«Туннель аспанда» – Роберт Хайнлайнның 1955 жылғы ғылыми фантастикалық романы. Адамның әлеуметтік жануар ретіндегі табиғаты, өмірге бейімделу сынағы туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1955 жылы Роберт А. Хайнлайндың "Көктегі тоннель" романы – американдық жазушы Роберт А. Хайнлайнның 1955 жылы Scribner's баспасында жасөспірімдерге арналған туындылардың бірі ретінде жарияланған ғылыми-фантастикалық романы. Оқиғада тіршілік ету сынағынан өту үшін адам тұрмайтын планетаға жіберілген студенттер тобының қамалып қалғанын сезінуі суреттеледі. Романның негізгі тақырыптары – өсіп-жетілудің қиындықтары және адамның әлеуметтік жануар ретіндегі мәні.
1955 novel by Robert A. Heinlein
Tunnel in the Sky is a juvenile science fiction novel by American writer Robert A. Heinlein, published in 1955 by Scribner's as one of the Heinlein juveniles. The story describes a group of students sent on a survival test to an uninhabited planet, who soon realise they are stranded there. The themes of the work include the difficulties of growing up and the nature of man as a social animal.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Болашақта Жердегі Малтус қанағаттандырылмаған халық санының өсуі "Рамсботам секірісі" деп аталатын телепортацияның ойдағыдай табылуымен болдырмады, ол артық халықты басқа планеталарға отарлауға жібереді. Дегенмен, технологияны қолдану құны екі жақты сауда-саттықты негіздеуге жеткілікті өнім шығара алмайынша, отарлау планеталары Жерден оқшауланған күйде қалады. Қазіргі заманғы технологияларға қолдау инфрақұрылымы қажет болғандықтан, отарлаушылар оңай күтілетін технологияларды қолданады (тракторлардың орнына Конестога шарабандары мен жылқылар сияқты). Род Уокер, жоғары мектеп оқушысы, кәсіби отарлаушы болу армандайды. Оның Advanced Survival курсының соңғы сынағы – белгісіз планетада екі және он күн аралығында тірі қалу. Студенттер өздерімен бірге алып жүре алатын барлық жабдықпен жабдықталуы мүмкін, бірақ олар толығымен өздеріне сенуі керек. Оларға тек қана қиындықтардың жеңіліссіз немесе ақылға сыймас емес екені айтылады. Сынақ күні студенттер Рамсботам порталынан өтіп, өздерін жаңа планетада жалғыз табады, бірақ белгіленген жиналатын орынға жақын. Род үлкен әпкесінің кеңесімен аң аулау пышақтары мен негізгі аман қалу құралдарын алады, бірақ жоғары технологиялық қару-жарақтарды алмайды, себебі соңғысы оны тым сенімді ете алады. Студенттерге берілген соңғы кеңес – "стобордан сақ болыңыз". Екінші күні бір ұры Родқа шабуыл жасап, оны есінен айырады. Ол оянғанда, оның қолында тек таңу астында жасырылған қосалқы пышақ бар екенін біледі. Аман қалуға тырысып, ол уақыттың өтуін ұмытып қалады. Соңында ол басқа сыныптан келген студент, Жаклин "Джек" Даудемен бірігеді, алғашқыда оны жігіт деп қателеді. Ол оған он күннен астам уақыт бойы ешкіммен байланыс болмағанын айтқанда, олардың қиын жағдайға түскенін түсінеді. Род пен Джек ұзақ мерзімді аман қалу үшін елді мекен құру үшін басқа аман қалғандарды жинауға кіріседі, ал Род ақырында 75 адамға дейін өсетін қауымдастықтың де-факто көшбасшысы болады. Келіспеушіліктер жаңа қала үшін үкімет сайлау қажеттігін көрсетеді. Род саясат пен басқаруға қызығушылық танытпайды және үлкен колледж студенті және туа біткен саясаткер Грант Каупердің мэр болып сайлануына қуанышты. Грант іс-қимылға келуден гөрі сөйлеуде жақсы екенін дәлелдейді. Гранттың көптеген саясатымен келіспегеніне қарамастан, Род оны қолдайды. Грант Родтың олар қауіпті қорғаныссыз жерде өмір сүретіні және ол тапқан үңгірлер жүйесіне көшу керектігі туралы ескертуін елемеді. Адамдар зиянсыз деп санаған жергілікті түрлер кенеттен мінез-құлқын өзгертіп, лагерь арқылы шабуыл жасағанда, елді мекен қиратылып, Грант қаза табады. Қала тұрғындары Родты жаңа мэр етіп сайлайды. Хайнлайн технологиядан айырылған білімді батыстық жастардың шекаралық қауымдастығының әлеуметтік дамуын, содан кейін Жер байланысын қалпына келтірген кезде олардың қоғамның кенеттен ыдырауын бақылайды. Шамамен екі жылдық оқшауланғаннан кейін, аман қалғандардың мәдени шокы оларға және оқырманға процесс кенеттен кері қайтарылып, ересек болудың ауырсыны мен белгісіздігін көрсетеді. Әр студент өз-өзіне жауапты автономиялы қауымдастықтың мүшесі болудан жасөспірімге айналуға қайта оралады. Барлық студенттер Жерге ерікті түрде оралады, бірақ Род үшін кішкентай, бірақ тәуелсіз мемлекет басшысы мәртебесінен ересектердің жеңіл ойшауымен қанағаттанбайтын жасөспірімге оралу өте қиын. Алайда, оның мұғалімі (қазір оның жеңешесі) мен әпкесі оны ойыннан қайтаруға көндіреді. Оның мұғалімі сондай-ақ Родқа "стобор" ("робот" сөзінің кері жазылуы) туралы ескертуі – студенттерге белгісіз планетаның қауіптерін жекелендіру арқылы қорқыныш пен сақтық сезімін тудырудың бір жолы болғанын айтады, өйткені барлық студенттер соңғы емтиханға жіберілген планетаға қарамастан бірдей ескерту алады. Көп жылдар өткен соң, Род өзінің жүрегінің арманын орындайды: басқа планетаға ресми отарлау тобын басқаруға дайындалады.
