағат 1:45-те жарылып, мұнараны қиратты және шіркеудің батыс жағына ауыр зақым келтірді. Жөндеу жұмыстары жүріп жатқанда, қауым Джордж Гериот мектебінің және Эдинбург университетінің «Төменгі Ортақ залында» жиналды. Александр МакГилл шіркеуді жөндеу жұмыстарын бақылады. Жарылыстан кейін бір ай ішінде шығыс жағындағы төрт бөлікке қоршау үшін жаңа қабырға салынды. Батыс жағына екі бөлік қосылды: осылайша шіркеу екі тең жартыға бөлінді. Жұмыс 1722 жылдың 31 желтоқсанына дейін аяқталды, ал шығындар сыраға салынатын жергілікті алым есебінен өтелді. Келесі күзде қалалық кеңес Кирктердің батыс жартысын пайдаланатын жаңа қауым құруға бұйрық берді және Уильям Робертсон оның алғашқы пасторы болып сайланды: ол сол кезде Вестер Грейфриарс, кейін Жаңа Грейфриарс деп аталды. Алғашқы қауым шығыс жартысында жиналды және Ескі Грейфриарс деп аталды. Мектептердің негізі қаланғаннан бастап 19 ғасырдың соңына дейін Жаңа Грейфриарс, Ескі Грейфриарстан көшіп келген Мерчант Мейден ауруханасының және Джордж Гериот мектебінің оқушылары үшін мансардаларға ие болды; 1871 жылдан кейін Джордж Уотсон колледжінің оқушылары да шіркеудегі құлшылыққа қатысты. 1840 жылы Виктория көшесіндегі Сент-Джон шіркеуі Ескі Грейфриарс шіркеуінен бөлініп шықты; Ескі Грейфриарстағы екінші қызметкердің пасторы Томас Гатри Сент-Джонның алғашқы пасторы болды.

Өрт және "Грейфрайр революциясы"

1845 жылғы 19 қаңтарда қазандықтың түтігі қызып, өрт шықты, ол Ескі Грейфриарс шіркеуін толығымен жалмап, Жаңа Грейфриарс шіркеуінің шатыры мен жиһазына зақым келтірді. 1843 жылғы бөліністен кейін көп ұзамай болғандықтан, кейбіреулер бұл өртті орнатылған шіркеуге қанағаттанбаушылықтың құдайлық жазасы деп есептеді. Хью Миллер қауымның Виктория көшесіндегі Сент-Джон шіркеуіне көшіп, Грейфриарсты көрікті қираған орын ретінде қалдыруды ұсынды. Қауым уақытша Tolbooth Kirk шіркеуіне көшті. 1857 жылы шіркеу қайта ашылғаннан кейін Ли «Грейфриарс революциясы» деп аталатын жаңалыққа кірісті: ол өзі жасаған құлшылық кітабын енгізді және мадақтау кезінде тұру, ғибадат еткенде тізе бүгу және дайындалған дұғаларды оқу тәжірибелерін бастады. Бұл тәжірибелер шотландтық пресвитериандық дәстүрінде бұрын-соңды болмаған жаңалық болды, және Ли Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының қысымымен уақытша тоқтатты. Кейіннен ол дайындалған дұғаларды қайтадан оқып, 1863 жылы гармоника, ал 1865 жылы орган орнатты. Ли 1868 жылы қайтыс болғаннан кейін оған қарсы басқа шаралар қолданылмады. Ли пресвитериандық құлшылықтың дамуына зор ықпал етті: түтіктермен жабдықталған орган, әйнектерге салынған суреттер, дайындалған дұғалар және мадақтау кезінде тұру Ли қайтыс болғаннан кейінгі онжылдықтарда Шотландия шіркеуінде кең таралды.

