Кіріспе
Шотланд тілінде "шіркеу" дегенді білдіретін термин.
Кирк – шотланд және бұрынғы Солтүстік Англия тілінде "шіркеу" деген мағынаны білдіретін сөз. "Кирк" термині көбінесе Шотландия шіркеуіне – 16 ғасырдағы Реформациядан бастау алған Шотландияның ұлттық шіркеуіне қатысты бейресми түрде қолданылады. Көптеген жер-атаулар мен есімдер "kirk" сөзінен туындаған.
Негізгі мағынасы мен этимологиясы
Жалпы зат есім ретінде kirk ("шіркеу" деген мағынада) шотланд, шотланд ағылшын, Ульстер шотланд және кейбір ағылшын диалектілерінде кездеседі. Бұл сөз 14-шы ғасырдан бастап зат есім ретінде куәландырылған, бірақ жер аттарының құрамында одан да ертерек қолданылған. Kirk және шіркеу екі сөзі де грек тіліндегі κυριακόν (δωμα) (kyriakon (dōma)) сөзінен – "Иенің үйі" деген мағынадан шыққан. Бұл сөз ежелгі дәуірдің соңында герман тілдеріне қарыз алынған, мүмкін готтардың миссиялары кезінде. (Гот тілінің ерекшеліктері ғана грек тіліндегі бейтарап есімнің герман тіліндегі әйел есімге қалай айналғанын түсіндіреді). Шіркеу сөзі ежелгі ағылшын тіліндегі дыбыстық өзгерістерге ұшыраған, ал kirk көне норвег тілінен алынғандықтан, түпкі материктік герман тілінің дауыссыздарын сақтап қалған. Қара салыстыру үшін: исланд және Фарер тілдеріндегі kirkja; швед тіліндегі kyrka (бірінші 'k' әрпі кейіннен дыбыстық өзгеріске ұшыраған); норвег (Ниннорск) тіліндегі kyrkje; Дания және Норвегия (Bokmål) тілдеріндегі kirke; голланд және африкаанс тілдеріндегі kerk; неміс тіліндегі Kirche (басқа дауыстының алдында дыбыстық өзгеріске ұшырағанын көрсетеді); Батыс фриз тіліндегі tsjerke; ал герман емес тілдерден қарыз алған эстон тіліндегі kirik және фин тіліндегі kirkko.
Шотландия шіркеуі
Кирк – Шотландия шіркеуінің бейресми атауы, бұл термин бұқаралық ақпарат құралдарында, күнделікті тілде және шіркеудің өзінің әдебиеттерінде жиі қолданылады. Шотландия шіркеуінің ресми атауы ретінде "Кирк" 17 ғасырға дейін қолданылып келген. "Кирк сессиясы" – Шотландия шіркеуінде және басқа шотландтық пресвитериандық тармақтарындағы жергілікті қауымдастықтағы ақсақалдар кеңесі үшін шіркеу заңнамасындағы стандартты термин болып табылады.
Қиыр сессиясы
Пресвитериандық басқару жүйесіндегі бірінші сот, онда нақты бір қауымның ақсақалдары шіркеудің рухани және материалдық істерін басқару үшін сессия ретінде немесе жиналыс өткізеді.
Киркинг рәсімдері
"Kirk" етістігі, "шіркеуде көрсету" немесе "шіркеуге ұсыну" мағынасын білдіреді, және бұл термин алғаш рет кейбір шотланд қалалық кеңестерінің жыл сайынғы шіркеу қызметтері үшін қолданылған болуы мүмкін, бұл шара Кеңестің Киркингі деп аталады. 1999 жылы Шотландия Парламенті қайта құрылғаннан бері Парламенттің Киркингі әр сессияның басындағы бекітілген рәсімге айналды. Дәстүр бойынша, жаңа үйленген жұбайлар тұңғыш рет күйеу мен әйел ретінде Киркингіге қатысқан. Жаңа Шотландияда Тартанның Киркингісі көптеген шотланд фестивальдері мен Тау ойындарының маңызды бөлігіне айналды.
Жер атаулары
Кирк негізінен Шотландия, Англия және ірі британдық экспатрианттар қауымдастықтары бар елдердегі көптеген жер-су атауларында элемент ретінде кездеседі. Шотландиядағы мысалдарға Фолкирк, Кирквалл және көптеген Кирхиллдер мен Кирктондар жатады. Англиядағы мысалдар – Ланкаширдегі Ормскирк пен Киркби, Йоркширдегі Кирксталл, Кирклиз және Киркливингтон. Оклахома штатындағы Ньюкирк (АҚШ) тағы бір мысал. Бұл элемент тек англосаксондық атауларда ғана емес, сонымен қатар англо-гэльдік Оңтүстік Шотландия атауларында да кездеседі, мысалы, Кэдбрайт шіркеуінің маңындағы Кирккдубрайт. Мұнда гаэльдік элемент cil (монахтың келмесінен шыққан) Кетберттың гаэльдік түрімен бірге болуы күтілген еді. Себебі, «kirk» жергілікті галвег тіліне қабылданған, бірақ ол Таулы аймақтарда немесе Ирландияда сөйленетін гэль тілінің бір бөлігі болған жоқ. Элемент бұрынғы Британ империясының жер-су атауларында пайда болғанда, элементтің туынды (шіркеу атынан аталған) немесе Ұлыбританиядағы бір жерден алынған атауларды ажыратуға болады. АҚШ-тағы Киркленд қаласы ерекше жағдай, себебі ол ағылшын қоныс аударған адамның тегі – Питер Кирк атымен аталған. «Кирк» элементі континенттік Еуропа жер-су атауларының ағылшыншалануында да қолданылады, олар бастапқыда континенттік герман тілдерінің бірінен құрылған. Дюнкерк (Француз Фландриясы) – голландтың Батыс Фламанд диалектісіндегі Дункерке немесе стандартты голланд тіліндегі Дуинкерке сөзінен аударылған.
Жеке есімдер
Кирк сонымен қатар тегі және еркек есімі ретінде де қолданылады. Олардың тізімдерімен «Кирк (тегі)» және «Кирк (есімі)» мақалаларында, сондай-ақ «Киркби (айқындау)» бетінде танысуға болады. Басқа тілдердегі ұқсастықтар географиялық атаулармен салыстырғанда өте сирек, бірақ ағылшын тіліндегі «Church» және неміс тіліндегі «Kirch» сөздері де тег ретінде қолданылуы мүмкін.