Антуан де Монкрестьен: Саяхатшы, драматург және экономист

Кіріспе

Француз әскери қызметкері, драматург, авантюрист және экономист

Антуан де Монкрестян (Montchrétien) (шамамен 1575-1621 жылдың 8 қазаны) – француз әскери қызметкері, драматург, авантюрист және экономист. Монкрестян Нормандияның Фалазе қаласында дүниеге келген. Мокрестян есімді дәріханашының ұлы және жас кезінде жетім қалған Монкрестян Франсуа Тесарттың қорғауында болды, Тюрнебу және де Эссарт баронының қамқорлығына ие болды және Тесарттың балаларына қызмет етті (оған олардың оқуларына қатысуға мүмкіндік берді); кейіннен (1618 ж.) Тесарттың қызы Сюзаннға үйленді. Өмірінің соңында Конде ханзадасы Генри II де Бурбонның да сүйіктісі болды. Монкрестян бастапқыда әдеби мансапқа ұмтылды (Франсуа де Мальгербтен шабыттанды): 1595 жылы өзінің алғашқы трагедиясын – «Софонисба немесе Карфагендік» (Sophonisbe ou La Carthaginoise) жариялады. 1601 жылы тағы бес пьесасын жариялады: «Шотландтық» (L'Ecossaise) (Мэри Стюарт туралы), «Лакендер» (Les Lacènes), «Давид немесе Зина», «Аман» және пасторальді «Көшпенділер» (La Bergerie) трагедиялары. 1604 жылы «Гектор» трагедиясын қосты (бәлкім, қойылмаған). Монкрестян бірнеше дуэльге қатысқан (Францияда 1602 жылдан бастап заңсыз); 1603 жылы өлімге жақындады; 1604 немесе 1605 жылы қарсыласын өлтірді және корольдік қудалаудан қашу үшін уақытша Англияға қашуға мәжбүр болды, бірақ Джеймс I-нің ықпалы арқасында, оған өзінің «Шотландтық» (L'Ecossaise) трагедиясын арнап, Францияға оралуға рұқсат алды және Оксенн-сюр-Луарда болат құю зауытын құрды. 1615 жылы негізінен Жан Боденнің еңбектеріне негізделген «Саяси экономия туралы трактат» (Traicté de l'économie politique) атты еңбегін жариялады. Экономикалық ой тарихында бұл «саяси экономия» терминін трактат атауында алғаш рет қолдану. Ол Аристотельдің саясатты басқа әлеуметтік өмірден, соның ішінде экономикалық қызметтен тәуелсіз деп қарастыруына қарсы шықты. Сонымен қатар, ол кейінгі меркантилистік ойдың маңызды элементтерін, мысалы, саяси тұрақтылықты нығайтудағы өнімді еңбекті пайдаланудың және байлық жинаудың құндылығын дамытты. Осы уақыттан бастап Монкрестиенге бірнеше ресми лауазымдар (оның ішінде 1617 жылы Шатильон-сюр-Луар губернаторы) берілді, олар қаржылай тиімді болды, ол «барон» атағын алды және үйленді. 1620 жылы Монкрестян гугеноттардың көтерілісіне қосылды (ол үшін күрескен партияның діни көзқарастарын бөліскеніне ешқандай дәлел жоқ; ол бұрын Генрих IV-тің айналасына жиналған орташа партияға жатқан).

Antoine de Montchrestien (ɑ̃twan də mɔ̃kʁetjɛ̃, or Montchrétien) (c. 15757 or 8 October 1621) was a French soldier, dramatist, adventurer and economist. Montchrestien was born in Falaise, Normandy. Son of an apothecary named Mauchrestien and orphan at a young age, Montchrestien came under the protection of François Thésart, baron de Tournebu and des Essarts, and became the valet of Thésart's children (allowing him to participate in their studies); he would later (1618) marry Thésart's daughter Suzanne. Later in his life he would also be favored by Henri II de Bourbon, prince de Condé. Montchrestien initially sought a literary career (inspired by François de Malherbe): in 1595 he published his first tragedy, Sophonisbe or La Carthaginoise. In 1601, he published five more plays: the tragedies L'Ecossaise (on Mary Stuart), Les Lacènes, David ou l'Adultère, Aman, and the pastoral La Bergerie. In 1604, he added his tragedy Hector (which may not have been performed). Montchrestien was involved in several duels (illegal in France from 1602 on); in 1603 he was left near dead; in 1604 or 1605 he killed his opponent and was forced to flee to England temporarily to avoid royal prosecution, but most likely through the influence of James I, to whom he dedicated his tragedy, L'Ecossaise, he was allowed to return to France, and he established himself at Auxonne sur Loire, where he set up a steel foundry. In 1615 he published Traicté de l'économie politique, based chiefly on the works of Jean Bodin. In the history of economic thought, it is the first use of 'political economy' in the title of a work claiming to be a treatise. It challenged Aristotle's position on the independence of politics from other social life, including economic activities. It also developed some major elements of subsequent Mercantilist thought, such as the value of productive labor use and wealth acquisition in promoting political stability. From around this time, Montchrestien was favored with several official positions (including governor of Châtillon sur Loire in 1617) which were financially advantageous, and he took the title "baron" and married. In 1620 Montchrestien joined the rebellion of the Huguenots (there is no evidence that he shared the religious opinions of the party for which he fought; he had earlier belonged to the moderate party which had rallied round Henry IV

