Кіріспе

Ресми консенсус – бұл ұйым мүшелері арасындағы қарым-қатынастарды және олардың өзара әрекеттесу жолдарын белгілі бір ретпен ұйымдастыратын, консенсус арқылы шешім қабылдау үшін қалыпты, тұрақты және тиімді орта жасауға бағытталған ұйымдық құрылым. Консенсуспен шешім қабылдаудың көптеген әртүрлі тәсілдері болғанымен, ресми консенсус шешім қабылдау процесінің өзі, кез келген ұсыныстың немесе талқылаудың мазмұнымен қатар, консенсусқа жету үшін бірдей маңызды екенін қатаң басады.

Негізгі қағидалар

Ресми консенсус өзара әрекеттесу процесіне қатысты мәселелерді құрылымдық тұрғыдан анықтап, оқшаулауға, сондай-ақ осы мәселелердің нақты бір өзара әрекеттесудің мазмұнына кедергі келтірмеуіне бағытталған. Бұл, кез келген талқылауды бастамас бұрын, уақыт пен күш-жігерді (келісім бойынша) рәсімдік құрылымды әзірлеуге жұмсау арқылы жүзеге асырылады. Бұған мысал ретінде күн тәртібін жоспарлау отырысы мен мазмұндық отырыс арасындағы қарым-қатынасты қарастыруға болады. Күн тәртібін жоспарлау отырысының мақсаты – мазмұндық отырыстың нақты күн тәртібін белгілеу, талқыланатын тақырыптарды ғана емес, сонымен қатар талқылауды кім басқаратындығын, қандай қосымша рөлдер қажет екенін, талқылаудың қанша уақытқа созылуын, шешім қабылдау қажеттігін және қабылдау жолдарын анықтау. Егер егжей-тежелді құрылымдық процесс белгіленсе, мазмұндық отырысқа қатысушылар талқыланатын материалға еркін қатысуға және консенсусқа тиімдірек жетуге мүмкіндік алады. Формалды консенсусты сәтті жүзеге асыру үшін, ұйымның негізінен бастап нақты және дәйекті рәсімдік құрылымды қалыптастыру қағидасы енгізілуі керек. Формалды консенсусты қолдануды жоспарлаған ұйымдар, ұйымның барлық мүшелері үшін ортақ болатын негізгі принциптерді, құндылықтарды және мақсаттарды анықтауы тиіс. Бұл анықталғаннан кейін, негізгі принциптерге байланысты туындаған кез келген қайшылықтар келісілген ортақ құндылықтарға сілтеме жасау арқылы шешілуі мүмкін. Осы негізгі келісімге қол жеткізілгеннен кейін ғана нақты құрылымдар мен қарым-қатынастар консенсустық шешім қабылдау арқылы дамытылуы мүмкін. Әрине, формалды консенсустың нақты іске асырылуы ұйымның қажеттіліктеріне, мақсаттарына, құндылықтарына және ресурстарына байланысты әр түрлі болады. Дегенмен, негізгі идея өзгеріссіз қалады: ең төменгі деңгейден бастап нақты және дәйекті рәсімдік құрылым құрылғаннан кейін, барлық келесі шешім қабылдау процестері тиімді және болжамды болады, бұл шешім қабылдау процесіне қатысуға мүмкіндігі шектеулі деп санайтындарға да белгілі мүмкіндіктер ұсынады. Формалды консенсустың мақсаты – осы процесс пен мазмұн арасындағы айырмашылықты ұйымдық өзара әрекеттесудің барлық түрлеріне қолдану екенін атап өту маңызды. Шешім қабылдау – өзара әрекеттесудің бір түрі ғана, бірақ осы құрылымдық қағидаларды кездесулерді басқаруға, талқылауларды жеңілдетуге және дауларды шешуге де қолдануға болады.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Ресми консенсустың дәстүрлі шешім қабылдау практикасынан басты артықшылығы – ол көпшілік дауыс беру жүйелеріне тән бәсекелестік динамикасын азайтуында. Ресми консенсус, ең көп дауыс алу үшін күшті бәсекелестікке қарамастан, ашық, айқын және қосымша рәсімдер арқылы барлық қатысушының басын қосуға баса мән береді, соның арқасында дауларды ынтымақтастықпен шешуге мүмкіндік туады. Формалды консенсустың болжамды және тұрақты құрылымы, әсіресе өзін шеттетуші немесе әлсіз сезінетін қатысушылар үшін де, қатысуды жеңілдетеді. Сонымен қатар, консенсус бойынша шешім қабылдау процесінде ұсыныс қабылданған кезде, ол ұйымның барлық мүшелерінің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өзгертіледі. Кез келген қабылданған ұсыныс, әдетте, ұйымның толық қолдауына ие болады және кез келген наразылық жариялы түрде белгілі болады. Осы шешім қабылдау процесі кез келген ұсыныстың тікелей және тиімді іске асырылуын қамтамасыз етеді. Ресми консенсус моделінің кемшілігі – қатысу үшін шешімдер қабылдау құрылымын және процесін құрайтын негізгі келісімдерді терең және ортақ түсіну қажет. Осы қажеттілікке байланысты, жаңа адамдардың қолданыстағы ұйымға енуі және толыққанды қатысуы қиын болуы мүмкін.

Кіріспе

Ұсыныс немесе мәселе көтерілген кезде, ол топқа ұсынылып, барлық қатысушыларға ұсыныспен танысу үшін жеткілікті уақыт берілуі тиіс. Ұсыныстың немесе мәселенің қалай туындағанын түсіндіру қажет, және барлық сұрақтарға толық жауап берілуі керек.

