Кіріспе
АҚШ-тың теңіз флотының дельфиндер мен теңіз құс тұқымдас жануарларды пайдалануы АҚШ-тың теңіз флотының теңіз сүтқоректілері бағдарламасын (NMMP) АҚШ-тың теңіз флоты басқарады. Бұл бағдарлама теңіз сүтқоректілерін, негізінен, бөтелкедегі дельфиндер мен Калифорния теңіз арыстандарын әскери пайдалануды зерттейді және жануарларды кеме мен портты қорғау, миналарды анықтау және тазарту, жабдықтарды қалпына келтіру сияқты міндеттерді орындауға үйретеді. Бұл бағдарлама Калифорния штатының Сан-Диего қаласында орналасқан, онда жануарлар тұрақты түрде үйленеді және жаттығады. NMMP жануарлар тобы Вьетнам соғысы мен Ирак соғысы сияқты ұрыс аймақтарында қолданылды. Бұл бағдарлама жануарларға қатысты дау-дамайлар мен оның миссиясы мен оқыту сипаты туралы болжамдарға ұшырады. Бұл кем дегенде жартылай бағдарламаның құпиялылығына байланысты болды, ол 1990 жылдардың басында құпиядан шығарылды. Бағдарлама басталғаннан бері жануарлардың қамын ойлау мәселесі туындап келеді, көптеген адамдар теңіз сүтқоректілерін әскери мақсаттарда, тіпті миналарды анықтау сияқты ұрыс-керіс емес рөлдерде қолдануға қарсы. Әскери-теңіз флоты жануарларды күту стандарттарын қорғау үшін сыртқы қадағалауды, соның ішінде тұрақты бақылауды келтіреді.
The U. S. Navy Marine Mammal Program (NMMP) is a program administered by the U. S. Navy which studies the military use of marine mammals principally bottlenose dolphins and California sea lions and trains animals to perform tasks such as ship and harbor protection, mine detection and clearance, and equipment recovery. The program is based in San Diego, California, where animals are housed and trained on an ongoing basis. NMMP animal teams have been deployed for use in combat zones, such as during the Vietnam War and the Iraq War. The program has been dogged by controversy over the treatment of the animals and speculation as to the nature of its mission and training. This has been due at least in part to the secrecy of the program, which was de classified in the early 1990s. Since the program's inception, there have been ongoing animal welfare concerns, with many opposing the use of marine mammals in military applications, even in essentially non combatant roles such as mine detection. The Navy cites external oversight, including ongoing monitoring, in defense of its animal care standards.
Тарих
Бағдарламаның басталуы 1960 жылы, торпеданың өнімділігін жақсартуға бағытталған гидродинамикалық зерттеулер үшін Тынық мұхитының ақ жақты дельфині сатып алынғанда басталды. Бұл зерттеудің мақсаты - дельфиндердің соғыс соққысын азайтудың күрделі жүйесі бар ма, жоқ па, соны анықтау еді, бірақ сол кездегі технология дельфиндердің бұл жағынан ерекше қабілеттері бар екенін дәлелдемеді. Қазіргі заманғы технологияның көмегімен бұл зерттеулер қайта басталды. Адамның пайдалануы үшін зерттелген кедергілерді азайту механизмдерінің арасында теріге сәйкес келуі, биополимерлер және шекаралық қабатты қыздыру бар. 1962 жылы жануарлардың ақыл-парасаты, ерекше суға секіру қабілеті мен жаттықтыру қабілеті Калифорния штатының Мугу нүктесінде жаңа зерттеу бағдарламасының негізін қалады. Бұл зерттеуде дельфиндердің сезімдері мен қабілеттері, олардың табиғи сонары мен терең суға түсу физиологиясы, сондай-ақ дельфиндер мен теңіз арыстандары судағы заттарды іздеу және белгілеу сияқты пайдалы тапсырмаларды орындау үшін қалай қолданылатынын анықтау көзделді. Бұл зерттеудің басты жетістігі - дельфиндер мен теңіз арыстандары ашық теңізде шынжырсыз жұмыс істей алатындығын анықтаған. 1965 жылы Ла-Холла, Калифорнияның SEALAB II жобасына Туффи есімді дельфин қатысып, аспабы мен тіршілік ортасы арасында 60 метр тереңдікте құралдар мен хабарламаларды таратты. Сонымен қатар, Тэффи жоғалған суға түсушілерді іздеп тауып, қауіпсіз жерге апаруға үйренген. 1967 жылы NMMP құпия болып қалды және содан бері ірі қара бюджет бағдарламасына айналды. Пойнт-Мугу қондырғысы мен оның персоналы Сан-Диегодағы Пойнт-Ломаға көшірілді және Сан-Диегодағы Ғарыш және Әскери-теңіз соғыс жүйелері орталығының бақылауына алынды. Сонымен қатар, Гавайиде Мокапу түбегінің солтүстік шетіндегі Канеохе шығанағындағы теңізшілер корпусының әуе станциясында зертхана құрылды. Алайда 1993 жылы базаны қайта құру және жабу процесінің нәтижесінде Гавайи зертханасы жабылды және жануарлардың көпшілігі Сан-Диегоға көшірілді; кейбір жануарлар Әскери-теңіз флоты мен Гавайи университеті арасындағы бірлескен зерттеу бағдарламасының бөлігі ретінде қалды.
