Есіктен-есікке: Жақын арадағы шындық фильмі

Кіріспе

Сатушы — 1969 жылғы тікелей кино деректі фильмі, оны ағайынды Альберт және Дэвид Мейслз бен Шарлотта Зверин түсірген. Фильм үйден-үйге Киелі кітап сататын сатушылар туралы.

Қысқаша мазмұны

Бұл деректі фильм төрт сатушыны Нью-Англия және Флориданың оңтүстік-шығысы бойынша сапарларында, төмен кірісті аймандарда үлкен, қымбат Киелі кітаптарды есіктен есікке сатуға тырысып, Чикагодағы сату жиынына қатысуларын көрсетеді. Фильм әсіресе Пол Бреннан сатушысының, Бостонның Ямайка Плейн ауданынан шыққан, орта жастағы ирланд-американдық католик сатуын сақтап қалу үшін күресіне назар аударады.

Тарату

Мейслз бауырластар аяқталған фильмді көрсетуде қиындықтарға тап болды. Олар таратуды ұйымдастыруға тырысқанда, мазмұнының жұртшылыққа тым көңілді түсіріп, шындыққа жақын екені айтылды. Бауырластар өздерінің «Maysles Films» өндіріс компаниясы арқылы фильмді өзі таратты және көрсету үшін кинотеатрларды жалдады. Алғашқы кинотеатрлық көрсетілім 1969 жылдың 17 сәуірінде Нью-Йорк қаласындағы 68-ші көшедегі «Playhouse» кинотеатрында өтті.

Қабылдау

Құжаттамалық фильм алғаш жарық көрген кезде «Нью-Йорк Таймс» газетінің кино сыншысы Винсент Канби 1969 жылғы 18 сәуірдегі рецензиясында оның мазмұны мен құрылымын жоғары бағалады: «Сатушы», ол 68-ші көшедегі Playhouse-де көрсетілді, – еңбек етіп, капиталистік арманға қарай жылжитын төрт есіктен-есікке Киелі кітап сатушылары туралы деректі фильм. Бұл американдық өмірдің шағын бөлігінің өте жақсы, таза бейнесі, оны әлеуметтік құжат ретінде немесе «кино-правда» немесе «тікелей кино» деп аталатын нәрселердің ең жақсы мысалы ретінде ешқашан маңызсыз деп ойлау қиын. Бұл – факт, өте мобильді камера және дыбыс жабдықтарымен түсіріліп, жазылған, содан кейін кинолық мурал сияқты бет-бейнелерге, сөздерге, мотельдерге, қонақ бөлмелеріне, асханаларға, көшелерге, теледидар суреттеріне, радио музыкасына, тіпті ауа-райына дейін мұқият өңделіп, пішімделген. «Чикаго Трибьюн» газетінің Джин Сискел «Сатушыны» 1970 жылғы он үздік фильмнің тізіміне қосты. Алайда, 1970 жылдың соңында «The New Yorker» журналының Паулин Каэл Мейслздердің «Gimme Shelter» деректі фильміне жазған жағымсыз рецензиясында фильмге қатысты наразылығын білдірді. Ол сол рецензиясында «Сатушы» шынымен тікелей кино емес екенін, фильмнің «жасалма» екенін және оның басты кейіпкерлері іс жүзінде актерлік ойнағанын айтады. Каэл тіпті Мейслздерді «шатыр мен қаптама ісімен айналысқан Пол Бреннанды Киелі кітап сатушы рөліне тартып алған» деп айыптайды. Осыған жауап ретінде Мейслздер «The New Yorker» журналын қаралау үшін сотқа берумен қорқытты және журналға жіберілген ашық хатында Каэлдің мәлімдемелерін жоққа шығарды. «The New Yorker» журналының сол кездегі саясаты мұндай хаттарды жариялауға тыйым салғандықтан, хат 1996 жылға дейін басылмады, ол «Реальностьты қиялдау: Фабердің деректі фильмдер кітабы» антологиясының қосымшасына енгізілген кезде жарияланды. Фильмнің үш режиссері де қол қойған хатта былай делінген: «Кейл мырза бізді, кинорежиссерлерді, түсірген оқиғаларға жауапты деп есептейді, оларды біз ұйымдастырғанбыз немесе сахналауға көмектескенбіз деп ұсынады. Біздің бұрынғы «Сатушы» фильмімізге сілтеме жасай келе, Кейл мырза «Мейзлз ағайындары шатыр мен қаптама ісімен айналысқан Пол Бреннанды Киелі кітап сатушы рөліне тартып алды» дейді. Пол Бреннан біздің фильмді түсіруге дейін сегіз жыл бойы Киелі кітап сатқан және біз оны кездескен кезде Киелі кітап сатумен айналысқан. «Сатушыда» актерлер қолданылмады. Адамдардан фильм түсіру кезінде олардың әдеттегідей жұмысын жалғастыруын сұрадық. Кейл мырза деректерді қайдан алғанын білмейміз. Біз оның зерттеушісінің Киелі кітап сатушылардың бірі – Пол Бреннанға телефон соққанын және «The New Yorker» журналы оның жайлы мақала жазуға қызығушы екенін айтқанын білеміз. Ол біз оның жайлы фильм түсірген кезде, шатыр мен қаптама емес, Киелі кітап сатушы екенін оған ашық айтқан. Оның өзінің мәлімдемесінен басқа, оның жұмыс берушілерімен, яғни «Mid American Bible Company» компаниясымен байланысқа түсу арқылы оны тексеруге болар еді». «Globesman» (2016) – «Documentary Now!» телесериалының екінші маусымының төртінші эпизодында «Сатушыға» жасалған пародия.

