Шығармашылық шешімдер! Латеральді ойлау – бұл дәстүрлі логикадан өзгеше, жаңаша ойлау тәсілі. Э. де Бононың әдісі, проблемаларды шығармашылықпен шешуге көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Проблеманы шешу жолы
Manner of solving problems
Латеральды ойлау – проблемаларды тікелей емес, шығармашылық жолмен, бірден көзге көрінбейтін ойлау арқылы шешудің бір жолы. Бұл тек дәстүрлі қадамдық логикамен қол жеткізе алмайтын идеяларды қамтиды. Бұл терминді алғаш рет 1967 жылы Мальталық психолог Эдвард де Боно өзінің «Латеральды ойлауды қолдану» кітабында қолданды. Де Боно Соломонның сот шешімін латеральды ойлаудың мысалы ретінде келтіреді, онда ежелгі Израиль патшасы Сүлеймен баланың кімге тиесілі екені туралы дауды шешу үшін баланы екіге бөлуді бұйырады және осы бұйрыққа реакцияларға қарай үкім шығарады. Де Боно сондай-ақ латеральды ойлауды юмормен байланыстырады, бұл таныс үлгіден жаңа, күтпеген үлгіге ауысуды білдіреді. Осы таңқалыс сәті күлкі мен жаңа түсініктерді тудырады, бұл бастапқыда көзге көрінбеген ойлау үлгісін көруге мүмкіндік береді. Де Бононың пікірінше, латеральды ойлау шығармашылықты «тік» логика ретінде қарастырудан қасақана алшақтап, проблеманы шешудің классикалық әдісінен өзгеше. Сыншылар латеральды ойлауды псевдоғылыми концепция деп сипаттайды, де Бононың негізгі идеялары қатаң түрде тексерілмеген және расталмаған деп мәлімдейді.
Lateral thinking is a manner of solving problems using an indirect and creative approach via reasoning that is not immediately obvious. It involves ideas that may not be obtainable using only traditional step by step logic. The term was first used in 1967 by Maltese psychologist Edward de Bono in his book The Use of Lateral Thinking. De Bono cites the Judgement of Solomon as an example of lateral thinking, where ancient Monarch of Israel King Solomon resolves a dispute over the parentage of a child by calling for the child to be cut in half, and making his judgment according to the reactions that this order receives. De Bono also links lateral thinking with humour, arguing it entails a switch over from a familiar pattern to a new, unexpected one. It is this moment of surprise, generating laughter and new insight, which facilitates the ability to see a different thought pattern which initially was not obvious. According to de Bono, lateral thinking deliberately distances itself from the standard perception of creativity as "vertical" logic, the classic method for problem solving. Critics have characterized lateral thinking as a pseudo scientific concept, arguing de Bono's core ideas have never been rigorously tested or corroborated.
Кездейсоқ идеялар жинақтау
Ойлаушы кездейсоқ нысанды немесе сөздіктегі есімді таңдайды және оны ойлап отырған саламен байланыстырады. Де Боно бұл әдісті кеңседегі көшіргіш машинаға кездейсоқ таңдалған "мұрын" сөзін қолдану арқылы мысал келтіреді, нәтижесінде көшіргіш машина қағазы азайғанда лаванда хош иісін шығаруы мүмкін деген ой туындайды.
The thinker chooses an object at random, or a noun from a dictionary and associates it with the area they are thinking about. De Bono exemplifies this through the randomly chosen word "nose" being applied to an office photocopier, leading to the idea that the copier could produce a lavender smell when it was low on paper.
Идеяларды тудыру
Провокация – біз бұрыс немесе мүмкін емес деп білетін, бірақ жаңа идеяларды тудыру үшін қолданылатын тұжырым. Де Боно өзеннің ластану мәселесін қарастыра келіп, "зауыт өзінен төмен орналасқан" деген провокацияны ұсынады. Бұл зауытты суды өзі шығаратын жерден төмен қарайғы нүктеден алуға мәжбүр етеді, және бұл идея кейінірек бірнеше елде заңға айналды. Провокациялар кез келген провокациялық әдіс – тілекке қарсы ойлау, жоғары бағалау, кері қайтару, шығу, бұрмалау немесе пайда болу арқылы жасалуы мүмкін. Ойшыл провокациялар тізімін құрастырып, содан кейін жаңа идеяларға қарай ойын жылжыту үшін ең кереметтерін пайдаланады.
