Кіріспе
Гаитиде жұмыс істейтін баланың аты – реставек (немесе реставэк). Реставек – Гаитидегі бала, оны ата-анасы үй шаруашылығында қызметші ретінде жұмыс істеуге береді, себебі ата-ананың балаға күтім көрсетуге қажетті ресурстары жеткіліксіз. Бұл термин француз тіліндегі "rester avec" – "бірге қалу" деген сөзден шыққан. Балаларына қарай алмайтын ата-аналар оларды одан бай (немесе кем кедей) отбасыларға, көбінесе өз туыстары мен достарына жібереді. Көбінесе бұл балалар ауылдық жерлерден, ал реставэк қабылдаған туыстары қалалық жерлерде тұрады. Балаларға тамақ, баспана (кейде білім беру) үй шаруасын жасау үшін беріледі деп күтіледі. Алайда, көптеген реставэктер кедейлікте өмір сүреді, тиісті білім алмайды және дене, эмоционалдық және сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупі бар. Реставек жүйесі Гаити мәдениетінде мойындалғанмен, қалаулы емес. Бұл практика заманауи құлдық пен бала сатудың халықаралық анықтамаларына сәйкес келеді және шамамен 300 000 гаитилік балаға әсер етеді деп есептеледі. Гаитидегі үй шаруасында жұмыс істейтін балалардың (CDW) саны – 400 000-нан асып, олардың 1) ата-анасының үйінен бөлек тұруы; 2) білім алудағы қалыпты үдерістен қалыстығы; 3) басқа балаларға қарағанда көп жұмыс істеуі сипатталады. Гаитидегі 5-17 жастағы балалардың 25%-ы өз биологиялық ата-аналарынан бөлек тұрады.
A restavek (or restavec) is a child in Haiti who is given away by their parents to work for a host household as a domestic servant because the parents lack the resources required to support the child. The term comes from the French language rester avec, "to stay with". Parents unable to care for children may send them to live with wealthier (or less poor) families, often their own relatives or friends. Often the children are from rural areas, and relatives who host restaveks live in more urban settings. The expectation is that the children will be given food and housing (and sometimes an education) in exchange for doing housework. However, many restaveks live in poverty, may not receive proper education, and are at grave risk for physical, emotional, and sexual abuse. The restavek system is tolerated in Haitian culture, but not considered to be preferable. The practice meets formal international definitions of modern day slavery and child trafficking, and is believed to affect an estimated 300,000 Haitian children. The number of CDW (Child Domestic Workers) in Haiti, defined as 1) living away from parents' home; 2) not following normal progression in education; and 3) working more than other children, is more than 400,000. 25% of Haitian children age 5–17 live away from their biological parents.
Тарих
Реставек дәстүрі ғасырлар бойы сақталып келеді. 2010 жылғы қаңтардағы жер сілкінісінен кейін Гаитиде мыңдаған адамдар үйлерінен және отбасыларынан айырылды. Көрсетілген деректерге сәйкес, олардың көп бөлігі балалар болды, және оларға баруға басқа жол қалмағандықтан, Гаитидің реставек халқының құрамына енді. Табиғи апаттардан туындаған орын ауысумен қатар, балалар үй қызметшілерін іздеп жүрген жеңілгендердің назарына ілігеді. Көшеде қалған балалардың көпшілігі – бұрынғы үй қызметшілері, олар жұмыс істеген отбасылар тарапынан жұмыстан босатылған немесе қашып кеткен. Бұл балалар реставек өмірінен толыққанды құтыла алмады. Керісінше, олар пайдаланылатын қайыр сұрау және жыныстық қызмет көрсету салаларындағы жаңа деңгейге енді.