20 және 21 ғасырлар

1929 жылы Ескі және Жаңа Греффриар қауымдары бірікті. 1932-1938 жылдар аралығында Генри Ф. Керр бүкіл шіркеуді қалпына келтірді және екі қауымды бөлген қабырға бұзылды. 1979 жылдың 28 ақпанында Хайленд, Толбут, Сент-Джонс қауымы Греффриар қауымымен бірікті, ал жаңа қауым "Грейфриарс, Толбут және Хайленд Кирк" деген атауды қабылдады. Бастапқыда қауым екі шіркеуді де пайдаланды, бірақ 1981 жылы тек Греффриарс шіркеуін пайдалану туралы шешім қабылданды. Осы бірігуден бері Греффриарс Эдинбургтың Хайленд қауымының дәстүрін сақтап, тұрақты түрде гэль тілінде құлшылық қызметтерін өткізіп келеді. 1990 жылдары шіркеудің батыс жағындағы бөлмеде шіркеу мұражайы ашылды, ол 2012 жылы жаңартылды.

Орнату және кирк

Грейфриарс Грейфриарс Киркярдының ішінде орналасқан, солтүстік жағынан Грассмаркетпен, шығыс жағынан Кэндлмейкер Роумен шектеледі. Бұл орын Эдинбургтың Ескі қаласының шетінде, Джеймс I патшалығы тұсында обсерваториялық францискандықтарға берілген. Сол кезде бұл жер салыстырмалы түрде ашық кеңістік болды: жердің шығыс жағында тек екі үй болды; қазір киркярдтың солтүстік және шығыс жақтары ғимараттармен қоршалған. Монахтар бұл жерді иеленуінен бұрын, 1388 жылдан бері бұл жерлер Инверлейттен шыққан Турс отбасының меншігінде болды; монахтардың жерге құқығы 1479 жылы Джеймс III арқылы расталды. Монастырдың оңтүстік және батыс қабырғалары 1513 және 1515 жылдар аралығында Флодден қабырғасының бір бөлігін құру үшін нығайтылды. 1562 жылы зират құрылғанда, киркярдтың қазіргі солтүстік қақпасы орналасқан жерге қақпа орнатылды. Кирк салынғаннан бері, бұл жерге тас жол салынды, ол Кирк солтүстік есігімен байланыстырады. Грейфриарс-плейстегі қазіргі қақпа 1624 жылы Кэндлмейкер Роу және Джордж IV көпірінің қиылысына қарама-қарсы орнатылды. 1591 жылға дейін жерлеулер орынның солтүстік жартысына ғана шектелді; Кирк қазір тұрған жердегі Үстіңгі аула магистраттардың қарамағында болды және сол жерде жарыстар өткізілді.

Сипаттама

Қазіргі шіркеу тіктөртбұрышты, бір кемелікті, екі жағынан шіркеудің бүкіл ұзындығы бойынша аралықтары бар сегіз бөліктен тұрады. Шіркеудің сәулет стилін "Аман қалған готика" деп сипаттауға болады – яғни Реформациядан кейін жалғасқан готикалық сәулет пен барокконың қосылуы. Шіркеудің сыртқы қабырғалары үйінді таспен қапталған, ал бұрыштары жоңқа таспен әрленген. Шіркеудің ұзындығы 49 метр, ені 22 метр. Сырттан әр бөлік тіреулермен бөлінген, олардың үстінде шар тәрізді әшекейлі обелиск орнатылған. Шіркеудің әр бұрышындағы тіреулер диагональ бойынша орналасқан. Шатырдың биіктігі тіреулерден жоғары қабырғаның қысқа бөлігіне дейін көтеріледі, ал одан жоғары кеме шатыры көлбеу бұрышта жалғасады. Әр бөлікте, екі жақтағы ең шығыс бөліктерінен және оңтүстік жақтағы ең батыс бөлігінен басқа, терезелер бар. Көптеген терезелер төменгі жиегін төмендету арқылы кеңейтілген, осының салдарынан үш жағдайда төменгі есіктер алынып тасталған. Оңтүстік жақтағы шығыстан үшінші бөлікте бұрынғы оңтүстік есіктің қалдықтары көрінеді. Солтүстік жақтағы батыс үш терезе және оңтүстік жақтағы ең батыс терезе қарапайым сұйық терезелер, оларда әшекей жоқ. Шіркеудің батыс жартысындағы барлық терезелер сұйық терезелердің топтарынан тұрады. Оңтүстік жақтағы батыстан үшінші терезеде үш сұйық терезе және қиылысатын әшекейлер бар, ал батыстан екінші терезеде екі сұйық терезе мандорла пішіндес сұйық терезені ұстап тұр.

