Кіріспе

1973 жылы шыққан ғылыми фантастикалық роман, Артур Кларк жазған "Рамамен кездесу". Бұл британдық жазушы Артур Кларктың 1973 жылы жарық көрген ғылыми фантастикалық романы. Оқиға 2130 жылдары Күн жүйесіне кіріп келген цилиндр пішіндес шетелдік ғарыш кемесі туралы. Әңгіме адам-зерттеушілер тобының кемемен кездесіп, оның құпиясын ашуға жасаған тыранысынан баяндалады. Роман жарық көргеннен кейін "Хьюго" және "Небюла" сыйлықтарына ие болды және Кларктың туындыларының маңызды бір бөлігі саналады. Кейіннен бұл идея Кларк пен Джентри Ли еңбектеріндегі бірнеше жалғастармен дамытылды.

Сюжет

2077 жылы Италияға астероид шабуылдайды, бұл ғарыштағы қауіпті нысандарды қадағалау үшін Spaceguard жүйесін құруға себеп болады. 2131 жылы Spaceguard Күн жүйесіне кіретін жұлдызаралық нысанды анықтайды, оны алдымен "31/439" деп белгілейді, содан кейін индуист құдайының атымен Рама деп атайды. Ғарыш зонды Раманың ұзындығы және диаметрі тегіс цилиндр екенін көрсетеді, бұл оның зиялы шектеусіз өркениеттер жасағандығын дәлелдейді. Раманы зерттеу үшін "Эндевор" жіберіледі, ол осы мақсатқа жеткілікті жақын кеме болып табылады. Ұшқыштар үш ауа шлюзінен өтеді және үш бірдей баспалдақтардың бірімен төмен түседі. Раманың ішінде олар ішкі шеңбер бойымен созылатын екі жазықтық ашады, олардың арасында олар Цилиндрлік теңіз деп атаған мұздаған су кеңістігі орналасқан. Олар Жердегі ірі қалалардың аттарымен аталатын, қала көлеміндегі геометриялық құрылымдардың бірнеше топтарын анықтайды. Біріккен планеталар олардың прогресін жақыннан бақылайды және ғалымдар Нортон командиріне кеңес беретін және теорияларды қарастыратын Рама комитетін құру үшін жиналады. Рама Күнге жақындаған сайын Цилиндрлік теңіз еріді, температураның өзгеруі қатты дауылды тудырады, және әр жазықтықта әлемді жарықтандыру үшін үш үлкен шам іске қосылады. Ғарышқа шабыттанған христиан сектасына адал Борис Родриго Рама – бұл бағытын өзгертіп, Күннің айналасында айнала бастайтын жаңа Нұхтың кемесі болуы мүмкін деп болжайды. Ұшқыштар Нью-Йорк деп аталатын аралға жету үшін Цилиндрлік теңізде салмен жүзеді, ал судың үлгісінде микроорганизмдер табылады. Нью-Йорктегі құрылымдар үштік үлгіде орналасқан, ал олардың мақсаты анықталмайды. Ұшқыштардың бірі Джимми Пак Нортонға кемеге жасырын түрде әуе велосипедін әкелгенін мойындайды және оңтүстік жазыққа жету үшін оны тік жардан ұшырып жіберуді ұсынады. Ол Раманың екінші шетіне ұшып барады, ол кішігірім тікендермен қоршалған үлкен тікенмен белгіленеді. Пак тікенектердің айналасында электр өрісінің қалыптасатынын байқайды, бұл оның әуе велосипедін құлатып, жояды, оны оңтүстік жазықта тастап кетеді. Апаттан кейін қалпына келген кезде, оны бөлшектеп, бөліктерін тастау үшін шаңғы тәрізді жаратылыс пайда болады. Пак бұл жаратылыстың биологиялық немесе роботтық екенін анықтай алмайды. Пак құтқаруды күтіп жатқанда оңтүстік жазықтың тегіс емес жерін зерттейді. Ол бір ғана шетелдік гүлді тауып алып кетеді. Құтқару тобы салмен келеді, ал Пак оларды кемеге көтеруі үшін Цилиндрлік теңізге секіреді. Жер сілкінісі толқынды тудырады, бірақ хирург-командир Лора Эрнст оларды қауіпсіз жерге жеткізеді. Олар теңізден шыққан жұлдызша тәрізді жаратылысты және оны бөлшектеуге келген акула тәрізді жаратылыстарды көреді. Лагерьге оралғаннан кейін үш көзі мен үш аяғы бар жәндікке ұқсас жаратылыс олардың барлық жабдықтарын талдайды. Бірі жоғарыдан құлап, жойылды. Эрнст жаратылысты зерттеуге мүмкіндік алады және оның биологиялық және роботтық екенін анықтайды, сондықтан олар жаратылыстарды Рамандар жасаған деп шешім қабылдайды және оларды биоттар деп атайды. Меркурий үкіметі Рама тым қауіпті деп есептейді және оған ядролық қаруды жібереді. Родриго зымыранды ұстап алады, оған көтеріліп, оны деактивациялайды. Ұшқыштар Рама Күнге тым жақын келген кезде эвакуацияға дайындалады. Соңғы экспедиция үшін олар лазері бар қалаға барып, құрылымның қабырғасында тесік салады. Олар түрлі Раман артефакттары туралы мәліметтерді қамтитын голограммалар жинағын табады, соның ішінде үш аяқты гуманоидқа арналған костюм бар. Олар кетіп бара жатқанда, биоттар теңізге қайта оралып, бөлшектеледі, ал шамдар сөне бастайды. Ұшқыштар "Эндеворға" мініп, Рамадан кетеді. Рама бағытын өзгертіп, Күнге қарай қозғалады, энергия жинау үшін оның қасынан өтеді. Содан кейін ол ғарыш жетегін іске қосып, Күн жүйесінен Үлкен Магеллан бұлтына қарай жылдамдықпен қозғалады. Рама кеткеннен кейін Рама комитетінің мүшесі Рамандар барлық нәрсені үшеу болып жасайды деп ойлайды.

