Кіріспе

Индонезияның Малуку провинциясындағы арал (одан әрі Pulau Run, Pulo Run, Puloroon немесе Rhun pulau - индонезия тілінде "айл") - Индонезияның Молукка аралдарының бір бөлігі болып табылатын Банда аралдарының ең кішкентай аралдарының бірі. Ол Орталық Малуку аймағындағы Банда округінде (кекаматан) орналасқан. 1616 жылы голландтардан қорқып, арал тұрғындары ағылшын Ост-Инд компаниясының қызметкерлеріне адалдықтарын мойындады. Британ империясының пайда болуы деп санаған тарихшы Джон Кийдің айтуынша: "Руннимде аралы британдық конституциялық тарихқа тән болғандай, Рун аралы да британдық императорлық тарихқа тән". XVII ғасырда Рун аралы өзінің құнды дәмдеуіштері - мускат жаңғағы мен маце деген дәмдеуіштерінің арқасында үлкен экономикалық маңызға ие болды.

География

Рун - Банда аралдарының ең батыс аралы, ұзындығы мен ені 7 км. Көрші арал Плаула Ай шығысқа қарай 7 км, ал Плаула Найлакка кішкентай аралы солтүстікке қарай 700 м.

Тарих

Дәмдеуіш саудасының тарихында Джеймс Ланкастердің екінші экспедициясының ағылшын шығыс үнді компаниясының теңізшілері Джон Дэвис, сэр Генри Миддлтон және оның інісі Джон Явадағы Бантамда тұрып, алғаш рет аралға 1603 жылы жеткен және тұрғындармен жақсы байланыс орнатқан. Наилакка аралында алғашқыда шағын қоныс құруға тырысты. 1616 жылы 25 желтоқсанда капитан Натаниел Кортхоуп және 1-ші офицер Закари Барнетт Дункан Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының (VOC) талаптарынан қорғану үшін Рунға жетті. Тұрғындармен келісімшартқа қол қойылып, Англияның Джеймс I / Шотландияның Джеймс VI аралдың егемендігі ретінде қабылданды. Голландиялықтар дәмдеуіштердің аса пайдалы саудасына монополия құрған бұл жағдайға ашуланды. Кортхоуп аралды шығыстан келген жақындауларды байқап қалу үшін бекіністер тұрғызу арқылы нығайтты, бірақ екі кемесін голландтықтардың бүлік шығарып, батып кетуіне ұшырады. Кортхоуп және 39 еуропалық қорғаушылар өздерінің жергілікті одақтастарымен голландиялықтарды 1540 күн ұстады; алайда, ол 1620 жылы голландиялық шабуылда қайтыс болғаннан кейін, ағылшындар аралдан кетіп қалды. Ақыры, Рунды иеленіп алған голландтар барлық ересектерді өлтірді немесе құлдыққа түсірді, әйелдер мен балаларды жер аударып жіберді және ағылшындықтардың оны қайтарып алуына жол бермеу үшін аралдағы мускат жаңғағының барлық ағаштарын кесіп тастады. VOC тек басқа аралдарға азық-түлік беру үшін Ранда бозауларды еркін жүріп-тұруға рұқсат берді. 1638 жылы ғана ағылшындар Ранға қайтадан кіруге тырысты, содан кейін VOC қызметкерлері жыл сайын аралға барып, олар жасырын түрде өздерін қайта орнықтырып қойған жоқ па деп тексерді. Вестминстер келісімінің негізінде Англо-голландиялық соғыстың (16521654) аяқталуымен Рун Англияға қайтарылуы керек еді. Екінші ағылшын-голланд соғысынан кейін (1665-1667), Англия мен Нидерландының біріккен провинциялары Бреда келісімінде статус-квоға келісті: ағылшындар Манхэттен аралын сақтады, оны 1664 жылы Йорк герцогы (болашақтағы Джеймс II, Карл II-нің інісі) басып алды, бұл аралдағы қаланы Нью-Амстердамнан Нью-Йоркке қайта атады. Алғашында, Рун голландтарға берілді. Голландияның мускат жаңғағы мен мацка монополиясы Наполеон соғыстарына дейін созылып, 1810 жылы капитан Коул бастаған британдықтар дәмдеуіш аралдарына басып кірді. 1817 жылы мускат жаңғағы ағаштарының Цейлонға, Гренадаға, Сингапурға және басқа да британдық колонияларға көшірілуі дәмдеуіш саудасындағы голландтық үстемдіктің құлдырауына әкелді. Голландияның аралға бақылауы 1949 жылы аяқталды (Голландиялық Шығыс Үндістан Индонезияға айналды), бірақ мускат жаңғағы ағаштары әлі күнге дейін Ранда өсіп келеді.

Әкімшілік

Рун аралы - 2020 жылғы санақ бойынша 20,924 тұрғыны бар Банда аралдары тобының бір бөлігі. Топтың негізгі қаласы Банда Найра аралында орналасқан. Әкімшілік тұрғыдан, Рун аралы Банда округінің (кекаматан) құрамына кіреді, ол Орталық Малуку аймағының 18 округінің бірі (2020 жылғы санақ бойынша 423,094 адам). Регенттік өз кезегінде Малуку провинциясының бөлігі (2020 жылғы санақ бойынша халық саны 1 848 923 адам), оның астанасы Амбон аралында Амбон қаласы. Банда Найра Амбонға теңіз және әуе көлігі арқылы байланысты. Банданаира әуежайы Индонезиядағы кішігірім әуежайлардың бірі болып табылады, оны негізінен әкімшілік қызметкерлер немесе аймақтағы снорхелмен және суға түсу мүмкіндіктері үшін Банда аралдарына келетін туристер пайдаланады.