Алғашқы шіркеу

Шіркеуді салу жұмыстары 1602 жылы басталды, сол кезде Клемент Расселл "ғимарат шебері" деп сипатталды. Сол жылы қала кеңесі жаңа шіркеудің құрылысына пайдалану үшін Сиендегі Екатерина монастырының тіректерін және есіктерін алып тастауға бұйырды. Жұмыс 1603 және 1604 жылдары да жалғасқан сияқты, онда Патрик Кокрейн жұмыстар шебері ретінде еске алынады. Содан кейін жұмыс тоқтағанға ұқсайды, қала кеңесі 1611 жылы жұмысты қайта бастауға тырысқанша; бірақ тек 1612 жылдың желтоқсанында ғана олар құрылысты "барлық мүмкіндікмен жылдамдатуға" бұйырды. Шығыс қабырғасындағы тас 1614 жылмен, ал қазір ауыстырылған солтүстік-шығыс тірегі 1613 жылмен белгіленген – бұл көрсеткіштер осы мерзімге дейін маңызды прогресс жасалғанын білдіреді; алайда шіркеу тек 1620 жылы ашылды. Аяқталғаннан кейін шіркеу алты бөліктен тұратын, сыртқы тіректері бар негізгі залдан, батыс жағында төртбұрышты мұнарадан және шығыс жағында қисық қабырғадан тұрды. Ішкі жағынан сегізбұрышты тіректері Сент-Джайлстегі ұқсас тіректері еске түсірген болуы мүмкін. Джордж Хейдің сөзіне сүйенсек, пост-реформациялық Шотландияда "көзге түспесе де", негізгі залдың пішіні реформацияға дейінгі дәстүрлерге оралуды білдірмейді. Қасиетті орынның болмауы реформациялық діннің қауымдық құлшылыққа баса назар аударғанын, ал жалпы пішіні "сол кезде осы аралдардағы үлкен шіркеу үшін белгілі бір жалғыз үлгі" болды.

1718 жылдан кейін қайта құру

1718 жылғы 2 мамырда мұнараның үшінші және төртінші қабаттарындағы ұнтақ қоймасы тұтанды. Кирк сессиясының хатшысының сол кездегі жазбасында жарылыс "Шіркеудің батыс қабырғасын қиратты, барлық әйнек терезелерді сынатырып, шіркеудің шатырларын бұрып, шіркеудің қорғасыннан жасалған биік шатырының көп бөлігін қиратты" деп сипатталған. Алайда, 1930 жылдардағы қайта жаңарту кезінде Эндрю Ландейл Драммонд "сәнді болғанымен, көңілге қиын келбеттің әсерін" сынға алды. 1912 жылы Герберт Хониман Ескі Грейфриарс шіркеуінің ішкі кеңістігін қайта ұйымдастырды.

1932 жылдан бастап

Шіркеудің қазіргі келбеті Генри Ф. Керр бақылауымен 1932-1938 жылдар аралығында жасалған қайта жаңартудан бастау алады. Керр ішкі кеңістікті біріктіру үшін бөлу қабырғасын алып тастады және шығыс жақтағы төрт бөлімінің аркадасын қайта құрды. Ол батыс жақтағы екі бөлімдегі гипстен жасалған күмбезді төбесін сақтап, оларды бүйіндік аркамен шіркеудің қалған бөлігінен ажыратты. Жаңа Грейфриарс шіркеуінен алынған ағаш конструкциясы батыс арка астындағы галереяны құру үшін қолданылды. 1989 жылы оның орнына жаңа орган орны салынды, оған пайдаланылмаған қарағайдан жасалған баспалдақпен көтерілуге болады. Керр Дэвид Кузиннің Ескі Грейфриарс шіркеуінің қатты еңісті шатырын, шіркеудің батыс жартысымен үйлесетін екі деңгейлі шатырмен алмастырды. Ол сондай-ақ шығыс жақтағы қақпаның үстіндегі фронтонды қайта жасады. Батыс жақтағы орталық терезеде Қайта тірілу таңы бейнеленген, оны 1898 жылы Баллантайн мен Гардинер жасаған.

