Кіріспе

Дэвид Линдсейдің 1920 жылғы романы Арктурға саяхат - шотланд жазушысы Дэвид Линдсейдің 1920 жылы алғаш рет жарияланған романы. Жұлдыздар аралық сапар - ғажайып пейзаждар арқылы саяхат туралы әңгімелеудің негізі. Романның сюжеті Торманс қаласында, Арктур орбитасында айналып жүрген қиялданған планетада, романда ол Бранчспелл және Альппен жұлдыздарынан тұратын қос жұлдыздық жүйе. Кейіпкерлер саяхаттайтын жерлер философиялық жүйелерді немесе басты кейіпкер Маскулл өмірдің мағынасын іздеген кездегі ақыл-ойының күйлерін білдіреді. Кітап фантастика, философия және ғылыми фантастиканы жақсылық пен жамандықтың табиғатын және олардың өмірмен қарым-қатынасын зерттейді. Сыншы, романист және философ Колин Уилсон "жиырмасыншы ғасырдың ең ұлы романы" деп сипаттаған Линдсей өзінің досы Э. Х. Висиакқа өзінің ең үлкен ықпалы Джордж Макдональдтың еңбегі екенін айтты.

Қысқаша мазмұны

Торманс - Арктурдың қос жұлдызының орбитасында орналасқан планета. Ол Күнге ұқсас сары жұлдызды Бранчспеллден және Жерден 100 жарық жылы қашықтықта орналасқан кіші көк жұлдызды Альппайннан тұрады. Екінші күннің жарығы, Альппен, солтүстікке қарай; оңтүстік елдер тек Браншпеллмен жарық көреді. Маскулл, оқиғаларға құштар, өзінің досы Найтспордың танысы Крагтың шақыруын қабылдайды, ол сеанстан кейін Торманске барады. Үшеуі Шотландиядағы Старкнесстегі тасталған обсерваторияға сапар шегеді, онда Торманстың ауыр ауырлығы бар мұнара бар; оған көтерілу қиын. Маскулл өзінің сапардан қайтып келмейтінін біледі. Олар Арктурианның "арқалық сәулелері" арқылы қозғалатын "кристалл торпедасында" жолға шықты. Маскулл Торманстағы шөлде жалғыз екенін байқап оянады; оның денесінде жүрекінен ұшқыш немесе магнит өсіп, брита деп аталатын орган пайда болды. Жоивинд есімді әйел онымен қан алмасады; ол оған Суртурдың бәрін жаратқанын айтады. Ол Суртурға құлшылық етеді. Күйеуі Панаве Маскулл өзінің жаратылыстарын асылдандыру үшін ғаламның Жаратушысынан бірдеңе ұрлаған болуы мүмкін деп ойлайды. Маскулл Лузион жазығына барады, онда ол Суртурмен кездеседі. Суртур өзінің әлемінің сұлулығын растайды, Маскулл оған қызмет ету үшін бар екенін айтады және жоғалады. Маскулл Ифдауннан келген Осеакс есімді әйелмен танысады, оның магнит орнына үшінші қолы бар. Ол әдепсіз, бірақ оны сүйіктісі ретінде қызықтырады және оған магнитті үшінші қолға айналдыру үшін қызыл тасты береді. Маскулл оянып, өзінің магниті үшінші қолға айналғандығын, бұл қол тигізген нәрсеге құмарлықты тудыратындығын, ал оның breve басқалардың еркіне үстемдік етуге мүмкіндік беретін көзге ұқсас сорбқа айналғандығын көреді. Ол Осеакспен бірге Ифдаун арқылы саяхаттайды; ол оның күйеулерінің бірі Кримтифонды өлтіріп, оның орнын алуын қалайды. Маскулл бұл идеяға қарсы шығады, бірақ Кримтифонды өз еркімен адамды ағаш болуға мәжбүрлегенін көргенде өлтіреді. Кримтифонның тағы бір әйелі Тидомин өз еркімен Осеаксты жардан түсіп, өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүрлейді; ол Маскуллдың Дискорндағы үйіне келуге көндіреді, онда ол оның денесін иеленетін болады. Жолда олар Джойвиндтің інісі Дигрунгты табады, ол оған бәрін айтатынын айтады; бұған жол бермеу үшін және Тидоминнің қолдауымен Маскулл Дигрунгты сіңіріп, оның бос денесін қалдырады. Тидомин үңгірінде Маскулл өз денесінен шығып, Крагпен кездескен сеанстың бейнесі болады. Ол әйелдің ақыл-ойынан арылады. Маскулл Тайдоминді Сантқа алып барып, оны өлтіреді. Жолда олар Спейдвиллмен кездеседі, ол Хатордың ілімін міндет түсінігімен өзгертіп, Сантты реформалауды ұсынады. Ол Маскулл мен Тидоминді олардың сорбтарын зондтар деп аталатын егіз мембраналарға өзгертіп, өз шәкірттеріне айналдырады. Сантта Хатордың ілімінің қорғаушысы Катис, тек бір ғана сынамасы бар, Спейдевилдің дәлелдерін тексеру үшін Маскуллдың бір сынамасына зақым келтіреді. Маскулл Хатордың идеяларын қабыл алып, Спейдевил мен Тидоминді өлтіреді. Катис Маскуллды олардың үйі - Муспелді іздеу үшін Wombflash Орманға жібереді. Маскулл тығыз орманды оятып, үшінші көзімен жалғыз шеткі орган ретінде барабанның соғуын естиді және соңынан жүреді және Суртур Торманске әкелген Найтспор екенін және оны, Маскулдың, Муспелдің жарығын ұрлауды қалайтынын айтады. Маскулл Суға батқан теңіздің жағалауына барады, одан Суайлон аралын көруге болады. Сол жерде ол Глимельге үйленген балықшы Полекрабпен танысады. Маскулл Свайлон аралына барады, онда Еррид түнде Irontick деп аталатын музыкалық аспапта ойнайды; оны естіген ешкім қайтып келмейді. Маскуллға музыкаға қызығып, отбасын тастап кеткен Глимейл ілесіп жүреді; ол қайтыс болады. Маскулл транске енгеннен кейін аспапты күшпен ойнайды, содан кейін Еррид қайтыс болады және Irontick жойылады. Маскулл көп көзді ағашпен айла-шарғы жасап теңізден өтіп, Маттерплейге жетеді, онда көптеген тіршілік түрлері сиқырлы сағаның бойында пайда болады және оның көз алдында жоғалады. Ол өзеннің астан-кестені жүріп, үшінші жынысты өте ескі Лигалфеге кездеседі, ол Фацени құдайы мекендейтін жер астындағы Треал өлкесін іздеп жүр. Олар үңгір арқылы Трэйлге жетеді. Лихолфе ауырып, қайтыс болады. Корпанг пайда болып, бұл Фейсини әлемінің емес, сезім әлемінің, Тирдің, жаратушысы болғандықтан деп айтады. Корпанг Маскуллдың соңынан Лихтормға барады, онда олар қайтадан домбыраларды естиді. Маскулл мен Корпанг жердің әйелдік қасиеттерін тежейтін еркектік та...

