Кіріспе
Нигерия жазушысы Амос Тутуоланың 1952 жылғы романы африкалық әдебиеттің туындысы The Palm Wine Drinkard (көшірмесінде " және оның өлі пальма шарап шүмегі өлілер қалашығында ") - бұл 1952 жылы нигериялық жазушы Амос Тутуоланың романы. Африкадан тыс ағылшын тілінде жарық көрген алғашқы африкалық роман, йоруба халық ертегілеріне негізделген бұл іздеу әңгімесі өзгертілген ағылшын немесе пиджин ағылшын тілінде жазылған. Онда бір адам өзінің сырашысын өлгендердің еліне ертіп барады, көптеген рухтар мен оқиғаларға тап болады. Роман әрқашан да даулы болып келеді, батыс және нигериялық сыншылардың арасында таңғалу мен менсінбеуді қозғайды, бірақ оннан астам тілге аударылған африкалық әдебиеттің ең маңызды мәтіндерінің бірі ретінде танылды.
the work of African literature
The Palm Wine Drinkard (subtitled "and His Dead Palm Wine Tapster in the Dead's Town") is a novel published in 1952 by the Nigerian author Amos Tutuola. The first African novel published in English outside of Africa, this quest tale based on Yoruba folktales is written in a modified English or Pidgin English. In it, a man follows his brewer into the land of the dead, encountering many spirits and adventures. The novel has always been controversial, inspiring both admiration and contempt among Western and Nigerian critics, but has emerged as one of the most important texts in the African literary canon, translated into more than a dozen languages.
Сюжет
"Палма шараптары" атты әңгімеде аты аталмаған, пальма шараптарына құмар болған адам туралы айтылады. Бай адамның баласы болғандықтан, баяндаушы өзінің жеке тапаны (салма ағашынан шырын алып, содан кейін шарап дайындайтын адам) сатып ала алады. Тапстер өліп, оның қорын кесіп тастағанда, үмітсіз баяндаушы Тапстерді қайтаруға тырысу үшін Өлілер қаласына жолға шығады. Ол сиқырлы және табиғаттан тыс жаратылыстар әлемінде саяхаттап, әр түрлі сынақтардан аман қалып, ақырында ешқашан аяқталмайтын пальма шараптары бар сиқырлы жұмыртқаға ие болады.
Сын
"Пальма шараптары" атты дәмхананы "Faber and Faber" баспасы шығарған кезде Батыс басылымдарында кеңінен қаралды. 1975 жылы африкалық әдеби сыншы Бернт Линдфорс Тутуоланың осы уақытқа дейін жарияланған шығармаларының барлық сын-қатерлерін жинақтады. Алғашқы сын Дилан Томастан шыдамдылықпен шыққан, ол "жас ағылшын тілінде" "жөн ғана және мұқият сипатталған" деп санады; оның лирикалық 500 сөздік шолуы Тутуоланың жұмысына назар аударды және кейінгі сынға тонын қойды. Томастан кейінгі алғашқы сыншылар кітапты "алғашқы", "алғашқы", "навист", "қалаусыз", "арсыз", "варварлық" деп сипаттады. "Нью-Йорк Таймс Бук Ривью" журналы Тутуоланы "әдеттегідей примитив" деп сипаттады, оның әлемі "еуропалық рационалдық және христиандық дәстүрлермен мүлдем байланысы жоқ", деп атап өтті. The New Yorker бұл сынға логикалық мақсатқа қол жеткізді, ол Тутуола "өте маңызды" деп қарастырды, өйткені ол "табиғи әңгіме айтушы" және "қауіпсіздіктің жоқтығы" және "қарақатсыз кінәсіздігі" бар, оның мәтіні "ескі үлгідегі балабақша әдебиеті" бойынша өскен ешкімге жаңалық емес. Рецензент америкалық авторлар Тутуоланы еліктемеуі керек деген қорытындыға келді, өйткені "бұл әдеби мұрасы бай жазушы үшін өлімге әкелуі мүмкін". The Spectator журналында Кингсли Амис бұл кітапты "танымсыз африкалық аңыз" деп атады, бірақ оны "оқушы үшін "қатаң