Органдар

Қазіргі үш мануалды орган шіркеудің батыс жағында орналасқан және 1989 жылы Мелтон Моубрей қаласынан Питер Коллинз жасаған. Органның шамамен 3400 құбыры бар, олар мұржалы түтікшелермен (trumpets en chamade) жабдықталған, биік корпусқа орналастырылған. Дерек Райли жасаған ою-өрнектерде шотланд өсімдіктері мен жануарлары, францискан монахы және Greyfriars Бобби бейнеленген. Мұнаралардың фризі бойынша 150-ші псалмның соңғы сөзі жазылған: "Laudate Dominum onme quod spirat" ("Тынысы бардың бәрі Тәңірді мақтасын"). Солтүстік науада камералық орган тұр: оны 1845 жыл шамасында Эдинбургтен Дэвид Гамильтон жасап, 1968 жылы сатып алынған. Greyfriars шіркеуіндегі алғашқы орган – 1863 жылы Роберт Ли қызмет еткен кезде Old Greyfriars шіркеуінің батыс қабырғасына орнатылған гармоника болды. Бұл Шотландия шіркеуіне орган енгізудің алғашқы сәтті әрекеті еді. 1865 жылы гармоника Эдинбургтен Д. & Т. Гамильтон жасаған екі мануалды құбырлы органмен ауыстырылды. Ол 1883 жылы Шеффилдтен Бриндли және Фостер компаниясымен қайта жаңартылып, үш мануалды болды. 1932 жылы Old және New Greyfriars шіркеулері біріккеннен кейін орган Блэкхоллдегі Сент-Колумба шіркеуіне сыйға берілді. 1899 жылы Эдинбургтен Д. & Т. Гамильтон New Greyfriars шіркеуінің шығыс қабырғасына үш мануалды орган орнатты. Бұл алғашқыда 1866 жылы сол фирмамен Глазго қаласындағы Park Parish шіркеуі үшін жасалған. Ол 1901 жылы Эдинбургтен Чарльз және Фредерик Гамильтонмен қайта жөнделді. 1938 жылы Old және New Greyfriars шіркеулері арасындағы қабырға алынып тасталғанда, бұл орган солтүстік-батыс галереяда Лондоннан Gray & Davison компаниясымен қайта құрастырылды. Консоль 1950 жылдарға дейін қарсы арканың астында, жер деңгейінде орналасқан, содан кейін ол шіркеудің шығыс жағына көшірілді. Ол 1960 жылы Глазгодан Х. Хилсдонмен қайта жөнделді және 1990 жылы қазіргі органмен ауыстырылғаннан кейін бұзылды.

Ескерткіштер

Маргарет, леди Истер, леди Истер шіркеуінің меценаты, оңтүстік қабырғадағы 17 ғасырға жататын тақташа арқылы еске алынады; бұл тақташа 1938 жылы Грейфрайерспен біріктірілгеннен кейін леди Истер шіркеуінен алынып тасталды. Джон Хатчисон солтүстік қабырғадағы Роберт Лиге арналған мәрмәр ескерткіштің авторы (1870): оған Лидің бейнесі салынған рельефтік портреті кіреді. Хатчисон сондай-ақ Уильям Робертсонға арналған ескерткіш тақтасын (1883) жасады.