In the future, Malthusian overpopulation on Earth has been averted by the invention of teleportation, called the "Ramsbotham jump", which sends the excess population to colonize other planets. However, the costs of operating the technology mean that colony planets remain isolated from Earth until they can produce something to justify two way trade. Because modern technology requires a supporting infrastructure, the colonists employ easily maintained technology (such as Conestoga wagons and horses rather than tractors). Rod Walker, a high school student, dreams of becoming a professional colonist. The final test of his Advanced Survival class involves staying alive on an unfamiliar planet for between two and ten days. Students may team up and equip themselves with whatever gear they can carry, but they are otherwise completely on their own. They are told only that the challenges are neither insurmountable nor unreasonable. On test day, students walk through a Ramsbotham portal and find themselves alone on a strange planet, but reasonably close to the designated pickup point. Rod, acting on his older sister's advice, takes hunting knives and basic survival gear, but no high tech weaponry, on the grounds that the latter could make him overconfident. The last advice that the students receive is to "watch out for stobor". On the second day a thief ambushes Rod and knocks him unconscious. He wakes up to find all that he has left is a spare knife hidden under a bandage. In his desperate concentration on survival, he loses track of time. Eventually, he teams up with Jacqueline "Jack" Daudet, a student from another class whom he initially mistakes for a male. When she tells him that more than ten days have elapsed without contact, he realizes that something has gone wrong and they are stranded. Rod and Jack start recruiting other survivors to build a settlement for long term survival, and Rod becomes the de facto leader of a community that eventually grows to around 75 people. Disagreements reveal the need to elect a government for the new town. Rod has no taste for politics or administration and is happy to have Grant Cowper, an older college student and born politician, elected as mayor. Grant proves to be much better at talking than getting things done. Despite disagreeing with many of Grant's policies, Rod supports him. Grant ignores Rod's warning that they are living in a dangerously hard to defend location and that they should move to a cave system that he has found. When an indigenous species that the humans had regarded as harmless suddenly changes its behavior and stampedes through the camp, the settlement is devastated and Grant is killed. The citizens elect Rod as their new mayor. Heinlein tracks the social development of the frontier community of educated young Westerners deprived of technology, followed by their society's abrupt dissolution when Earth reestablishes contact. After nearly two years of isolation, the culture shock experienced by the survivors highlights for them and the reader the pain and uncertainty of becoming an adult by reversing the process abruptly. Each of the students returns from being a self responsible member of an autonomous community to being regarded as a youth. All of the students go back to Earth willingly enough except for Rod, who has great difficulty reverting from the status of head of a small but sovereign state to a teenager whom the adult rescuers casually brush aside. However, his teacher (and now brother in law) and his sister persuade him to change his mind. His teacher also informs Rod that his warning against "stobor" ("robots" spelled backwards) was just a way of personalizing the dangers of an unknown planet to instil fear and caution in the students, as all students receive the same warning, regardless of the planet they are sent to for the final exam. Years later, Rod accomplishing his heart's desire: preparing to lead a formal colonization party to another planet.
