Кіріспе

1982 жылы Анн Тайлер жазған роман

"Үйге деген құштарлық мейрамханасында кешкі ас" – Анн Тайлердің 1982 жылы жазған романы, оқиғасы Мэриленд штатының Балтимор қаласында өтеді. Бұл Тайлердің тоғызыншы романы. 1983 жылы Пулитцер сыйлығына, Ұлттық кітап сыйлығына және ПЕН/Фолкнер сыйлығына ие болуға үміткер болды. Тайлер оны өзінің ең жақсы туындысы деп санайды. Кітап үш бауырластың – Коди, Езра және Дженнидің өмірін, сондай-ақ олардың анасы Перлмен бірге өскендегі тәжірибелерін және естеліктерін баяндайды. Әкесі Бек отбасын тастап кеткеннен кейін олардың өмірі қалай өркендегені көрсетіледі. Роман Перлдің қоштасу рәсімімен және күтпеген оқиғамен аяқталады. Роман бауырластардың бір оқиғаны бірге бастан өткергенімен, оны әртүрлі сезінулерін зерттейді. Мысалы, Коди балалық шағын қиын кезең ретінде еске алады. Ол әкесінің кетіп қалуына өзін кінәлі деп санайды және Езраға көңіл бөлген ашулы анасының ыстық-суық күйіне тап болғанын ойлайды. Ал Езра балалық шағын жылы естеліктермен еске алады және отбасылық тақырыптағы ностальгиялық мейрамхана ашады.

Сюжет

Перл Талл – қатал перфекционист. Оның күйеуі Бекпен үш баласы бар, ол саяхатшы сатушы, отбасын тастап кетеді. Бек кеткеннен кейін Перл ештеңе болмағандай көрінуге тырысады. Коди, үлкен бала, жабайы және ержүрек, бірақ Пёрлдің сүйіктісі деп санайтын ағасы Езраға қызғанышпен қарайды. Олар өскен сайын, бұл қызбалы әзілдерге ұласады. Езра пассивті, және ешқашан Кодиге кек алуға тырыспайды. Ол мейірімді және жайлы, бұл қасиеттері Кодидің қыздарына ұнайды, бұл Кодидің ренішін одан әрі күшейтеді. Езра бір мейрамханада жұмыс істей бастайды, кейін оны басқарады және ақырында мұрагерлікке ие болады, ал Коди бай және табысты тиімділік сарапшысы болады. Езра жұлдызы Рутпен үйленгенде, Коди оны баурап алуға тырысады және ақырында сәттілікке жетеді, бірақ Рутпен некесі оңай болмайды. Езра ешқашан қалпына келмейді және Перлмен бірге үйде қалады; ол Перлге де, мейрамхана клиенттеріне де қамқорлық жасайды, бірақ бұл қайғымен тығырықталған. Дженни – Талл отбасының үшінші баласы және ең оқымыстысы, бірақ колледжде ол ойсырап, бақытсыз нәтижелерге әкелетін үйленуге келіседі. Тек алты баласы бар ер адаммен үшінші некесінде ғана ол отбасылық өмірде және сәтті, бірақ шаршатарлық педиатрлық мансабында тұрақтылық табады. Романның қайта-қайта орын алатын көрінісі – Езраның отбасын өзінің "Сағыныш мейрамханасында" бірге тамақтануға жинауға жасаған сәтсіз әрекеттері, ол отбасын біріктіру және жазылған жараларын емдеуге деген құштарлығын көрсетеді. Перлдің қосылу рәсіміне Бек алғаш рет отбасына оралады. Алайда, олар бірде-бір кешкі асты жанжалсыз өткізе алмайды, бұл жолы Коди әкесіне қарсы тұрып, Бектың кешкі астың ортасында кетуіне себеп болады. Ақырында, бүкіл отбасы Бекті іздеп қаланың көшелерін аралап, оны мейрамханаға әкеліп, бірге тамақ ішуді аяқтайды.

Пікірлер

Бенджамин ДеМотт 1982 жылғы «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі кітап туралы рецензиясында былай деп жазды: «Үйге деген құштарлық мейрамханасындағы кешкі ас – толыққанды батып, оқып шығуға болатын кітап. Күлкілі, жүректі қоздыратын, дана, ол бір мезгілде (және өзара байланысты) психологиялық, моральдық және формальдық шындыққа терең бойлайды – көптеген беделді жазушылардың, тіпті Мисс Тайлердің өзінің бұрынғы туындыларынан да терең. Бұл – шекарадан өту.

«Үйге деген құштарлық мейрамханасындағы кешкі ас» сырттай қарағанда, ата-ананың немқұрайлылығының салдары туралы кітап. Тулл отбасының үш баласының ешқайсысы отбасылық өткеннен толығымен арыла алмайды; әрқайсысы белгілі бір дәрежеде дамудан қалып қояды; әрқайсысы қиын жағдайда Перл Туллдан көмек сұрайды; ал Перлдің олардың әрқайсысында бірдеңе дұрыс емес деген сенімі оқырман санасынан ешқашан шығып кетпейді. Бірақ кітаптың айрықша нәзіктігінің себебі – оның ерекше және ерекше даналығы, яғни, адамдардың сезіміне қатысты шығындарды есептеудің қанағатсыздығын қайта-қайта нақтылай білуі. Үшеуінің де мінез-құлқы мен сезімдері бір жолмен олардың әкесінің түсіндірілмейтін жоғалуымен байланысты. Бірақ осы адамдардың әрқайсысының ең жақсы қасиеттері, аналары сияқты, олар бірлесіп жек көретін қиын жағдайлардың нәтижесінде қалыптасқан. Соңында біз қиындықтардан алынған маңызды сабақтар оқушының санасына толыққанды түсініксіз, жасырын күйде қалатынын түсінеміз. «Үйге деген құштарлық мейрамханасындағы кешкі ас» сияқты туындыны оқып болған соң, тепе-теңдікті сақтап, жағдайды мүмкіндігінше ұзақ сақтауға тырысасың, соның сиқырына беріліп қаласың. Джон Апдайк 1982 жылы «The New Yorker» журналында былай деп жазды: «Анн Тайлердің өнеріне оның әдемі суреттеріне нығайлылық сыйлайтын қараңғылық қана қажет еді. Тоғызыншы романында ол жаңа билік деңгейіне жетті».

Маргарет Мэннинг («The Boston Globe» журналы) «Үйге деген құштарлық мейрамханасындағы кешкі ас» кітабының барлық сауатты адам оқуға тиіс кітаптардың қатарына қосылуы керек деп ойлады. Осы керемет романнан оқырман декомпрессиядан шыққандай сезімде болады, өкпесі ауырып, көздерінен жас тамшылайды.