Жиһаз

Шіркеудің шығыс жағындағы тұғыр, еменнен жасалған қаптама және қасиетті дастарқан 1912 жылы Герберт Хонименнің жобалары бойынша қосылды. Дастарқан төрт Евангелисттің және жұмыс істеп жатқан Евангелисттің суреттері салынған қола панельдермен әсемделген. Қаптаманың күмбезі Мәсіхтің жараларының бейнелерін қамтиды, ал 1963 жылы орталық панеліне алтыннан жасалған крест қосылды: осы сыйлықты Эдинбург қаласының (Белгілі) Корольдік инженерлері табыс етті. 1971 жылы Джордж Хей қасиетті дастарқан мен қаптаманы өзгертті. Герберт Хонимен Якоб стиліндегі күмбезді мінберді жобалады: оның артқы панелінде Шотландия, Эдинбург және Эдинбург университетінің гербтері бейнеленген. 1951 жылы Джордж Хей мінберді өзгертті және оны оңтүстік жақтағы бірінші тіреуден үшінші тіреуге көшірді: бұл оны шіркеудің алғашқы мінберімен бірдей орналастырады. Жаңа Солтүстік шіркеуінің қасиетті дастарқаны солтүстік дәліздің шығыс жағында, ал Жаңа Грейфрайарс шіркеуінің қасиетті дастарқаны оңтүстік дәліздің шығыс жағында орналасқан. Оңтүстік дәліздің батыс бөлігіндегі жиһаз Хайленд, Толбут, Сент-Джон шіркеуінің Сент-Джон капелласынан көшірілді.

Қоңыраулар, табақтар және бұйымдар

Грейфриарс қоңырауы солтүстік жақтағы галереясының сыртындағы ағаш қоршауында ілінеді. Қоңырау 1860 жылдары Уотерхаус, Дарем округындағы Сент-Пол шіркеуі үшін жасалған және 1991 жылы Нэнси Брайсон Грейфриарсқа сыйға берген. 1640 жылдан бастап Магдалена капелласының қоңырауы Грейфриарстағы қызметтерді жариялау үшін соғылған. Грейфриарстың алғашқы қоңырауы 1684 жылы Трон Киркінен алынып, батыс мұнарасына орнатылған. Ол 1690 жылы алынып, орнына 1691 жылы Эдинбургтің Мейкл отбасы құйған қоңырау қойылған. Бұл қоңырау 1718 жылғы жарылыста батыс мұнарасымен бірге қирады. Грейфриарстың иелігіндегі заттардың ішінде төрт қауымдасу кесесі бар, екеуі 1633 жылы, екеуі 1644 жылы жасалған, сондай-ақ 1708 жылы пастор Томас Уилки Леди Йестер шіркеуіне сыйға берген төрт кесе және 1649 жылы жасалған және 1707 жылы жаңартылған Ескі Грейфриарстан келген жуу және крещение табағы бар. 1703 және 1711 жылдардағы әсем қалайы садақа табақтары да Леди Йестерден келген; шіркеуде 1733 жылғы Грейфриарстан келген тағы бір қалайы садақа табағы, сондай-ақ қалайы табақтар мен құмыралар бар. Шіркеуде 1642 және 1643 жылдардағы екі күміс кесе, сондай-ақ 1775 жылғы Хайленд қауымынан келген кеселер мен 1717 жылғы Толбут Кирк табақтары сақталған. Грейфриарстағы көрмедегі тарихи заттарға Ұлттық Анттың түпнұсқасы, Роберт Трейлдің қылышы және Джон Маклеодтың 1867 жылғы Грейфриарс Боббидің суреті кіреді. Солтүстік дәлізde АҚШ туы ілінген: бұл 1970 жылы Америка Құрама Штаттарының бас консулы Плимут тасындағы Паломниктердің қонуының және Грейфриарстың ашылуының 350 жылдығын еске алу үшін сыйға берген. Ескі және Жаңа Грейфриарс екеуі де қалалық шіркеулер болған: бұл 1874 жылы Шотландия шіркеуіндегі меценаттық құқықтың жойылғанға дейін қалалық кеңес шіркеулердің пасторларын тағайындау құқығына ие болғандығын білдірді. Оңтүстік-Батыс приходының алғашқы пасторлары, кейін Олд Грейфриарс болған, Роберт Роллок және Питер Хьюат еді. Грейфриарс билігі екі пастормен 1840 жылға дейін жалғасты, содан кейін Виктория көшесіндегі Сент-Джон шіркеуі салынды және екінші биліктің соңғы пасторы Томас Гатри жаңа шіркеудің алғашқы пасторы болды. Жаңа Грейфриарс 1722 жылы құрылғаннан бері бір пастормен қызмет етті. Қалалық кеңес көбінесе үміткер пасторларды Жаңа Грейфриарсқа тағайындады, олардың қаланың екі төлемақы шіркеуінің біріне жақын арада көтерілетінін түсінді. Осы себепті Жаңа Грейфриарстың көптеген пасторлары салыстырмалы түрде қысқа мерзім қызмет етті. Уильям Робертсон 1763 жылы, Джон Инглис 1804 жылы. Жаңа Грейфриарстың екі пасторы өз қызметтері кезінде осы лауазымға сайланды: 1774 жылы Роберт Генри және 1918 жылы Джеймс Николл Огильви. 2003 жылы Грейфриарс қауымының ақсақалы Элисон Эллиот 2004 жылғы Бас Ассамблеяның модераторы болып сайланды. Эллиот 1567 жылы Джордж Бьюкененнен кейін алғашқы әйел модератор және бұл лауазымға келген алғашқы мирян болды. Грейфриарстың басқа да көрнекті пасторларына Келісімге қатысушылар Роберт Дуглас, Роберт Трейл және Гилберт Рул; мемлекет қайраткері Уильям Карстарес; қайырымдылық жасаушы Томас Гатри; және литургиялық реформатор Роберт Ли кіреді.