сынақ" болып табылатын "бірден-бір әзіл-сықақ" деп атады. Батыс елдерінің пікірін ескерсек, сол кездегі африкалық зиялылардың бұл кітапты Африка үшін жаман деп санағаны таңқаларлық емес, өйткені бұл әңгіме нигериялықтарды сауатсыз және ырымшыл маскүнемдер ретінде көрсетті. Олар роман еуропалықтардың Африка туралы расистік "фантастикалық" түсініктерін растайды деп уайымдады, "олар Африка туралы мүлдем білмейтін құрлық". Кейбіреулер романды түпнұсқасыз деп сынға алып, оны ауыл алаңында естілген йоруба ертегілерін қайтадан айтып беруден басқа ештеңе емес деп белгіледі және Тутуола белгілі бір аудитория үшін әңгімені әшекейлеген әңгіме айтушы ретінде "тек" болды. Кейбіреулер Тутуоланың "жұмысты тілінің" йоруба тіліне де, Батыс Африканың пиджин ағылшын тіліне де қатысы жоқ деп тұжырымдады. Тек кейінірек роман жалпы бағалауда көтеріле бастады. Сыншылар Тутуоланың әдеби стилін африкалық романның еуропалық романның әдеттегі реалистік үлгісінен гөрі африкалық фольклордың мүмкіндіктерін зерттеудің бірегей түрі ретінде бағалай бастады. Тутуоланың бір еңбегі "африкалықтардың басқа нәсілдердің мәдениеттерін көшіріп алған деген ойды мәңгілікке жою" болды. Тутуола "ежелгі ауызша стильге негізделген жаңа әдеби форманың ізашарсы" ретінде қарастырылды. Кітапты жай ғана пастиш ретінде қарамай, сыншылар Тутуоланың "традициялық материалдарды кездейсоқ жинаған кезде ерекше бірлік орнату үшін" көп нәрсе жасағанын және "фольклордың, ырым-жырым мен сенімнің фрагменттері" ретінде басталған нәрселердің "барлығының жеке адамның қиялынан өткенін" айта бастады. Нигериялық сыншы Э. Н. Обиечина "космополитизм" оған "дәстүрлі халық аңыздарының қатты бөлінген әлемінде еркін қозғалуға" мүмкіндік береді деп дәлелдеді. Ол адам баласы тағдырдың құдіреті жоқ құрбандары болып табылатын Кафка сияқты авторлардың шығармаларынан айырмашылығын атап өтті. "Пальма шарапын ішуші" романының баяндаушысы "соның арқасында тіпті тағдырдың өзіне де қарсы шығатын үлкен сиқырлы күштердің мақтаныш иесі". Романдағы шешімнің жоқтығы да аутентикалық деп танылды, бұл африкалық жұмбақтар, мақал-мәтелдер мен халық аңыздары сияқты топтық талқылауды қамтамасыз ету үшін жасалды. Тутуола Джеймс Джойс пен Марк Твеннен гөрі грамматикалық емес еді, олардың диалектісін қолдануы күштірек болды, басқалары дәлелдеді. Нигериялық романист Чинуа Ачебе де Тутуоланың шығармасын қорғап, оны батыс тұтынушылығына моральдық түсінік ретінде оқуға болатынын айтты. Тютуола сын-пікірлерді жақсы білгендіктен, ол өкінбейтінін айтты: "Бәлкім, егер мен көбірек білім алсам, бұл менің жазуымды өзгерте алады немесе оны жақсарта алады немесе оны басқа адамдар бағаламайтын нәрсеге өзгерте алады. - Айтуға болмайды. Жоғары білімді болсам, жазушы ретінде танымал бола алмаймын. Мен ертегілер жазбаймын. Мен оны маңызды деп санамауым мүмкін. Мен оны ырым деп қабылдап, осылай жазбаймын". Ол сондай-ақ "Мен "Палм шарап ішіп" басқа елдердің халқының йоруба фольклорын оқып шығуы үшін жаздым. Менің мақсатым - өзгелерге йоруба халқы туралы көбірек түсіндіру, ал олар қазірдің өзінде бұрыннан да жақсы түсінеді".
Мұра
Palm Wine Drinkard сарапшылар тобы таңдаған 70 кітаптың "Big Jubilee Read" тізіміне енгізілді және 2022 жылдың сәуірінде BBC және The Reading Agency жариялады, 2022 жылдың маусым айында Елизавета II патшасының платиналық мерейтойын атап өту үшін.