Джованни Бальйоне: Римдік суретші және өнер тарихшысы

Кіріспе

Италиялық суретші және өнер тарихшысы (1566–1643)

авторы

Джованни Баглионе (d͡ʒoˈvan. ni baʎˈʎoː. ne; 1566 – 30 желтоқсан 1643) – итальяндық кеш манерлік және ерте барокко суретшісі және өнер тарихшысы. Көп туындылардың авторы болғанымен, Баглионе ең әйгілісі – өмірінде Римде жұмыс істеген басқа суретшілердің толық өмірбаяндарынан құралған энциклопедиялық жинағы, сондай-ақ өнер және жазбалары арқылы одан сәл кіші суретші Караваджомен болған шиеленісті қарым-қатынасы.

Өмір

Ол Римде дүниеге келіп, Римде қайтыс болды, бірақ өзінің айтуынша, Перуджа қаласының ақсүйек отбасынан шыққан. Римде жұмыс істейтін флоренциялық суретші Франческо Мореллидің (кейінірек француз-итальяндық гравер Франческо Морелли емес) шәкірті болды, ол негізінен Римде жұмыс істеді, бастапқыда Джузеппе Чезаридің (немесе «Кавалье д’Арпиноның») ықпалымен кеш манерлік стильде. Жаңа ғасырдың басындағы жылдары жас Караваджоның күшті ықпалына түскен «караваджизм» кезеңінен және 1610-шы жылдардағы болоньялық стильден кейін, Баглиононың соңғы стилі көбірек жалпыланды және Герчино сияқты римдік ерте барокко суретшілеріне тән болды, бірақ әрқашан Орталық Италияның «дизайн» (disegno) дәстүріндегі оқығандығын көрсетті, оның жоқтығын Караваджистер сынайтын. Рудольф Витковердің пікірінше, оның стилі «прогрессивті тенденциялар арасында тебіліп, оларды толыққанды сіңіре алмады». Ол 1621–1622 жылдары Мантуяда герцог Фердинанд Гонзаганың сарай суретшісі болып қызмет етті, онда Гонзаганың венециялық картиналардың керемет жинағы оның стиліне әсер етті. Әйтпесе, ол Римде қалды, онда Папаның сарайы мен аристократиядан тапсырыс алып, ұзақ жылдар бойы сәттілікке жетті. Оның суреттерін өнер тарихшысы Стивен Ф. Остроу «көбінесе өте теңсіз, ең жақсы жағдайда – білікті, ал оның жұмысы ол еліктеген көптеген замандас суретшілердің жұмысына қарағанда сәлсіз» деп сипаттаған, ал оның «қаламсап пен сыямен салған суреттері оның картиналарында сирек кездесетін күш пен лиризмді көрсетеді». Оның жұмысының сапасы 1930-шы жылдары күрт төмендеді, ол кезде ол алпыс жасқа жуықтады. Ол 1606 жылы Папаның Жоғарғы Христиандық орденіндегі рыцарь атағын алған сәтті мансапқа ие болды (Папалық ордендердің ең жоғарысы), және Римдегі Сан-Лука академиясымен ұзақ байланыста болды, ал оның өмірбаяндары «статусқа құмар суретшіні» көрсетеді. Ол 1593 жылдан өліміне дейін Академия мүшесі және үш рет президент болды. «Рим бароккосының бірінші тарихшысы» деген кейінгі атағынан басқа, ол өмір бойы Іл Сордо дель Бароццо деп аталды, себебі ол саңыраулықтан зардап шекті. Ол 1643 жылдың 30 желтоқсанында 77 жасында Римде қайтыс болды.

He was born and died in Rome, but from his own account came from a noble family of Perugia. A pupil of the obscure Florentine artist working in Rome, Francesco Morelli (not to be confused with the later French Italian engraver Francesco Morelli), he worked mainly in Rome, initially with a late Mannerist style influenced by Giuseppe Cesari (or the "Cavaliere d'Arpino"). After an intermezzo Caravaggesco when he was heavily influenced by the young Caravaggio in the early years of the new century, and a Bolognese influenced phase in the 1610s, Baglione's final style became more generalized and typical of Roman Early Baroque painters such as Guercino, though always reflecting his training in the Central Italian tradition of disegno, the absence of which he criticized in the Caravaggisti. To Rudolf Wittkower, his style "vacillated between progressive trends, without absorbing them fully". He spent 1621–1622 in Mantua as the court artist of Duke Ferdinando Gonzaga, where the exposure to the fabulous Gonzaga collection of Venetian paintings influenced his style. Otherwise he remained in Rome, where he was long successful in attracting commissions from the Papal court and aristocracy. His paintings have been described by the art historian Steven F. Ostrow as "extraordinarily uneven, at best, competent, and his work pales in comparison with that of many of the contemporary artists he emulated", while his "chalk and pen and ink drawings reveal a force and lyricism rarely found in his paintings". The quality of his work declined sharply in the 1630s, by which time he was in his late sixties. He had a successful career, receiving a Papal knighthood in the Supreme Order of Christ (the highest of the Papal orders) in 1606, and his long involvement with Rome's Accademia di San Luca and his biographies reveal "an artist obsessed with status". He was a member of the Accademia from 1593 until his death, and three times President. Apart from the regular later title of "first historian of the Roman Baroque", in his lifetime he was also nicknamed Il Sordo del Barozzo as he suffered from deafness. He died in Rome on 30 December 1643 at the age of 77.