Талқылаудың бірінші деңгейі

Ұсынысты барлық қатысушылар түсінгеннен кейін, оның жалпы артықшылықтары мен кемшіліктері туралы кең талқылау өтуі керек. Осы кезеңде туындаған даулар мен алаңдаушылықтарға дереу жауап берілмейді, ешқандай сұраққа нақты жауап берілмейді. Оның орнына, барлық пікірлер тіркеліп, талқылау жеке мәселелерде тоқтап қалмай, алға жылжуына мүмкіндік жасалады. Кейбір ұсыныстар осы кезеңде қабылдануы не қабылданбауы мүмкін. Осы орында консенсусқа келуге шақыру қалыпты жағдай.

Талқылаудың екінші деңгейі

Ұсыныс бойынша жалпы талқылау барысында туындаған нақты алаңдаушылықтар мен қайшылықтар анықталды. Бұл алаңдаушылықтарды шешуге тырысылмай, керісінше, талқылау қажеттілігі тудырған барлық нақты қайшылықтар мен алаңдаушылықтар нақты мәселелер түрінде жинақталады.

Талқылаудың үшінші деңгейі

Екінші деңгейде анықталған нақты қақтығыстар бірінен соң бірі талқыланады. Әрбір мәселе шешімге келгенше талқылау жалғастырылады. Келісімге қол жеткізе алмаған жағдайда, пікірталасқа шешім табудың басқа да жолдары бар, олар ұсынысты комитетке жіберу немесе көпшілік дауыс беруді жүргізуді қамтиды.

Рөлдер

Рольдер ресми консенсус моделінің маңызды бөлігі болып табылады, бірақ әрбір рөл кездесу процесінің бір бөлігі екенін, мазмұнына байланысты емес екенін түсіну қажет. Барлық рөлдер әр кездесуде міндетті түрде қажет емес, және қажет болған жағдайда, бір адам бірнеше рөлді бір уақытта атқара алады.

Күн тәртібінің жоспарлаушылары

Кез келген отырысқа дейін, күн тәртібін жоспарлаушылардың шағын тобы алдымен күн тәртібін жоспарлау жиынын өткізуі керек. Күн тәртібін жоспарлаушылардың міндеттеріне күн тәртібінің мәселелерін жинау, мәселелерді толыққанды күн тәртібіне реттеу, әр тақырыпқа баяндамашыларды бекіту, қолданылатын талқылау әдістерін анықтау, әр тақырыпқа уақыт лимитін қою және соңында бекітілген күн тәртібінің жазбаша нұсқасын дайындау кіреді. Осы міндеттердің әрқайсысы бойынша шешімдер келісім арқылы қабылдалуы тиіс.

Жеңілдікті қамтамасыз етуші

Фасилитатор – кездесудің тиімді және үздіксіз өтуін, сондай-ақ талқылаудың оңай жүруін қамтамасыз ететін адам. Фасилитатор күн тәртібін жоспарлаушылар белгілеген уақыт ішінде өтуіне жауапты. Осыған жауапты болғандықтан, фасилитатор талқылау процесін басқарып, туындаған дау-жанжалдарды шешудің жолдарын ұсынуы керек. Дегенмен, фасилитатор кездесу процесіне бағыт-бағдар берумен ғана айналысады, ал талқылаулардың мазмұнына қатыспауы тиіс.

Уақыт ұстаушы

Бұл - әрбір талқылаудың белгіленген уақыт лимитін сақтауда жеңілдетушіге көмектесетін жауапты тұлға.

Жария жазушы

Жазбашы сондай-ақ үйлестірушіге көмектеседі, қолданыстағы тақырыпқа тікелей қатысты негізгі талқылау мәселелерін немесе алаңдаушылықтарды барлық топ көре алатындай жазбаша түрінде жазады. Бұл рөл топқа көтерілген мәселелерді визуально бақылап отыруға көмектеседі.

Жазбаларды қабылдаушы

Бұл адам кез келген отырыстың толыққанды жазбасын жасауға және таратуға жауапты. Бұл жазбалар отырысқа қатыса алмаған мүшелерге ағымдағы талқылауға қатысуға мүмкіндік береді, сондай-ақ болашақта анықтама ретінде қолдануға қолайлы.

Қақпа күзетшісі

Есік күзетшісі кездесуге кірген барлық қатысушыларды қажетті ақпаратпен таныстыруға, тиісті материалдарды (күн тәртібі сияқты) таратуға, сондай-ақ кешігіп келгендерге талқыланған мәселелер туралы қысқаша мәлімдеуге жауапты.

Өлшемі

Құрылымдық келісімдер мен формалды үдерістердің маңызы қатысушылар тобының өсуімен бірге арта түседі. Шағын ұйым процесінде көбірек икемділікке ие болуы мүмкін, бірақ бірнеше жүз немесе бірнеше мың қатысушыдан тұратын топта әрбір адамның пікірін білдіруге тең мүмкіндік беру үшін қатаң процедуралық құрылым қажет. 100 000 қатысушыға дейінгі шешім қабылдау органдарында ресми консенсус моделін қолдануға болады. Дегенмен, бұл үшін кішігірім топтар құрылуы керек, осылай нақты талқылауға мүмкіндік туады. Ең жақсысы, әрбір адам 5-6 адамнан тұратын "қызығушылар тобында" тақырыптар мен ұсыныстарды талқыласа, ал әрбір қызығушылар тобы өкіл арқылы іріктемелі талқылауларға қатыса алады.