Тақырыптар
Бір жыл бұрын жарық көрген "Құмырсқалар иесі" кітабындағыдай, оқшаулану студенттердің жеке тұлға ретінде нағыз табиғатын ашады, бірақ сонымен қатар адамның әлеуметтік жануар ретінде өмір сүруінің тұрақты ерекшеліктерін де көрсетеді. Оның негізгі тақырыптары "Құмырсқалар иесі" кітабындағыдан өзгеше, себебі ол варварлыққа тонудың орнына, өздерін ұйымдастыра алатын, прото-ересектер ретінде адамдардың табиғи күш-қуатына сенім білдіреді. Кейбір студенттер өздерінің ақымақтығының құрбаны болады, ал енді біреулері зұлматшылдарға айналады, бірақ мұның бәрі – адам табиғатының бір бөлігі. Сол сияқты, кері тенденциялар топты тұтастай алғанда тұрақты қоғамның қалыптасуына бастайды. Жаңадан құрылған колониядағы көптеген саяси дағдарыстар, басқаратын қоғамына лайықты үкіметте заңдылықтың қажеттігін көрсетеді, бұл Генлайннің кітаптарындағы тағы бір ортақ тақырып. Оның пионерлерді романтизациялауы және Дарвиннің эволюциялық күресіндегі ең мықты ойыншы ретінде Хомо сапиенсті даңқтауы, "Махаббатқа жететін уақыт" және "Жұлдыздық әскер" сияқты кітаптарда одан әрі дамытылатын тақырыптарды болжайды. Сол кездегі ғылыми фантастика үшін ерекше, бірақ Генлайннің туындыларына тән, бұл роман бірнеше қабілетті және зиялы әйел кейіпкерлерін бейнелейді. Кітаптың басында Қытайдың Австралияны жаулап алып, отарлаған соғысы туралы айтылады. Австралияның түпкі тұрғындары – аборигендер және еуропалық текті австралиялықтар – Жаңа Зеландияға эвакуацияланды. Содан кейін қытайлықтар Австралияның орталық шөлін қайта жарату үшін ірі инженерлік жобаға кірісті, бірақ ол көп ұзамай тым көп халқы бар, жағдайсыз шұңқырға айналды. Кітаптағы қазіргі уақытта қытайлықтар ешкімге қажет емес, қиын жағдайға тап болған планеталарды отарлап жатыр, өз еркінен тыс көшірілген кедей шаруаларға толы. Бұл кітаптың негізгі сюжетіне тікелей қатысы жоқ, негізінен, материялық тарату арқылы басқа планеталарды отарлаудың жолы табылғанға дейін Жерге әсер еткен күшті Мальтус қысымын көрсетуге арналған.
As in Lord of the Flies, which had been published a year earlier, isolation reveals the true natures of the students as individuals, but it also demonstrates some of the constants of human existence as a social animal. Its underlying themes run counter to those in Lord of the Flies, however, in that it shows a belief in the inherent strength of humans as proto adults who can self organize rather than descend into barbarism. Some of the students fall victim to their own foolishness, and others turn out to be thugs, but that is a part of human nature, just as the counter trends take the group as a whole towards the beginnings of a stable society. The numerous political crises of the fledgling colony illustrate the need for legitimacy in a government appropriate for the society it administers, another common theme in Heinlein's books. In both its romanticization of the pioneer and its glorification of Homo sapiens as the toughest player in the Darwinian game, it presages themes developed further in books like Time Enough for Love and Starship Troopers. Unusual for science fiction at the time, but quite typical of Heinlein's works, the novel portrays several competent and intelligent female characters. The earlier part of the book makes a reference to a war some generations before the book's plot begins in which China conquered and colonized Australia. The remnants of Australia's original population evidently referring to both Aboriginal Australians and European descended Australians were evacuated to New Zealand. The Chinese then engaged in a giant engineering project to reclaim Australia's central desert, but it soon became a vast overpopulated slum. In the book's present, the Chinese are colonizing marginal planets with harsh conditions, which nobody else wants, miserable peasants forced to move there against their will. All that has little bearing on the book's main plot, serving mainly to demonstrate the strong Malthusian pressures which inflicted Earth until the way to colonize other planets by matter transmitter was found.
Родтың ұлты
Хайнлайн қоғамының мүшесі және зерттеуші Роберт Джеймс Хайнлайнның Род Уокер қара нәсілді екенін "нақты айтқан" хаты бар екенін атап өтті. Джеймстің сөзінше, "Ең маңызды дәлел – 'Туннель' романындағы барлық адам Родтың қара түсті Кэролайнмен бірге болатынын күтеді, ал Кэролайн туралы мәліметтерде оның қара нәсілді екені нақты көрсетілген".
Heinlein Society member and researcher Robert James has noted that Heinlein wrote a letter in which he "firmly states" that Rod Walker is black. According to James, "The most telling evidence is that everybody in 'Tunnel' expects Rod to end up with Caroline, who is explicitly described as black."