Жазбалар

Ол екі кітап жариялады: «Римнің тоғыз шіркеуі» (Le nove chiese di Roma, 1639) және «1572–1642 жылдары қызмет еткен суретшілер, мүсіншілер, сәулетшілер және граверлердің өмірі» (Le Vite de' Pittori, scultori, architetti, ed Intagliatori dal Pontificato di Gregorio XII del 1572. fino a' tempi de Papa Urbano VIII. nel 1642, 1642). Соңғысы Баглионе заманында Римде өмір сүрген суретшілер туралы маңызды тарихи дереккөз болып саналады. Оның алғашқы кітабы Римнің тоғыз маңызды қажырлы шіркеулеріне арналған көркемдік нұсқаулық еді, ол барлық кезеңдердегі туындыларға қызығушылық танытуымен ерекшеленеді және кейінгі көптеген өзгерістерге дейін осы шіркеулердің жағдайы туралы ғалымдарға пайдалы ақпарат береді. Бұл «Римдегі нұсқаулықтар әдебиетіндегі маңызды өзгеріс, бұрынғы діни нұсқаулықтар дәстүрінен қазіргі заманғы көркемдік нұсқаулықтар дәстүріне бұрылыс» жасайды. Оның өмірбаяндары әртүрлі салалардағы екі жүзден астам суретшіні қамтиды, олардың барлығы Римде жұмыс істеген және ол кітап жарияланған кезде қайтыс болған. Осы суретшілердің көпшілігі үшін келісімшарттардан басқа көп көздер жоқ, сондықтан Баглионедің еңбегі олардың өмірбаянының негізі болып табылады және Беллори, Пассери және басқалар, сондай-ақ қазіргі заманғы жазушылар оны кеңінен пайдаланады. Баглионе көптеген суретшілерді жеке таныған, оның атрибуциялары мен фактілік ақпараты сенімді деп саналады, бірақ Вазари және басқа суретшілердің биографтары сияқты, ол кейде анекдоттарды сынсыз қайталайды. Ол өзінің бағыныстарының әлеуметтік жағдайы мен жетістіктері туралы ақпаратты мұқият жазады және адамдардың кемшіліктері мен жаман әдеттерін сынап, моральдық тұрғыдан бағалауға дайын. Ол «әлеуметтік мәртебенің барлық белгілерін, соның ішінде үйлерді, киімдерді, жинақтарды, қылыш тасуға рұқсатты, сәнді жерлеу рәсімдерін және қабірлерді» тіркеген. Сондай-ақ, ол суретшінің өзінің сүйікті Әулие Лук Академиясының мүшесі болғанын, Virtuosi del Pantheon-ға сайланғанын, рыцарь атағын алғанын, еңбегі үшін жақсы төленгенін немесе асыл жандардың қамқорлығында болғанын ешқашан атап өтпеген. Баглионе суретшілерді виртуоз деп тануға құштар, бұл олардың көркемдік қабілеттерін ғана емес, сонымен қатар әдеби, музыкалық немесе драмалық дағдыларын да көрсетеді. Басқаша айтқанда, Le vite кітабының мазмұны – бұл кәсіптің абыройына, суретшінің мырза ретіндегі жоғары мәртебесіне және абыройына деген тұрақты алаңдаушылық. Ол мүмкіндігінше көпшілікке қолжетімді туындыларды сипаттауға тырысты.

