Құбылмалы деректі фильмдер жанры

Кіріспе

Фильм жанры

Моккументари (mock және деректі фильмдердің қосындысы) – ойдан шығарылған оқиғаларды деректі фильм түрінде көрсетіп беретін фильмдер немесе телешоулардың бір түрі. Бұл, өзіндік деректі фильм жасаудың жалған стилінің бір бөлігі болып табылады.

Шолу

Моккументальді фильмдер көбінесе ағымдағы оқиғалар мен мәселелерді талдауға немесе түсініктеме беруге, немесе деректі фильмнің өзін пародизациялауға арналған, көркемдік орта қолданылады. Моккументальді фильмдер көбінесе комедиялық болса, псевдодокументальді фильмдер олардың драмалық әдептеулері болып табылады. Дегенмен, псевдодокументальді фильмді драмалық жанрмен шатастыруға болмайды, онда драмалық тәсілдер деректі элементтермен біріктіріліп, нақты оқиғаларды көрсетеді. Сондай-ақ, олардың екеуін де деректі фильмдердің ойдан шығарылған элементтермен толыққан жанры – документальдық ойдан шығарумен шатастыруға болмайды. Олар көбінесе тарихи деректі фильмдер түрінде ұсынылады, онда өткен оқиғаларды талқылайтын B-рольдер мен сөйлейтін кадрлар немесе түрлі оқиғалар барысында адамдарды ілесіп түсетін cinéma vérité фрагменттері болады. Мұндай мысалдар 1950 жылдары архивтік фильмдер қолжетімді болған кезде пайда болды.