Қабылдау

The New York Times газетінің Джон Леонарды Кларктың "кейіпкерлерді бейнелеудегі ұсақ-түйектерге немқұрайлы қарағанын" атап өткенмен, романды "шетелдік, толыққанды танылмаған, ғылыми фантастиканың ең қиялдағы техникалық шешімдерімен ерекшеленетін" деп жоғары бағалады. Басқа рецензенттер де Кларктың кейіпкерлерді дамытудағы жетіспеушілігіне және реализмге артық көңіл бөлгеніне назар аударды.

Бейне ойындар

1984 жылы Trillium компаниясы кітап негізінде жасалған мәтіндік талдаушысы бар, сол аттас графикалық ойынды шығарды және оны Apple II, Commodore 64 сияқты басқа жүйелерге көшірді. Оның графикасы қарапайым болғанына қарамастан, ойында өте толыққанды сипаттамалар болды және ол кітапқа өте жақын, сонымен қатар ойын барысында шешуге арналған жұмбақтармен ұштастырылды. Испанияда 2-ші буын MSX компьютерлері үшін Cita con Rama деп аталатын ресми бейімделу жасалды, ол MSX-тің сол кездегі жоғары сапалы графиканы шығару мүмкіндігін пайдаланды. Бұл роман Кларктан 1983 жылы Рон Мартинес бейімдеді, ол кейіннен 10Six, сондай-ақ Project Visitor деп белгілі көп ойыншылы онлайн ойынды жобалады. Sierra Entertainment 1996 жылы Myst стиліндегі нұсқаулыққа басу арқылы ойналатын Rama ойынын жасады. Өте толыққанды графикамен қатар, Артур Кларк ойыншыға кеңесші ретінде де пайда болды. Осы ойында Rama II романының кейіпкерлері де болды.

Радионы бейімдеу

2009 жылы BBC Radio 4 кітапты ғылыми-фантастикалық маусым аясында екі бөлімді радиоқойылым түрінде ұсынды. Оны Майк Уокер бейімдеді, ал бірінші бөлімі 2009 жылдың 1 наурызында, екінші бөлімі 2009 жылдың 8 наурызында эфирге шықты.

