Кіріспе

Адад нарри I, барлық жазулардың екісінен басқасында идеографиялық түрде мдадад ЗАБ+ДАḪ деп көрсетілген, яғни "Адад – менің жәрдемшім", (б.з.д. 1305–1274 жж. немесе б.з.д. 1295–1263 жж. қысқа мерзімдеме бойынша) Орта Ассирия империясы кезеңінде Ассирия патшасы болған. Ол өзінің жылнамалары ең толық сақталған ең ерте Ассирия патшасы. Адад нарри I Ассирияны одан әрі күшейткен маңызды әскери жеңістерге қол жеткізді. Ашшур қаласындағы жазуларында ол өзін Арик ден Или ұлы деп атайды, осы тегі Нассухи патшалар тізімінде де тіркелген. Хорсабад патшалар тізімі мен SDAS патшалар тізімінде ол Энлиль нираридің ұлы ретінде көрсетілген, бұл қате болуы мүмкін.

Ертедегі билік

Ол "касситтердің (олардың оңтүстіктегі бабыл көршілері), кутулардың (олардың шығыстағы гутеялық көршілері), лулумулардың (Ассирияның шығысындағы ежелгі Иранның лулуби тайпалары) және шубарулардың ("Азия Минорындағы солтүстік халықтар") батыр әскерлерін жеңгенімді" деп мақтанды. "Жоғарыда да, төменде де барлық жауларды бағындырдым". Бұл оқиға Угарсулу провинциясының Кар-Иштар қаласында болды. Адад Нирари әскері касситтер лагеріне "құйылысқан су тасқыны сияқты" шабуыл жасады, деп мақтанды Тукулти-Нинурта I өз атымен аталатын дастанында, олардың байлықтарын тонап, ханшалық туын алып кетті. Осы жеңістің нәтижесінде Ассирия шекарасын кеңейтіп, Пиласку, Арман қаласын, Угарсаллу және Луллумуға дейін аумағын оңтүстікке қарай жылжытты. Наци Марутташтың ізбасары Кадашман Тургу бейбітшілікке қол жеткізу үшін осыншалықты ынталы болды, ол Адад Нираримен "өзінің (Наци Марутташтың) ұлын екі рет кешірген" деген ұятты шартқа келіскендей көрінеді.

Басқару

Ассирияның басқару орталығы, мүмкін, Васашаттаның бұрынғы астанасы Тайда болған, себебі оның монументальді стелаларында "құлай қалып, оның қирандыларын алып тастады. Оны қайта жаңартты" делінген. Ол сарайды қайта тұрғызып, Ашшурдың қираған жерлерінде табылған, бірақ орнатылмаған мақтанышпен жазылған ескерткіш жазумен толықтырды. Оның Ашшур қаласындағы қайта жаңарту жұмыстары монументальді жазуларда көрсетілген және Ашшур құдайының ғибадатханасының Басқы қақпасын, қаланың әртүрлі қабырғаларын, Тигр өзені бойындағы кемежайды, Иштар ғибадатханасын және Ан мен Адад қақпасының қоймаларын қамтиды. Син н[а], Нинурта эмукая, Бабу аха иддина және Адад шуму лесир, оның қайтыс болған жылы. Бабу аха иддина – жоғары дәрежелі шенеунік, кейбір дереккөздерде «канцлер» деп аталған, Ибасси Илидің ұлы, ол Адад нарри және оның екі ізбасарының кезінде қызмет еткен. Ол Адад-Нараридің билігінің соңындағы епонимдік жылын тойлады, бұл туралы Асур Касидтің Билладағы Син аплаэрис ұлының іс-әрекеттеріне қатысты мәтіндерде айтылған. Оның «14410 архиві» деп аталатын, 60 тақташадан тұратын мұрағаты Ашшурдағы бір үйдің астындағы қабірден табылған. Адад нарри I-нің қола қылышын Метрополитен өнер мұражайында көруге болады.

Адад-нарри эпосы

Бұл тарихи эпос төрт фрагментте сақталған және Адад нарри мен оның бабылдық замандасы Наци-Марутташ арасындағы қақтығысқа арналған, олармен шайқасып, соңында жеңіске жетеді. Сақталған бөліктер толыққанды оқиғаны қалпына келтіруге мүмкіндік бермейді. Дегенмен, олар оқиғалардың ретін көрсетеді, онда Адад нарри әкесінің бастан өткерген қиындықтарын еске алады, "адам баласының тұқымы мәңгілікке жоғалып кетті" деп айтады, Шамша құдайына жалбарыныш жасайды, "О, Шамша, сен әділ төрешісің", "әділ емес Кассит патшасымен" болжасқан соғысына дайындық және т.б. сияқты жайттарды көрсетеді.

Археологиялық табылған жерлер

2018 жылы төрт кірпіш қалыптан қайталама жазулар табылды. Олар Ассирия патшасы Адад нирани I (б.з.д. 1308-1275 жж.) Эрбиль облысындағы Каср Шемамок (Килизу) қаласында сарай салу тойы туралы мәлімдейді. Бұл сарай осы қалада тұрған Митан патшаларының (б.з.д. 1475-1275 жж.) бірінің ескі сарайының орнына салынған. Адад нирани I замандасы болған, Ассирияның кеңеюі салдарынан қуылған Иришти-Энни Ширенни патшасының сарайы болған деп есептеледі.