Кіріспе

"In the Walls of Eryx" - американдық жазушылар Х. П. Лавкрафт пен Кеннет Дж. Стерлинг, 1936 жылдың қаңтарында жазылған және алғаш рет 1939 жылдың қазан айында "Сырлы әңгімелер" журналында жарияланған. Бұл жақын болашақта ғарыш кеңістігін зерттеуге қатысты ғылыми фантастикалық оқиға.

Сюжет

Бірінші тұлғада жазылған оқиға Венера планетасындағы кен іздеушінің өмірі мен өлімін бейнелейді. Бұл оқиға болашақта, адамзат ғарышқа саяхат жасап, Венераны зерттеуді бастаған кезде өтеді. Олар сол жерде электр энергиясының көзі ретінде пайдаланылатын бағалы кристалл шарларды, сондай-ақ кристаллдарды қызу күзететін және оларды алуға тырысқан кез келген адамға шабуылдайтын примитивті "адам кекірегі" нәсілін табады. Баяндаушы Кентон Стэнфилд - кристаллдарды жинау үшін жұмысқа алынған көптеген зерттеушілердің бірі. Ол оттегі кубиктерімен қоректенетін тыныс алу аппаратымен жабдықталған (негізінде Венера атмосферасы адам өмірін ұстай алмайды), сонымен қатар былғары қорғаныш костюмі, сондай-ақ адам кеміргіштерге қарсы "жалын тапаншасы" бар. Әдеттегі тапсырманы орындаған кезде, баяндаушы ерекше құрылымға тап болады: қабырғалары мүлдем көрінбейтін лабиринт, оның ішінде әдеттегідей үлкен өлшемді кристалл бар. Бұл сыйлық өлі кен іздеушіге тиесілі. Басты кейіпкер лабиринтті картаға түсіре алатынына сенімді болып, құрылысты зерттеу үшін кристалды жинағаннан кейін ортаға барады. Алайда, ол көп ұзамай лабиринтті дұрыс бағаламағанын және кіру нүктесін басқа жерге ауыстыруға болмайтынын түсінеді. Лабиринтте тұтқындалғанда, баяндаушының оттегі мен су қоры біртіндеп түсіп барады, ал адам кемірушілер көп ұзамай лабиринттің сыртына жиналып, оны бақылап, мазақтай бастайды. Оның жағдайының пайдасыздығын түсінген баяндаушы адам кемірушілерге кристаллдардың діни маңызын ұғынуға кіріседі, сонымен қатар лабиринттің табиғаты ретінде салынған құрылым және тұзақ ретінде адам кемірушілердің адамдар мойындауға дайын болғаннан гөрі ақылды екенін көрсетеді. Уақыт өте келе ол өзінің де бұрынғы алтын іздеуші сияқты тағдырға тап болатынын түсінеді. Өлім алдындағы оқиғаның баяндаушысы өзінің байқауларын болашақтағы жазба қағазына жазады. Ол өзінің соңғы сәттерінде адам-құрттармен туыстық қарым-қатынас дамығанын сипаттап, өз басшыларына Венераны, адам-құрттарды және кристалдарды жалғыз қалдыруды сұрайды, өйткені олар адамзаттың түсінуіне қол жеткізе алмайтын құпияларды сақтайды және адамзат оларды пайдаланудың қажеті жоқ. Баяндаушының куәлігін, оның денесімен бірге іздеу тобын тез арада тауып алады, олар Стенфилд қайтыс болған жердің артында қосымша шығу жолын табады, ал кен іздеуші лабиринтті картаға түсіруге тырысқанда жоғалтты. Алайда, оның адамзатты Венераны жалғыз қалдыру туралы өлім алдындағы өтініші жұмыс берушілері оның үмітсіз жағдайынан туындаған бақытсыз ақыл-ессіздік деп қабылдамайды, оның орнына кристалл кен өндіру компаниясы адам кемірушілерді толық жою үшін қатаң шараларды қолдануға шешім қабылдайды.

Талдау

Әңгіменің басты кейіпкерінің аты, Кенттон Дж. Стенфилд, оның авторларының бірі Кеннет Дж. Стерлинг. Эрикс, немесе Эрициний таулы аймағы - Венерадағы (қисық) кең плато. Лавкрафттың Венерасы, нақты планетадан айырмашылығы, тропикалық климатқа ие және шұрайлы, батпақты орманға толы, бірақ оның атмосферасы адамдарға улы, сонымен бірге герметикалы жабық ғарыш костюмдерін қажет ететіндей қауіпті емес. Бұл әңгіменің тұжырымдамасында бейбітшілік, діни төзімсіздік пен кемсітушілік тетіктері айқын көрінеді. Әңгімедегі "қырқылдаған акман" және "efjeh арамшөптер" туралы сілтемелер Лавкрафтпен Акерманның Кларк Эштон Смит туралы әңгімесін сынға алған Форест Дж. Акерманға бағытталған әзіл-сықақ деп есептеледі. Әңгімеде тағы бірнеше анекдот бар, соның ішінде "Farnoth flies" (Weird Tales редакторы Farnsworth Wright үшін) және "ugrats" (Wonder Stories редакторы Хьюго Гернсбек үшін Лавкрафттың лайықты лақап аты "Hugo the Rat") туралы сөз бар. Лавкрафттың өзінің хаттары мен фантастикалық емес шығармаларында ғарышқа саяхат туралы пікірлерін ескере отырып, әңгіменің орын алуы мүмкін жиырма екінші ғасырдың басында. "Ктулху аңыздары" деп аталатын нәрсемен әдетте байланысты болмаса да, ол оған қайшы келмейді және "Алонзо Тайпердің күнделігі" сияқты Теософияға негізделген Венера иелерінің қолданылуымен үйлестіру қиын емес.

Жазу

Стерлинг, өткен жылы Лавкрафтпен дос болған, 1936 жылы қаңтарда Лавкрафтқа әңгіменің жобасын берді. Бұл жобада Стерлингтің есіне алған көрінбейтін лабиринт идеясы бар, ол 1926 жылы тамыз айында Weird Tales журналында жарияланған Эдмонд Гамильтонның "Мамурттың жәндік құдайы" әңгімесінен алынған.

Қабылдау

Бұл әңгімені Weird Tales, Astounding Stories, Blue Book, Argosy, Wonder Stories және мүмкін Amazing Stories баспалары қабылдамаған сияқты. Лавкрафт қайтыс болғаннан кейін, ол қайтадан "Weird Tales" журналына жіберілді және ақыры 1939 жылдың қазан айындағы санында жарияланды. Гимонт пен Смит Лавкрафттың әңгімесінде және Роберт А. Хайнлайнның "Империяның логикасы" (1941) және К. С. Льюистің "Переландра" (1943) деген екі еңбегінде суреттелген Венерамен қатар ұқсас екендігін атап өтті.