Кіріспе

Шарлотта Звериннің 1988 жылғы деректі фильмі.

Телониус Монк: Straight, No Chaser – бей-боп пианині және композиторы Телониус Монктың өміріне арналған 1988 жылғы американдық деректі фильм. Шарлотта Звериннің режиссерлігімен түсірілген бұл фильмде Монк пен оның тобының тікелей орындаулары, сондай-ақ оның достары мен туыстарымен жасалған постхумдық сұхбаттары бар. Фильм 1980-ші жылдары Монк туралы көп көлемдегі архивтік кадрлар табылғаннан кейін жасалды. Клинт Иствудтың Malpaso Productions компаниясының өндірісімен түсірілген фильмті Warner Bros. Pictures таратады, ал Иствуд атқарушы продюсер ретінде қатысты.

Өндіріс

Нью-Йорк көшелерінде кездескеннен кейін режиссер және оператор Кристиан Блэквуд кино продюсері Брюс Рикерге өзінің және ағасының джаз туралы біраз жұмыс істегенін айтты, бұл Германияда бір рет ғана көрсетілген Телониус Монк туралы бір сағаттық арнайы фильмге сілтеме жасады. Рикер бұл бейнелерді "жаздың өлі теңізінің орамдары" деп атағаннан кейін, ол жаңа деректі фильмнің негізгі тақырыбы ретінде пайдалануды ұсынды. Рикер фильмді түсіруге көмектесу үшін Шарлотта Зверинді шақырды, нәтижесінде төрт продюсер жұмыс істеді: Рикер, Зверин және Блэквуд ағайындылары. Олар бастапқыда Монкты фильмге қатыстыруды жоспарлағанмен, ол денсаулығына байланысты қатыса алмады және 1982 жылдың 17 ақпанында инсульттан қайтыс болды. Блэквуд жерлеу рәсімін түсірді, ал Зверин мен Рикер Монк отбасымен келісім жасасуды жоспарлады. Монктың қазасы фильмнің өндірісінде қиындықтар тудырды, өйткені өсиеттаманың болмауы және Нью-Йорктің заңды емес некелерді мойындамауы Монктың балаларының мұраны басқаруына кешігуге себеп болды. Зверин мен Рикер келісімдер жасамас бұрын, Монктың өмірбаянына құқықтарды "үлкен қаржылық мүмкіндіктерге ие, бірақ бұрын тәжірибесі жоқ екі жас жігіт" сатып алды, бұл фильмнің өндірісін тоқтатты. Кейінге қалдырудан кейін Зверин мен Рикер жобаны қаржыландыруға күш салды, бірақ тек бір сағаттық телебағдарламаға жеткілікті қаражат жинады, оның теледен кейінгі таралымы шектеулі болды. Рикер ақырында Клинт Иствудпен байланысқа келді және оның джаз және бибоп жанрларын бағалайтынын білгеннен кейін, фильмді өндіруге көмектесуге қызығушылық танытқан ба деп сұрады. Клинт Иствуд өзінің Malpaso студиясының фильмді өндіруге келісті және фильмді аяқтау үшін қажетті бюджетті ұсынды. Әртүрлі телекомпаниялардан алынған ескі кадрлар, сондай-ақ Блэквуд ағайындыларының бұрынғы жұмыстарынан алынған бейнелер пайдаланылды. Жаңа кадрлар да түсірілді, онда Монктың ұлы Телониус Монк III, тенор саксофонист Чарли Роуз және Монктың басқа да туыстары мен достарымен сұхбаттасулар орын алды.

Бейне түсірілімінің шығу тегі

1967 жылы Батыс Германияның мемлекеттік телеарнасы Телониус Монк туралы бір сағаттық арнайы фильм түсіруді тапсырғаннан кейін, режиссер және оператор Кристиан Блэквуд пен оның інісі Майкл Блэквуд Монктың Нью-Йорк, Атланта және Еуропа бойынша алты ай бойы саяхаттарын тығыз қадағалап бақты. Осы жоба нәтижесінде Монк пен оның тобының тікелей орындаулары мен Монктың сахна засындағы жалғыз бейне түсірілімдерін қамтитын он үш сағаттық материал пайда болды. Бір сағаттық арнайы бағдарлама Германияда ғана көрсетілгеннен кейін бұл бейнелерге жуық екі онжылдық бойы қол жеткізілмеді.

Қабылдау және мұра

Thelonious Monk: Straight, No Chaser алғаш рет 1989 жылдың қазан айында Нью-Йорк кинофестивалінде көрсетілді және жағымды сынға ие болды. New York Times газетінің шолуында бұл фильм "ең құнды джаз кадрларының бірі" деп бағаланды, себебі Монктың пианинодағы қолдарының жақыннан түсірілген кадрлары оның ерекше орындау техникасын ашады. Фильм әдетте сыртқа жабық Монктың жеке өміріне көрініс бергені үшін мақталады. 2017 жылы Конгресс кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп танып, АҚШ Ұлттық кино тізіліміне енгізіп, сақтауға алды.