Фильм

2000-шы жылдардың басында актер Морган Фриман «Рамамен кездесу» фильмін түсіру ниетін білдірді. Фильм көп жылдар бойы «өндіріс тозағында» батқан күйде қалды. 2003 жылы қаржыландыру мәселелеріне байланысты туындаған бастапқы қиындықтардан кейін, жоба өндіріске түсуге жақын болды. Фильмді Фриманның Revelations Entertainment атты продюсерлік компаниясы жасауды жоспарлаған. 2001 жылдан бері Revelations компаниясының Rama веб-сайтында жарияланған Дэвид Финчер 2007 жылдың соңындағы сұхбатында режиссерлікке әлі де қатысы бар екенін мәлімдеді. 2008 жылдың соңында Дэвид Финчер фильмнің түсірілуі күмәнді екенін айтты. «Бұл орындалмауы мүмкін. Сценарий жоқ, және сіздер білетіндей, Морган Фриманның денсаулығы қазіргі уақытта жақсы емес. Біз оны жасауға тырысып жатырмыз, бірақ бұл орындалмауы мүмкін». 2010 жылы Фриман сұхбатында жобаны іске асыруды жоспарлап отырғанын, бірақ дұрыс сценарийді табу қиын екенін айтты. Ол сондай-ақ фильмді 3D форматында түсіру қажеттігін атап өтті. 2011 жылдың қаңтарында Финчер MTV телеарнасына берген сұхбатында «Теңіз астындағы 20 000 лига» фильмінің жаңа нұсқасын аяқтағаннан кейін фильмді түсіруді жоспарлап отырғанын мәлімдеді (өндіріс 2012 жылы басталуы жоспарланған, бірақ кейіннен тоқтатылды). Ол сонымен қатар Фриманның дұрыс сценарийді табу туралы алаңдаушылығын қайталады. 2012 жылдың ақпан айында Нил деГрасс Тайсонмен сұхбаттасқанда Фриман фильмде командир Нортон рөлін ойнауға қызығушылық танытып, «Менің ғарыш кемесін басқару арманым – «Эндеворды» басқару» деді. Тайсон: «Егер олар фильмді түсірсе, бұл рөлге үміткерлік пе?» деп сұрады. Фриман: «Біз бұл фильмді түсіреміз» деп жауап берді. «Оны мүмкіндігінше ертерек шығарыңыз» деген тілеке жауап ретінде Фриман жоғары сапалы сценарий жазудың қиындығы фильмнің басты кедергісі екенін айтып, «Фильм жасаудағы ең қиын міндет – ақша табудан да қиын, жақсы сценарийге қол жеткізу» деді. 2021 жылдың желтоқсанында фильмнің Alcon Entertainment компаниясында түсіріліп жатқаны және режиссерлік құқығы Дени Вильнёвке берілгені хабарланды. Морган Фриман мен Лори МакКрири бұрын Revelations Entertainment компаниясының құқықтарына ие болғандықтан, олар продюсерлік топқа кірді. Alcon компаниясының бас директорлары Бродерик Джонсон мен Эндрю Косов продюсерлік жұмыстарын атқарады. 2024 жылдың ақпанына қарай Вильнёв сценарийді жазу процесінде болды.

Шығармашылық емес аспектілері

Кларк Раманы анықтайтын ғарыш зерттеу бағдарламасын, Жерге жақын объектілерді Жерге соқтығысу траекториясында анықтау әдісі ретінде "Космос күзетшісі" жобасын жасады; роман бойынша ол 2077 жылы бастау алды. 1992 жылы Кларктың атымен және оның рұқсатымен басталатын "Космос күзетшісі" деген нақты жоба іске қосылды. Астероидтардың қаупі туралы қызығушылық Голливудтың апаттық фильмдерінің арқасында артқаннан кейін, АҚШ Конгресі NASA-ға "Космос күзетшісін" қолдауға рұқсат беріп, қаржы бөлді. 2017 жылға қарай қауіпті астероидтерді анықтауға бағытталған бірнеше әрекеттер жасалды. 2017 жылдың 19 қазанында Pan STARRS жүйесі, "Космос күзетшісіне" ұқсас жүйе арқылы жұлдызаралық нысанды тапты. Рама сияқты, бұл нысан да ерекше созылған пішінге ие болды. Халықаралық астрономиялық одақ ресми түрде "Оумуамуа" атауын бекітуге дейін, "Рама" атауы жиі қолданылып келді.