Миссия

18 ғасырдан бері Грейфриарс қауымдары миссияларды, шіркеу орталықтарын және негізгі шіркеу ғимаратынан тыс жобаларды ұстап келді. Жаңа Грейфриарс миссионерлік жұмыста ерекше белсенділік танытып, Касл Виндтегі Гель шіркеуін пайдаланды және 1846 жылы Эдинбургтегі алғашқылардың бірі – Веннел Рагг мектебін құрды. 1886 жылы қауым Грассмаркетте Робертсон еске алу миссиясын салды. 1835 жылдан бастап Ескі Грейфриарс Коугейттің кедей халқына уағыз оқу үшін Магдалена шіркеуін жалға алды. 1982 жылдан бері қауым Грассмаркет миссиясымен бірлесіп жұмыс істеп келеді. Олар бірлесіп үйсіз адамдарға және дене және психикалық денсаулықтарына күтім қажетті жандарға қауымдық қолдау мен оқытуды ұсынатын Грассмаркет қауымдық жобасын дамытты. 2016 жылдан бастап Грейфриарс Кірк бұрынғы Кірк о' Филд қауымдық шіркеуі мен Сент Ниниан орталығының ғимараттарында Грейфриарс Чартерис орталығын басқарады. Арчибальд Чартеристің құрметіне аталған орталық жергілікті тұрғындарға арналған залдарды ұсынады. Грейфриарс пасторы Эдинбург университетінің діни қызметкерлер тобының мүшесі. Шіркеу сондай-ақ университет діни қызметкерлерімен бірлесіп, түрлі қызметтер мен шаралар өткізеді. Грейфриарс Шотландия шіркеуіндегі діни рәсімдердің дамуында маңызды рөл атқарды: Роберт Лидің Ескі Грейфриарстағы қызметі кезінде мадақтау үшін тұру, дайын дұғаларды пайдалану, дұға жасау үшін тізе бүгу және мадақтауға гармония қосу сияқты амалдар енгізілді. Лидің бұл жаңалықтары Шіркеу қызметі қоғамын құруға әкелді, оның кітапханасы Грейфриарста сақталады. Грейфриарстың кәсіби емес, әртүрлі дауыс диапазоны бар хоры жексенбі күні сағат 11-де және жыл бойында арнайы қызметтерде ән салады. Хорды хормейстер және органшы Генри Уоллес басқарады.

Гелл ғибадат

Гейл тіліндегі құлшылық әр жексенбі күні Greyfriars шіркеуінің St John's Aisle бөлімінде сағат 12:30-да өтіледі. 2000 жылы пастор Юэн Маклиннің қайтысынан бері, түрлі конфессия өкілдерінен құралған дін қызметкерлері мен уағыздаушылар құлшылықты жүргізіп келеді; құлшылыққа ән салумен оқылатын Псалмдар да кіреді. Шіркеу жыл сайынғы гаэль тіліндегі дәрістерді және Бас Ассамблея кезінде гаэль тіліндегі құлшылықты ұйымдастырады.