Жариялану тарихы

Метуен "Арктурға саяхат" романын жариялауға келісті, бірақ Линдси 15000 сөзді қысқартуға келісті, ол солай болды. Бұл үзінділер мәңгілікке жоғалып кетті деп есептеледі. Метхен сонымен қатар Линдсейдің түпнұсқасынан (Тормансдағы түнгі пойыз) атауын өзгертуді талап етті, өйткені ол тым қарапайым деп саналды. Бастапқы басылымның 1430 данасының 596-дан астамы сатылмаған. Роман 1968 жылы Ballantine Adult Fantasy сериясының алдын ала жинақтарының бірі ретінде жарық көрген кезде, иллюстратор Боб Пеппердің мұқабасы бар, қағаз форматында кеңінен қол жетімді болды. "Арктурға саяхат" басылымдары 1920 жылы (Метхьюен), 1946 жылы (Голланц), 1963 жылы (Голланц, Макмиллан, Баллантайн), 1968 жылы (Голланц, Баллантайн), 1971 жылы (Голланц), 1972, 1973, 1974 жылдары (Баллантайн), 1978 жылы (Голланц), 1992 жылы (Канагонет), 2002 жылы (Небраска университетінің баспасы) және кейінірек бірнеше басқа баспагерлер шығарған. Ол кем дегенде алты тілге аударылған.