Алғашқы мысалдар

Алғашқы жұмыстар, соның ішінде Луис Бунюэльдің 1933 жылғы «Нансыз жер», Орсон Уэллстің 1938 жылғы «Әлемдер соғысы» радиохабары, әртүрлі «Апрель әзілі» күні туралы жаңалықтар, сондай-ақ 1960 және 1970 жылдардағы vérité стиліндегі фильмдер мен теледидар, осы жанрдың алға құрлысы болды. Тағы да мысалдар: «The Connection» (1961), «A Hard Day’s Night» (1964), Дэвид Холцманның күнделігі (1967), «Пат Полсен президентке» (1968), «Ақшаны алып қаш» (1969), Федерико Феллинидің «Клоундар» (1970) (документальды және көркем фильмдердің ерекше қоспасы, деректі көркем фильм), «Smile» (1975), Карлос Майолоның «Кедейліктің вампирлері» (1977) және «Сізге тек ақша керек» (1978). Альберт Брукс 1979 жылы «Real Life» фильмімен моккументальді стильді танымал етті, ол 1973 жылғы «An American Family» реалити-сериалының пародиязы болды. Вуди Алленнің «Ақшаны алып қаш» фильмі деректі фильм стилінде ұсынылған, онда Аллен ойдан шығарылған қылмыскер Вирджил Старквелл рөлін ойнайды, оның қылмыстық іс-әрекеттері фильмде «зерделенеді». 1940 жылдары деректі фильмдерді баяндаған Джексон Бек баяндаманың дауысын береді. Старквеллдің ата-анасының ойдан шығарылған сұхбаттарында олар Граучо Маркс мұрты мен сақалын тағады. Бұл фильмнің стилі көптегендер тарапынан қабылданып, Алленнің өзі «Кризистік адамдар: Харви Валлинджердің оқиғасы» (1971), «Зелиг» (1983) және «Суаш және төмен» (1999) сияқты фильмдерде қайта қарады. Вуди Алленнің 1983 жылғы «Зелиг» фильмінде Аллен өзін жақын адамдарына ұқсатып өзгертуге қабілетті, қызықты, түсініксіз жұмбақ ретінде ойнайды, ал Аллен тарихи архивтік кадрларға енгізіледі. Тим Роббинстің 1992 жылғы «Боб Робертс» фильмі оңшыл қор трейдері мен фольклоршінің сенаторлық науқанына, Гор Видал ойнаған ұзақ жылдар бойы либералды сенаторды жеңу үшін қолданылған жағымсыз байланыстар мен лас амалдарға арналған моккументальді фильм болды. «Man Bites Dog» – 1992 жылы бельгиялық қара комедиялық қылмыстық моккументальді фильм, оны Реми Бельво, Андре Бонзель және Бенуа Пуэльвурде жазған, өндірген және түсірген. 1995 жылы Питер Джексон мен Коста Ботс «Forgotten Silver» фильмін түсірді, онда Жаңа Зеландияның «режиссері» Колин Маккензи кино өнерінің алғашқы дамуында болғанын мәлімдеді. Кейінірек фильмнің моккументальді екені анықталғаннан кейін, Джексон көрермендерді алдағаны үшін сынға ұшырады. 2006 жылғы «Борат! Американың мәдени сабақтары» және оның 2020 жылғы жалғасы «Борат кейінгі фильм» – бұл стильді қолданатын екі даулы, бірақ табысты фильм, сондай-ақ 2009 жылғы Саша Барон Коэннің қатысуымен түсірілген «Брюно» фильмі. Sony Pictures Animation 2007 жылы екінші анимациялық фильмін – «Surf's Up» шығарды, ол анимацияға моккументальді стильді енгізген алғашқы фильм болды. Жауме Балагеро мен Пако Плазаның 2007 жылғы испандық «REC» фильмі журналистік эстетиканы Барселонадағы нақты ғимаратта орнатылған қорқынышты әлемді көрсету үшін пайдаланады. Фильм АҚШ-та 2008 жылы «Quarantine» деп қайта түсірілді. Иво Разаның 2020 жылғы «Reboot Camp» моккументальді фильмі – фильмнің