Статистика
Гаитидегі реставектердің саны 100 000-нан 500 000-ға дейін деп бағаланады. 2002 жылы үйден-үйге жүргізілген сауалнама бойынша, Гаитиде 17 жасқа дейінгі реставектердің саны 173 000-ға жеткен, олардың 59 пайызы қыздар еді. 2010 жылғы жер сілкінісінен туған кең ауқымды зардаптар мен адамдардың орналасуын өзгерту салдарынан көптеген балалар реставектерге айналды деген сенім бар. Жер сілкінісінен жетім қалған балалар алыс туыстарына беріліп, оларды күтіп-бағуға шамасы келмейтін болғандықтан реставек ретінде жұмыс істеуге жіберілуі мүмкін.
Қосымша факторлар
Реставек жүйесін жалғастыратын екі негізгі фактор – кең таралған кедейлік және қоғамның осы практиканы қабылдауы. Гаити Батыс жарты шардағы ең кедей ел. Реставек практикасы гаитилік мәдениетте кеңінен қабылданады, бірақ жоғарғы топтар оған көзқарасын өзгертіп, наразылық білдіре бастады. Баланың реставек болу ықтималдығын арттыратын жеке факторларға таза суға қол жеткізбеу, білім алу мүмкіндігінің болмауы, қалада туысқандарының болуы, сондай-ақ бір немесе екі ата-анасының ауруға шалдығуы немесе қайтыс болуы жатады. Реставек Freedom Foundation (Реставек Еркіндік Қоры) Гаити бойынша "Шайқалмас сенім мен батылдық" (fn=lang xx курсив) тақырыбында 13 қосымша конференция өткізді. Бұл конференциялар 2012 жылдың көктемінен 2013 жылдың көктеміне дейін жалғасты, онда қауымдастық көшбасшылары мен дін қызметкерлері реставек мәселесіне қатысты өз ұстанымдарын білдіруге шақырылды. Осы конференцияларға 3000-нан астам көшбасшы қатысты және өздерінің аймақтарында осы практиканы тоқтатуға жетекшілік етуге келісті. Гаитидегі Реставек Еркіндік Альянсы, BEM Inc. сияқты басқа ұйымдар да оңтүстік-батыс Гаитиде реставек балаларымен белсенді жұмыс істеп жатыр. Порт-о-Пренстегі "Іс-қимыл және даму орталығы" (CAD) және "Л'Эскаль" ұйымдары қашып келген реставектерге баспана, тамақ берумен қатар медициналық және психологиялық көмек көрсетуде, сондай-ақ оларды отбасыларына қайтаруға жұмыс істейді. "Батырлар" телесериалының "Күн тұтылуы" (3-маусым, 11-эпизод) атты эпизодында Натан Петрелли Рене (Гаитилік) бауыры Барон Самеди ұстаған кезде реставек қызбен кездеседі. Реставек пен оның әпкесін Питер Петрелли босатады.
The practice of restavek is widely accepted in Haitian culture, although the upper classes have increasingly begun to look down on it. Individual factors that increase a child's likelihood of becoming a restavek include lack of access to clean water, lack of educational opportunities, access to family in a city, and illness or loss of one or both parents. The Restavec Freedom Foundation hosted 13 additional conferences titled "Compassion and Courage" (fn=lang xx italic) across Haiti. These conferences were hosted from the spring 2012 through the spring of 2013, and asked community leaders and pastors to take a stand on the issue of restavek. Over 3,000 leaders participated in these conferences and have agreed to take the lead in their respective communities to bring an end to the restavek practice. Other organizations in Haiti, such as Restavek Freedom Alliance, BEM Inc. are also actively working in south western Haiti with restavek children. Organizations such as the Center for Action and Development (CAD) and L'Escale in Port au Prince exist to house, feed, and give medical and psychological care to escaped restaveks while working to return them to their families. Heroes: In the episode "The Eclipse" (Season 3, Episode 11), Nathan Petrelli meets a girl restavek while being held captive by Baron Samedi, Rene's (The Haitian) brother. The restavek and her sister are freed by Peter Petrelli.