Бағдарлама
Теңіз флотының теңіз сүтқоректілері бағдарламасы Сан-Диегода, Калифорнияда орналасқан. Жануарлар Сан-Диего шығанағында жаттығады; дельфиндерді ұстап жүретін адамдарды жиі көруге болады, онда арнайы шағын қайықтар дельфиндерді олардың қоралары мен жаттығу аймақтары арасында тасымалдауға қолданылады. Кейде басқа жерлер арнайы зерттеулер үшін пайдаланылады, мысалы, Калифорнияның Канал аралдарындағы Сан-Клементе аралы және Сиэтл мен Канададағы торпеда сынақ аймақтары. Бағдарламаның жануарлар жөніндегі қызметі порттарды және әскери-теңіз күштерін жүзушілердің шабуылдарынан қорғау, қымбат жаттығулар мен оқу мақсаттарын табуға көмектесу және әлеуетті қауіпті теңіз миналарын табуды қамтиды. Мұнда 5 теңіз сүтқоректілері тобы бар, олардың әрқайсысы белгілі бір тапсырмаға дайындалған. Әр адам жануарлары командасы әскери жаргон бойынша "белгі" нөмірімен (қысқаша МК) белгілі; бес команда "МК 4", "МК 5", "МК 6", "МК 7" және "МК 8" деп аталады. MK 4, 7 және 8-топтар дельфиндерді қолданады; MK 5 теңіз арыстанын қолданады, ал MK 6 теңіз арыстанын да, дельфиндерді де қолданады. Бұл топтар 72 сағат бұрын кеме, ұшақ, тікұшақ және құрлықтағы көлікпен бүкіл әлемдегі аймақтық қақтығыстар немесе ұйымдастыру аймақтарына жіберілуі мүмкін.
Шахта аулау
Теңіз сүтқоректілері тобының үш мүшесі АҚШ әскери кемелеріне үлкен қауіп төндіретін жау теңіз миналарын анықтауға үйретіледі. MK 4 дельфиндерді теңіз түбінде жүзіп жүрген теңіз миналарын анықтау және белгілеу үшін қолданады, ал MK 7 дельфиндері теңіз түбіндегі немесе шөгіндіге көмілген миналарды анықтау және белгілеу үшін оқытылады. MK 8 тобы әскерлерді жағаға шығаруға арналған қауіпсіз дәліздерді тез анықтау үшін оқытылған. Дельфин өзінің табиғи эхолокациясын пайдалана отырып, белгілі бір аймақты іздеуді бастамас бұрын, басқарушысынан сигнал күтеді. Дельфин өзінің ұстанына хабар береді, ол мақсатты затты байқай ма, жоқ па, оны белгілі бір жауаптармен хабарлайды. Егер минаға ұқсас нысана байқалса, басқарушы дельфинді буяны босату арқылы объектінің орналасуын белгілеуге жібереді, сондықтан оны Әскери-теңіз кемелерінен аулақ болуы немесе Әскери-теңіз сүңгуірлері бейтараптандыруы мүмкін. 2003 жылы Ирак соғысы кезінде Персия шығанағына миналарды тазалаушы дельфиндер жіберілді. Әскери-теңіз флоты бұл дельфиндердің Умм Каср портынан 100 - ден астам кемеге қарсы миналар мен су асты тұзақтарын анықтауға көмектескенін айтты.
Күшіне қарсы қорғаныс
МК 6 дельфиндер мен теңіз арыстанын күзетші ретінде пайдаланады. MK 6 алғаш рет Вьетнам соғысы кезінде 1965-1975 жылдары және Бахрейнде 1986-1988 жылдары дельфиндермен бірге қолданылды. Достық суға түсуші дельфинге байқалса, дельфин артынан жақындап, қарсыластың ауа резервуарының артқы жағына құрылғыны соғады. Бұл құрылғы буяға бекітіледі, ол жарылып, теңіз әскерінің қызметкерлеріне кіріп келген кісіні ескертеді. Теңіз арыстандары аузында ұқсас құрылғыны ұстайды, бірақ оны жауларының бір аяғына қолмен бұғаулап бекітеді. Жануарлар қарсы шабуылдан қорғану үшін су астындағы жоғары сезімдері мен жүзу қабілетіне сүйенеді.