He published two books, The nine churches of Rome (Le nove chiese di Roma 1639), and The Lives of Painters, Sculptors, Architects and Engravers, active from 1572–1642 (Le Vite de' Pittori, scultori, architetti, ed Intagliatori dal Pontificato di Gregorio XII del 1572. fino a' tempi de Papa Urbano VIII. nel 1642, 1642). The latter is still seen as an important historical source for artists living in Rome during the lifetime of Baglione. His first book was an artistic guide to Rome's nine major pilgrimage churches, which is notable for its period in taking an interest in the works of all periods, and remains useful to scholars as an account of these churches at a point before many subsequent alterations. It "marks a watershed in the guidebook literature of Rome the turning point between the older tradition of devotional guidebooks and the modern tradition of artistic guides". His biographies cover over two hundred artists in various media, all of whom had worked in Rome and were dead by the time he published. Relatively few other sources, other than contracts and the like, exist for most of these figures, and Baglione's work often remains the basis for their biographies, being drawn on extensively by Bellori, Passeri and others, as well as modern writers. Baglione had known a large number of his subjects personally and his attributions and basic factual information is considered generally reliable, although like Vasari and most intervening biographers of artists, he sometimes repeats anecdotes uncritically. He carefully notes information about the social status and progress of his subjects, and is often very quick to criticise and moralize over human failings and bad habits. He "recorded all signs of social status, including houses, dress, collections, permission to wear a sword, splendid funerals, and tombs." Similarly, he never failed to mention if an artist was a member of his beloved Academy of St. Luke, had been elected to the Virtuosi del Pantheon, had been knighted, had been well paid for his work, or had been employed by noble patrons. And the corollary to this is Baglione's delight in recognizing artists as virtuosi, not simply as an expression of their artistic ability but in reference to their possessing literary, musical, or dramaturgical skills. Running throughout Le vite, in other words, is an abiding concern with the honor of the profession with the elevated status and nobilta of the artist as gentleman." As far as possible, his descriptions of works concentrated on those accessible to the public.

Караваджоға қарсы сот ісі

Баглиононың ең танымал суреті – «Киелі махаббат және бейіл махаббат» (немесе «Илаһи Эрос жердегі Эросты жеңеді» және басқа түрлері) – Караваджоның «Амор Винчит Омния» (1601–02) картинасына тікелей жауап болды. Баглиононың суреті екі нұсқада сақталған: алғашқысы шамамен 1602–03 жылдарға жататын Берлиндегі «Gemäldegalerie» галереясында, ал екіншісі – Римдегі Палаццо Барберинидегі «Galleria Nazionale d'Arte Antica» галереясында. Екеуі де қасиетті махаббатты қанатты періште түрінде бейнелейді, ол Купидонды (бейіл махаббат), Караваджодағыдай кішкентай, жалаңаш және қанатты тұлға ретінде көрсетілген, шайтанмен араласуын тоқтатады. Римдегі кейінгі нұсқада шайтан Караваджоның карикатуралық ерекшеліктерімен суреттелген, ал Берлиндегі нұсқада оның беті бұрылып тұр. Екі суретті де Римдегі Джустиниани отбасының мүшелері тапсырыс берген: Караваджоні банкир және коллекционер маркиз Винченцо Джустиниани, ал Баглиононың жауабын оның інісі, кардинал Бенедетто Джустиниани жасаған. Бұл екі бауырдың, әрине, отбасылық әзілі болған, бірақ ол суретшілер арасындағы қатыгез бәсекелестікті көрсетті. Баглионо осы мансап кезеңінде Караваджо стиліне қатты ықпал етті, ал жас суретші мен оның айналасы Баглионо оның стилін плагиаттады деп дұрыс айтты. 1603 жылдың тамыз айының соңында Баглионо Караваджо, Орацио Джентилески, Оттавио Леони және Филипо Трисегниге қарсы қылмыстық іс қозғады. Бұл іс өткен жазда Римде тараған жағымсыз өлеңдермен байланысты болды, олардың Караваджо шеңберіне жатқызылғаны анық болды. Баглионо жақында иезуиттер орденінің басты шіркеуі – Иль Гесу үшін Исаның қайта тірілуінен бейнеленген үлкен алтарьлық суретті аяқтаған (кейіннен ол ауыстырылды) және Караваджо осы маңызды тапсырысқа қызғанғанын мәлімдеді. Сот құжаттарында тіркелген Караваджоның соттағы куәлігі – оның өнер және замандастары туралы ойларының сирек кездесетін құжатталған жазбаларының бірі. Онда: «Джованни Баглионо жақсы суретші деп ойлайтын суретшіні білмеймін», ал «Қайта тірілу» алтарьлық суреті «қабақтап тұрған» [goffa] және «оның жасаған ең нашар туындысы, мен бірде-бір суретшінің осы суретті мақтағанын естімедім» деген сөздер бар. Караваджо кінәлі деп танылды және соттан кейін екі аптаға Тор-ди-Нона түрмесіне қамалды, бірақ оның беделін тазартудың орнына, Караваджоның зиянды пікірлері Баглиононың сындық бағалауын басып озды, бірақ Джентилескинің куәлігінде ол «бірінші сыныпты суретші» екені мойындалды. Караваджоның 1610 жылы ерте қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Баглионо оның алғашқы өмірбаяны болды, және ол оның ерте туындылары үшін көп мақтау айтса да, оның наразылығы айқын, ол жас суретшінің өмірі мен мінезіне және оның кейінгі суреттеріне шоғырландырылды; бұл үкім, әсіресе адам ретінде, әлі де өте ықпалды болып табылады.