A provocation is a statement that we know is wrong or impossible but used to create new ideas. De Bono gives an example of considering river pollution and setting up the provocation, "the factory is downstream of itself", causing a factory to be forced to take its water input from a point downstream of its output, an idea which later became law in some countries. Provocations can be set up by the use of any of the provocation techniques—wishful thinking, exaggeration, reversal, escape, distortion, or arising. The thinker creates a list of provocations and then uses the most outlandish ones to move their thinking forward to new ideas.
Қозғалыс әдістері
Қозғалыс техникасының мақсаты – проблемалар мен шешімдер туралы жаңаша ойлауға мүмкіндік беру үшін барынша көп баламаларды жасау. Баламаларды табу арқасында, бір ғана шешімі бар сияқты көрінетін мәселелерге көптеген шешімдер табылуы мүмкін. Жаңа идеяға келу үшін мынадай әдістерді қолдануға болады: негізгі қағиданы анықтау, айырмашылыққа назар аудару, сәттен сәтке өзгерістерді байқау, оң жақтарын немесе ерекше жағдайларын қарастыру.
The purpose of movement techniques is to produce as many alternatives as possible in order to encourage new ways of thinking about both problems and solutions. The production of alternatives tends to produce many possible solutions to problems that seemed to only have one possible solution. One can move from a provocation to a new idea through the following methods: extract a principle, focus on the difference, moment to moment, positive aspects or special circumstances.
Қиындық
Бұл құрал "Неге?" деген сұрақты қауқыпсыз қоюға арналған: неліктен бір нәрсе бар немесе неге ол осылай істеледі. Нәтижесінде "Неге?" дегенге толық түсінік келеді, бұл өздігінен жаңа идеяларға апарып соқтырады. Мақсаты – тек мәселелі нәрселер ғана емес, кез келген нәрсені сынауға мүмкіндік беру. Мысалы, кофе тостағандарының тұтқаларын сынауға болады: тұтқаның болу себебі тостағанды тікелей ұстау тым ыстық болуы мүмкін; мүмкін, кофе тостағандары оқшауланған саусақ ұстағыштарымен жасалуы мүмкін, немесе сыраға арналған ұстағыштар сияқты, кофе тостағандарына жеке ұстағыштар жасауға болады, немесе кофе бастапқыда соншалықты ыстық болмауы керек. (Джон Кеннет Галбрейттен алынған), жалпы қабылданып, "сөзсіз түсінікті" деп есептелетін кез келген нәрсені алып, оған күмәнді қараңыз, кері көзқарас іздеңіз және оны сендіретіндей жоққа шығаруға тырысыңыз. Бұл әдіс де Бононың "Алты ойлау шляпасынан" "Қара шляпаға" ұқсас, ол сақтық пен консерватизмге себептерді анықтауға бағытталған.
A tool which is designed to ask the question, "Why? ", in a non threatening way: why something exists or why it is done the way it is. The result is a very clear understanding of "Why? ", which naturally leads to new ideas. The goal is to be able to challenge anything at all, not just those things that are problematic. For example, one could challenge the handles on coffee cups: The reason for the handle seems to be that the cup is often too hot to hold directly; perhaps coffee cups could be made with insulated finger grips, or there could be separate coffee cup holders similar to beer holders, or coffee should not be so hot in the first place. and by John Kenneth Galbraith), take anything that is obvious and generally accepted as "goes without saying", question it, take an opposite view, and try to convincingly disprove it. This technique is similar to de Bono's "Black Hat" of Six Thinking Hats, which looks at identifying reasons to be cautious and conservative.