Нысанды қалпына келтіру
MK 5 кемелерден атылған немесе ұшақтардан теңізге тасталған сынақ жабдықтарын қалпына келтіруге арналған; команда Калифорния теңіз арыстанын су асты объектілеріне, мысалы тәжірибелік миналарға қалпына келтіру жабдықтарын табу және бекіту үшін қолданады. Бұл жағдайда олар қысқа жұмыс уақытына және қайталап суға түсуге шектеу қойылған адам суға түсушілерді жеңе алады. Бұл команда өзінің мүмкіндіктерін алғаш рет 1970 жылдың қарашасында 50 метр тереңдікте ASROC (су астына қарсы ракета) қалпына келтірген кезде көрсетті. Ұшақ апатынан қаза тапқандарды қалпына келтіруде командаға тәжірибе берілген.
Шабуылдау тапсырмалары
Әскери-теңіз флоты теңіз сүтқоректілерін ешқашан адамдарға немесе кемелерге қарсы шабуыл жасау үшін үйреткен емес дейді. Әскери-теңіз флоты дельфиндер жау мен достық кемелер, немесе дайверлер мен жүзушілер арасындағы айырмашылықты ажырата алмайтындығын, бұл соғыстың кездейсоқ құралы болатынын айтты; оның орнына жануарлар алаңдаушылық аймағындағы барлық миналар мен жүзушілерді анықтауға және оларды ұстауға тиісті жауап туралы шешім қабылдайтын басқарушыларға хабарлауға үйретіледі.
БАҚ-та
NMMP бағдарламасының ерекшелігі мен әскери мақсаттар үшін ақылды теңіз сүтқоректілерін пайдаланудың даулы тұжырымдамасынан кейін БАҚ-та үлкен көңіл-күйге ие болды. NMMP 1990-шы жылдардың басына дейін құпия болып келді, бұл оның шынайы табиғаты туралы және тіпті оның дұрыс атауы туралы болжамдарға ықпал етті, кейбіреулер оны Cetacean Intelligence Mission деп атады. Кейде бұқаралық ақпарат құралдарында әскери дельфиндер шабуылға дайын, тіпті қару-жарақпен жабдықталған деп жарияланады, бірақ әскери дельфиндер ешқашан кемелерге немесе адамдарға қарсы шабуыл жасауға дайын болмаған. 2005 жылы Катрина даулы кезінде, әскери дельфиндердің кейбіреулері уытты жебе қаруларымен жабдықталған және суда жау жүзушілерге шабуыл жасауға үйретілген, Пончартрейн көліндегі олардың ұсталатын аймағы бұзылған кезде қашып, жүзушілерге қауіп төндіргені туралы ақпараттар болды. Дегенмен, Әскери-теңіз флоты барлық дельфиндер табылғанын және олардың жалғыз дельфиндерді оқыту орталығы Сан-Диегода екенін хабарлады. Дауыл кезінде кейбір дельфиндер Галфпорттағы (Миссисипи штаты) теңіз жануарлары мұхитханасынан қашып кетті, бірақ кейіннен қайта ұсталды.
Көркем шығармаларда
Әскери дельфиндер туралы ойды көркем әдебиеттерде, атап айтқанда Роберт Мерлдің "Аңғалға ие жануар" романының негізінде түсірілген "Дельфин күні" (Майк Николс, 1973) фильмінде қарастыруға болады. Вонда МакИнтайр 1976 жылы осы тақырыпта "The End's Beginning" атты қысқа әңгімесін жариялады; ол кейіннен "Fireflood" антологиясында жинақталды. Уильям Гибсонның "Джонни Мнемоник" атты қысқа әңгімесінде және оның киноға бейімделуінде де "Джонс" атты киборг-дельфин, дешифровкаға қабілетті және героинге тәуелді әскери-теңіз ардагері бейнеленген. SeaQuest DSV телесериалда экипаж мүшесі ретінде Дарвин атты жаттықтырылған дельфин болды. Қызыл ескерту 2 және Қызыл ескерту 3 деген танымал бейнеойындарда да сонарлық оқпен қаруланған дельфиндер бейнеленген. Жазушы Дэвид Бриннің "Стартид Ризинг" кітабы ғарыш кемесінің экипажына гендік инженериямен жасалған дельфиндер туралы. Рик Стернбахтың "Жұлдызды жол: Келесі буын USS Enterprise (NCC 1701 D) " жобаларында 13 және 14-қапталдарында бірнеше кит операциялары орналасқан.