Baglione's best known painting, Sacred Love and Profane Love (or The Divine Eros Defeats the Earthly Eros and other variants), was a direct response to Caravaggio's Amor Vincit Omnia (1601–02). Baglione's painting exists in two versions, the earlier in the Gemäldegalerie, Berlin (c. 1602–03) and the later in the Galleria Nazionale d'Arte Antica at Palazzo Barberini in Rome. Both show Sacred Love as an angelic winged figure interrupting a 'meeting' between Cupid (Profane Love), shown as in the Caravaggio as a smaller and naked winged figure, and the Devil. In the later Rome version the devil is portrayed with the caricatured features of Caravaggio, while in Berlin his face is turned away. Both paintings were commissioned by members of the Giustiniani family in Rome: the Caravaggio by the banker and collector Marchese Vincenzo Giustiniani, and Baglione's riposte by his brother Cardinal Benedetto Giustiniani. What in the two brothers was probably a good natured family joke reflected serious rivalry between the artists concerned. Baglione was greatly influenced by the style of Caravaggio during this period of his career, and the younger artist and his circle had claimed, with some justification, that Baglione had plagiarized his style. In late August 1603 Baglione filed a suit for libel against Caravaggio, Orazio Gentileschi, Ottavio Leoni, and Filipo Trisegni in connection with some unflattering poems circulated around Rome over the preceding summer, which he appears to have been correct in attributing to Caravaggio's circle. Baglione had recently completed his large altarpiece of the Resurrection of Jesus for Il Gesu, the main church of the Jesuit Order (it was much later replaced), and claimed that Caravaggio was jealous of this important commission. Caravaggio's testimony during the trial as recorded in court documents is one of the few documented records of his thoughts about art and his contemporaries. It included statements that: "I don't know any painter who thinks Giovanni Baglione is a good painter", the Resurrection altarpiece was "clumsy [goffa]" and "it's the worst he's done, and I haven't heard a single painter praise the said painting." Caravaggio was found guilty and held in the Tor di Nona prison for two weeks after the trial, but far from clearing his reputation, Caravaggio's damaging remarks have dominated the critical assessment of Baglione ever since, although Gentileschi's evidence conceded that he was a "first class painter". Years after Caravaggio's early death in 1610, Baglione was his first biographer, and though he gave him much praise for his early works, his dislike is evident, concentrated on the younger artist's life and character and his later paintings; this verdict, especially as regards the man, has also remained highly influential.

Суреттер

Ол негізінен діни тақырыптарды суреттеген, римдік нарықты бейнелеген, сонымен қатар бірнеше мифологиялық тақырыптарды да салған, олардың ішінде Махаббатпен қамшыланған "таңғажайып" Венера (1620 ж.) бар, оның ерекше ұсыныс жасайтын позысы күшті жарық-көлеңкемен күшейтілген, жатып жатқан денесі артынан қысқартылған нұсқада бейнеленген. Ол жаңа ғасырдың басында Климент VIII, Павел V және Урбан VIII паптығы кезінде Римдегі көптеген шіркеу тапсырыстарында жұмыс істеді, онда Каравагистер көбінесе қатыстырылмады. Осы кезеңде суреттермен толы ең ірі екі шіркеу – Санкт-Петр базиликасы, ондағы "Санкт-Петр Тавитаны өлімнен қайта тірілтеді" (1607) картинасы Павел V-тен оған рыцарь атағын әкелді, және Санта-Мария-Маджоре, онда Каппелла Боргезеде оның фрескаларын көруге болады. Санта-Мария-делл-Орто шіркеуі үшін ол фреска және маймен бірнеше туындылар жасады, оның ішінде Мәриямның өмірінен көрінелер, Әулие Себастьян және басқа да әулиелердің фреска циклы бар. "Соңғы кешкі ас" Сан-Никола-ин-Карсереде сақталған. Перуджа соборында Әулие Стефан, ал Лорето соборында Әулие Екатерина бар. Рокка-дей-Россидегі Giustizia (Әділет) залы Баглиононың фрескаларымен толық боялған. Аполлон мен Музалардың суреттері Ароста орналасқан.