Талдау

[[Файл:Жалпы:Доллманның жалындаған семсері бар алып. Линдсей "Суртур" және "Муспел" атауларын Муспелсхаймердің иесі Суртрден алған. Ғалым Кэтрин Хьюм планетаның аты Торманс және оның күнінің аты Альппайн арқылы Линдсей "барлық өмір, барлық сана - бұл ауырсыну" деген йогалық қағидаға ғаламдық ойыншық жасайды деп жазады. Роман өзінің ерекшелігімен танымал. Торманс түрінің жыныстық қатынасы екіталай; Линдсей жаңа гендерлік бейтарап сын есімдер сериясын ойлап тапты, олар гуманоидты, бірақ ауадан құрылған. Хьюм бұл кітаптың терең мағынасы бар екені анық, ол Уильям Блейктің жұмысы сияқты қатаң аллегориялық немесе кеңінен "көрнекі" болуы мүмкін; және бұл екі бағыт бойынша да қызығушылық тудырды және кітаптың кең аудиторияға жетуіне кедергі жасады. Юм Арктур планетасын стандартты ғылыми фантастикалық жағдайдан алыс, үш функциялы деп сипаттайды: "квест-романтиканың" сөзбе-сөзгі орны; психологиялық кадр, "ой қабілеттерінің проекциясы"; және аллегорикалық paysage moralisé, Pilgrim's Progress немесе Piers Plowman-тің моральдық пейзаждары сияқты. Драматург және романист Клайв Баркер "Арктурға саяхат" - бұл шедевр, оны "әдемі, өте керемет жұмыс" деп атады. Фэнтези жазушысы Филип Пуллман оны The Guardian үшін ең төмен бағаланған деп санайтын кітап деп атады. 2002 жылы кітапты қарастырған романшы Майкл Муркок "Англияның бірнеше романы ғана осындай ерекше немесе, ең соңында, әсерлі болды" деп мәлімдеді. Ол 2002 жылғы басылымның кіріспе сөзінде Алан Мурдың бұл кітапты Джон Буньянның "Көшпенділердің ісі" (1678) және Артур Махеннің "Ұлы құдай Пан" (1890) кітаптарымен салыстырғанын, бірақ "үлкен түпнұсқалардың бірі" екеніне тоқталды. Сондай-ақ 2002 жылы Стивен Х. Сильвер SF сайтында "Арктурға саяхат" романын сынға алып, роман үшін оның сюжеті немесе сипаты аз екенін, сонымен қатар кейіпкерлердің әрекеттеріне ешқандай себеп бермейтінін байқады. Оның пікірінше, кітаптың күштілігі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі адамзат туралы "философиялық ойлануларында" жатыр. Сильвер бұл кітапты кейінгі ғылыми-фантастикамен емес, ертедегі авторлар Х. Г. Уэллс пен Жюль Вернмен салыстырды, бірақ Линдсейдің "автордың да прозалық қабілеті жоқ" деп түсіндірді. Ол Линдсейдің философияны Эдгар Райс Берроуз стилімен оқиғалы әңгімемен біріктіретінін айтты.

Әсері

Роман К.С.Льюистің 1938-1945 жылдар аралығындағы "Ғарыш трилогиясына" ықпал етті; ол "Арктурға саяхат" романын "жаңбырлы, төзімсіз және қарсы тұрмайтын" деп атады. Льюис 1942 жылы жазған "Скрип-лист хаттары" кітабында "сорып алу" (басқа біреудің жеке басын өзіндей сіңіру, басқа адамға өлімге әкелу) туралы да айтқан. Льюис өз кезегінде бұл кітапты Ж. Р. Р. Толкинге ұсынды, ол оны "құмарлықпен" оқығанын айтты, оны Льюистің "Сыбыр планетадан тыс" дегенінен гөрі күштірек, мифтік, бірақ аз әңгіме деп тапты; ол "біреуі оны философияға, дінге және адамгершілікке қызығушылық танытпастан, тек триллер ретінде оқи алмайды" деп түсіндірді. Ол Линдсей қолданған кадрлық оқиғалар механизмін, артқы сәулелерді және кристалл торпедалық кемені мақұлдамады; өзінің аяқталмаған "Notion Club Papers" романында Толкин басты кейіпкерлердің бірі Гилдфордты осындай "жалғандықтарды" сынға алады. 1984 жылы композитор Джон Огдон Линдсейдің романы мен библиялық цитаталарға негізделген "Арктурға саяхат" атты ораторий жазды. Огдонның өмірбаянын жазған Чарльз Боклерк Линдсейдің композитор болғанын және роман музыканың табиғаты мен мағынасын талқылайтынын айтады. Боклерктің пікірінше, Огдон Линдсейдің романын діни шығарма ретінде көрді, мысалы, үш көзді, үш қарулы әйел Осеакса Океанияға айналады, ол Киелі кітаптың Аян кітабының 12-тарауында "күнге жамылған әйел, аяғының астында ай" деп сипатталған. Сыншы Харольд Блум өзінің көркем әдебиет жазудағы жалғыз әрекеті ретінде "Люциферге қашу" атты романның жалғасын жазды. Блум сол кезден бастап кітапты наратывтың нашар жалғасы деп сынға алды. Уильям Дж. Холлоуэй, сол кезде Огайо штатының Сары Спрингс қаласындағы Антиохия колледжінің студенті, 1970 жылы романның 71 минуттық кинокартинасын шығарды. Көп жылдар бойы қол жетімді болмаған фильм 2005 жылы DVD R форматында қайта таратылатын болды. 1985 жылы Дэвид Вольптың романы бойынша Лос-Анджелесте үш сағаттық пьесасы қойылды. Пол Корфилд Годфри романның негізінде Ричард Чарльз Роуздың либреттосына опералық сценарий жазды; ол 1983 жылы Кардиффтегі Шерман театрында орындалды. Джаз композиторы Рон Томас 2001 жылы романнан шықты, ол "Арктурға саяхаттан көріністер" атты тұжырымдамалық альбом жазды. Украиналық продюсер Вакула (Михайло Витик) 2015 жылы A Voyage To Arcturus атты ойдағы саундтректі үш LP ретінде шығарды. Романның негізінде музыкалық фильм жазды Фил Мур және 2019 жылы Австралияның Вой Вой қаласындағы Пенисула театрында орындалды. Бұл фильм түсірілді және кейбір ағынды платформаларда қол жетімді.