At the time of the documentary's initial release, the film critic for New York Times, Vincent Canby, praised both its content and structure in his April 18, 1969 review:blockquote|"Salesman", which opened yesterday at the 68th Street Playhouse, is a documentary feature about four door to door Bible salesmen who move horizontally through the capitalistic dream. It's such a fine, pure picture of a small section of American life that I can't imagine its ever seeming irrelevant, either as a social document or as one of the best examples of what's called cinema vérité or direct cinema It is fact, photographed and recorded with extraordinarily mobile camera and sound equipment, and then edited and carefully shaped into a kind of cinematic mural of faces, words, motel rooms, parlors, kitchens, streets, television images, radio music—even weather. Gene Siskel of the Chicago Tribune included Salesman on his list of the ten best films of 1970. In late 1970, however, Pauline Kael of The New Yorker expressed her problems with the film in her negative review of the Maysles' subsequent documentary Gimme Shelter. She insists in that same review that Salesman is not truly direct cinema and alleges that the production was "set up" and that its principal characters are effectively acting. Kael even accuses the Maysles of "recruit[ing] Paul Brennan, who was in the roofing and siding business, to play a bible salesman." In response, the Maysles threatened to sue The New Yorker for libel and rebutted Kael's claims in an open letter sent to the magazine. Since The New Yorkers policy at the time prohibited the publication of such correspondence, the letter did not appear in print until 1996, when it was included in the appendix to the anthology Imagining Reality: The Faber Book of Documentary. The letter, which is signed by all three of the film's credited directors, states in part:Blockquote|text=Miss Kael seems to be implying that we, as filmmakers, are responsible for the events we film by suggesting that we set them up or helped to stage them. In referring to our previous film, Salesman, Miss Kael says "the Maysles brothers recruited Paul Brennan, who was in the roof and siding business, to play a Bible salesman." Paul Brennan had been selling Bibles for eight years prior to the making of our film and was selling Bibles when we met him. No actors were used in Salesman. The men were asked to simply go on doing what they normally did while we filmed. We don't know where Miss Kael got her facts. We do know that her researcher phoned Paul Brennan, one of the Bible salesmen, and told him that The New Yorker was interested in doing an article about him. He made it quite clear to her that he was a Bible salesman and not a roof and siding salesman when we made the film about him. Aside from his own statement, this could easily have been checked out by contacting his employers, the Mid American Bible Company. |author=Albert and David Maysles and Charlotte Zwerin

"Globesman" (2016) was a parody of Salesman in the fourth episode of the second season of Documentary Now!.