Монкрештиен театры

Роберт Гарнье және Александр Хардимен бірге Монкрестян 17 ғасырдағы француз драмасының негізін қалаушылардың бірі. Монкрестян трагедиялары "дәстүрлі"; олар бес актіде, өлеңмен жазылған және хор қолданылады. Шайқастар мен қорқынышты оқиғалар сахнадан тыс орын алады және хабаршылар арқылы баяндалады. Оның стилі егжей-тегжейлілікке назар аударумен ерекшеленеді (оның өлеңдерін көп рет қайта өңдеген), сондай-ақ педанттықтан және күрделі синтаксистен қашып, одан айырмашылығы Александр Хардидің стильінен өзгеше. Ол аза тұтуларға, стихомитияны қолдануға және гномикалық немесе афоризмдерге (жарияланған пьесаларында жиі шеттік цитата белгілерімен көрсетіледі) бейім болған. Монкрестянның пьесалары жиі Ренессанс немесе Сенека трагедиясына тым жақын болғаны үшін, драмалық әрекеттің жетіспеуі мен пафосқа және аза тұтуға ден қоюы үшін, сондай-ақ драмалық сәйкессіздіктері үшін сынға ұшырайды. "Экосаз" пьесасында Елизавета алғаш Мэри, Шотландия королевасын кешіреді, бірақ оның өлім жазасына кесілуіне әкелген өзгерістерге ешқандай түсініктеме берілмейді. "Гектор" пьесасының алғашқы екі актісінде Андромаха, Приам және Геккуба Гекторды шайқасқа бармауға көндіруге тырысады; үшінші актіде Гектор әскерлеріне бір сөз де айтпастан, шайқасқа асығады; төртінші актіде Троя тұрғындары Гектор шайқаста жеңіске жеткенін сенейді; соңғы актіде Гектордың өлімі суреттеледі және пьеса аза тұтумен аяқталады. Осы әрекетсіздікке қарамастан, пьесада маңызды идеялық тартыстар болады (Даңқ іздеу жақсы ма, әлде сақтық тану керек пе? Сақтық мазақталса, бұл беделге әсер ете ме? Ата-ана мен патшаға деген міндет жеке ар-намыстан жоғары ма? Мінез-құлық тек іс-әрекет арқылы көріне ме?), бұл Пьер Корнельдің ("Хорас", "Ле Сид") драмалық пікірталастары мен батырлыққа табынуын алдын алады. Монкрестянның эмоционалды әйелдері (арманға берілген және жаман ниеттерге ұшыраған) Корнельдің трагедиялық әйел кейіпкерлерін де бейнелейді. Монкрестянның "Аман" пьесасы Жан Расиннің "Эстер" пьесасымен салыстырылды, және Хаманның Мордохайға деген жеккөрушілігі Расиннің пьесасына қарағанда күштірек көрінеді. Ақын, экономист, темір шебері және сарбаз Монкрестян әдебиеттің кәсіпке айналмаған және Францияда оның саласы тек әдепті тақырыптармен шектелмеген заманның көп қырлы белгісі болып табылады.

Together with Robert Garnier and Alexandre Hardy, Montchrestien is one of the founders of 17th century French drama. Montchrestien's tragedies are "regular"; they are in five acts, in verse and use a chorus; battles and shocking events occur off stage and are reported by messengers. His style shows an attention to detail (he reworked his verses extensively), and avoids both pedantry and convoluted syntax (unlike Alexandre Hardy). He was fond of laments, the use of stichomythia and gnomic or sententious lines (often indicated in his published plays by the use of marginal quotation marks). Montchrestien's plays have been frequently criticized for being too close to Renaissance or Senecan tragedy in their lack of dramatic action and concentration on pathos and lament, and also for their dramatic inconsistencies. In L'Ecossaise, Elizabeth first pardons Mary, Queen of Scots, and no explanation is given of the change that leads to her execution. In Hector, the first two acts have Andromache, Priam and Hecuba trying to convince Hector to avoid fighting; act three has Hector rushing to the battle without a word to aid his faltering troops; act four has the residents of Troy believe that Hector has won the battle; the final act relates Hector's death and the play ends in lamentation. Despite this lack of action, there is a great debate of ideas in this play (Is it better to seek glory or remain prudent? If prudence is mocked, does it affect one's reputation? Is one's duty to one's parents and king superior to one's duty to personal honor? Is virtue seen only through action?) that prefigures the dramatic debates and cult of heroism of Pierre Corneille (Horace, Le Cid) and Montchrestien's emotional women (touched by dreams and bad omens) also mirror Corneille's tragic female characters. Montchrétien's Aman has been compared not too unfavourably with Jean Racine's Esther, and the hatred of Haman for Mordecai is expressed with more vigour than in Racine's play. Poet, economist, iron master, and soldier, Montchrétien represents the many sided activity of a time before literature had become a profession, and before its province had been restricted in France to polite topics.

Шығармалары

Монкрестян, Антуан де, 1615 жыл. Саяси экономика туралы трактат. Ф. Биллакоис, редакция, 1999, сындық басылымға кіріспе.