танымал актерлері (Дэвид Кохнер, Эрик Робертс, Чаз Боно, Эд Бегли-младший), сахна өнеріндегі (Джа Рул, Билли Моррисон) және теледидардағы (Линдзи Шоу, Пирсон Фоде, Джонни Бананас) актерлерді өздерінің ойдан шығарылған нұсқаларын ойнау үшін пайдаланатын жалған культ туралы комедия. Телевизионда 2000-шы жылдардағы ең танымал моккументальді фильмдер – ABC Австралияның «The Games» (1998–2000), канадалық «Trailer Park Boys» (1999–қазіргі уақытқа дейін), британдық «Marion and Geoff» (2000), «Twenty Twelve» (2011–2012) (2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына дайындық туралы), және «W1A», онда «Twenty Twelve» басты кейіпкерлері BBC-де жұмыс істей бастайды, сондай-ақ «The Office» (2001) және оның көптеген халықаралық нұсқалары, және «Come Fly with Me» (2010), ол ойдан шығарылған әуежайдағы қызмет пен оның әртүрлі қызметкерлері мен жолаушыларын көрсетеді. Британдық комедиялық дуэт Дженифер Сондерс пен Даун Френч жиі қысқаша моккументальді фильмдерді «French & Saunders» телешоуындағы ұзартылған скетчтер ретінде ұсынды. Discovery Channel 2013 жылдың 4 тамызында «Megalodon: The Monster Shark Lives» моккументальді фильмімен жылдық «Shark Week» апталығын ашты, ол мегалодонның тірі қалғанын баяндайды. Канадалық «Trailer Park Boys» сериалы және оның фильмдері (1998 жылдан қазіргі уақытқа дейін) – канадалық моккументализмнің алғашқы негізгі мысалдарының бірі болды. АҚШ-тағы танымал мысалдарға «The Office» (2005–2013), «Parks and Recreation» (2009–2015), «Modern Family» (2009–2020) ситкомдары, «Reno 911!» (2003–2009) американдық импровизациялық комедиясы, «Derek» (2012–2014), «The Muppets» (2015) комедиялық сериалы, «People Just Do Nothing» (2011–2018) және австралиялық Крис Лиллидің «Angry Boys», «Summer Heights High», «We Can Be Heroes: Finding the Australian of the Year», «Ja'mie: Private School Girl», «Jonah from Tonga» және «Lunatics» сериалдары кіреді. Қазіргі уақытта осы форматта көрсетіліп жатқан сериалдар – «What We Do in the Shadows» (2019–қазіргі уақытқа дейін) және «Abbott Elementary» (2021–қазіргі уақытқа дейін). Қатаң айтқанда, бұл моккументальді фильм емес. Себебі моккументальді фильмдер фильмдерге, телесериалдарға емес. Бірақ бұл термин мұнда кеңінен қолданылады. Дегенмен, мұндай телесериалдар үшін жеке термин бар: «Комедиялық верите». IFC телеарнасындағы «Documentary Now!» (2015–қазіргі уақытқа дейін) сериалы, «Saturday Night Live» түлектері Билл Хейдер, Фред Армисен және Сет Мейерс жасаған, әр деректі фильмнің стилін және тақырыбын пародизациялап, танымал деректі фильмдерді пародизациялайды. Хайт теледидар моккументальді фильм үшін табиғи орта екенін айтады, өйткені ол «өте бай қайнар көздер мен түсініктемелерді» ұсынады. 2018 жылы BBC Чарли Брукер жасаған және Дайан Морганның қатысуымен түсірілген «Cunk on Britain» сериалын шығарды, онда өте ақымақ және білімі жоқ интервьюер Филимена Канк британдық тарих туралы сарапшылардан әртүрлі сұрақтар қояды. 2022 жылы BBC Two «Cunk on Earth» сериалын шығарды, ол ұқсас сюжетке ие және Netflix-те қол жетімді.

Early work, including Luis Buñuel's 1933 Land Without Bread, Orson Welles's 1938 radio broadcast of The War of the Worlds, various April Fools' Day news reports, and vérité style film and television during the 1960s and 1970s, served as precursor to the genre. Further examples are "The Connection" (1961), A Hard Day's Night (1964), David Holzman's Diary (1967), Pat Paulsen for President (1968), Take the Money and Run (1969), The Clowns (1970) by Federico Fellini (a peculiar hybrid of documentary and fiction, a docufiction), Smile (1975), Carlos Mayolo's The Vampires of Poverty (1977) and All You Need Is Cash (1978). Albert Brooks was also an early popularizer of the mockumentary style with his film Real Life, 1979, a spoof of the 1973 reality television series An American Family. Woody Allen's Take the Money and Run is presented in documentary style with Allen playing a fictional criminal, Virgil Starkwell, whose crime exploits are "explored" throughout the film. Jackson Beck, who used to narrate documentaries in the 1940s, provides the voice over narration. Fictional interviews are inter spliced throughout, especially those of Starkwell's parents who wear Groucho Marx noses and mustaches. The style of this film was widely appropriated by others and revisited by Allen himself in films such as Men of Crisis: The Harvey Wallinger Story (1971), Zelig (1983) and Sweet and Lowdown (1999). Woody Allen's 1983 film Zelig stars Allen as a curiously nondescript enigma who is discovered for his remarkable ability to transform himself to resemble anyone he is near, and Allen is edited into historical archive footage. Tim Robbins' 1992 film Bob Roberts was a mockumentary centered around the senatorial campaign of a right wing stock trader and folksinger, and the unsavory connections and dirty tricks used to defeat a long term liberal incumbent played by Gore Vidal. Man Bites Dog is a 1992 Belgian black comedy crime mockumentary written, produced, and directed by Rémy Belvaux, André Bonzel, and Benoît Poelvoorde. In 1995, Peter Jackson and Costa Botes directed Forgotten Silver, which claimed New Zealand "director" Colin McKenzie was a pioneer in filmmaking. When the film was later revealed to be a mockumentary, Jackson received criticism for tricking viewers. Borat! Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan from 2006, and its 2020 sequel Borat Subsequent Moviefilm, are two controversial yet successful films that use this style, as does Brüno, a similar film from 2009 also starring Sacha Baron Cohen. Sony Pictures Animation released their second animated feature, Surf's Up in 2007, which was the first of its kind to incorporate the mockumentary style into animation. REC, a 2007 Spanish film by Jaume Balagueró and Paco Plaza, uses journalism aesthetics to approach a horror universe set up in a real building in Barcelona. The film was remade in the United States as the 2008 film Quarantine. Ivo Raza's 2020 mockumentary Reboot Camp is a comedy about a fake cult that uses an ensemble cast of celebrities from the film (David Koechner, Eric Roberts, Chaz Bono, Ed Begley Jr.), performing arts (Ja Rule, Billy Morrison), and TV (Lindsey Shaw, Pierson Fode, Johnny Bananas) to play fictional versions of themselves. In television, the most notable mockumentaries in the 2000s have been ABC Australia's The Games (1998–2000), the Canadian series Trailer Park Boys (1999–present), the British shows Marion and Geoff (2000), Twenty Twelve (2011–2012) (which follows the fictional Olympic Deliverance Commission in the run up to the 2012 Summer Olympics), and W1A, which follows the main characters of Twenty Twelve as they start work at the BBC, as well as The Office (2001) and its many international offshoots, and Come Fly with Me (2010), which follows the activity at a fictional airport and its variety of staff and passengers. British comedy duo Jennifer Saunders and Dawn French often presented short mockumentaries as extended sketches in their TV show French & Saunders. Discovery Channel opened its annual Shark Week on 4 Aug 2013 with Megalodon: The Monster Shark Lives, a mockumentary about the survival of the megalodon. The Canadian series Trailer Park Boys and its films (1998–present) were one of the first mainstream examples of Canadian mockumentaries. Popular examples in the US include sitcoms The Office (2005–2013), Parks and Recreation (2009–2015), and Modern Family (2009–2020); the American improv comedy Reno 911! (2003–2009); Derek (2012–2014); the comedy series The Muppets (2015); People Just Do Nothing (2011–2018) and the Australian Chris Lilley shows Angry Boys, Summer Heights High, We Can Be Heroes: Finding the Australian of the Year, Ja'mie: Private School Girl, Jonah from Tonga and Lunatics. Shows currently running in this format include What We Do in the Shadows (2019–present) and Abbott Elementary (2021–present). Strictly speaking, this is not a mockumentary. Because mockumentary refers to films, not TV series. But the term is widely used here. Nevertheless, there is already a separate term for such TV series: Comedy verite. The series Documentary Now! (2015–present) on IFC, created by Saturday Night Live alumni Bill Hader, Fred Armisen, and Seth Meyers, spoofs celebrated documentary films by parodying the style and subject of each documentary. Hight argues that television is a natural medium for a mockumentary, as it provides for "extraordinarily rich sources of appropriation and commentary". In 2018 BBC released the series Cunk on Britain created by Charlie Brooker and starring Diane Morgan about British history with Philomena Cunk, an extremely dim witted and ill informed interviewer, asking various experts ridiculous questions. The follow up Cunk on Earth featuring a similar plot was released by BBC Two in 2022 and is available on Netflix.

Радиода

BBC-тің "People Like Us" сериалы алғаш рет 1995 жылы радио үшін жасалды, ал 1999 жылы теледидар нұсқасы түсірілді. Кей Стоунхэмнің "Audio Diaries" радио-мокументальді фильмі де осы сияқты қысқа ғана уақыт эфирде болды және "People Like Us" Radio 4 арнасында аяқталғаннан кейін бір жыл өткен соң көрсетілді.