Кіріспе

Гаитиде жұмыс істейтін баланың аты – реставек (немесе реставэк). Реставек – Гаитидегі бала, оны ата-анасы үй шаруашылығында қызметші ретінде жұмыс істеуге береді, себебі ата-ананың балаға күтім көрсетуге қажетті ресурстары жеткіліксіз. Бұл термин француз тіліндегі "rester avec" – "бірге қалу" деген сөзден шыққан. Балаларына қарай алмайтын ата-аналар оларды одан бай (немесе кем кедей) отбасыларға, көбінесе өз туыстары мен достарына жібереді. Көбінесе бұл балалар ауылдық жерлерден, ал реставэк қабылдаған туыстары қалалық жерлерде тұрады. Балаларға тамақ, баспана (кейде білім беру) үй шаруасын жасау үшін беріледі деп күтіледі. Алайда, көптеген реставэктер кедейлікте өмір сүреді, тиісті білім алмайды және дене, эмоционалдық және сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупі бар. Реставек жүйесі Гаити мәдениетінде мойындалғанмен, қалаулы емес. Бұл практика заманауи құлдық пен бала сатудың халықаралық анықтамаларына сәйкес келеді және шамамен 300 000 гаитилік балаға әсер етеді деп есептеледі. Гаитидегі үй шаруасында жұмыс істейтін балалардың (CDW) саны – 400 000-нан асып, олардың 1) ата-анасының үйінен бөлек тұруы; 2) білім алудағы қалыпты үдерістен қалыстығы; 3) басқа балаларға қарағанда көп жұмыс істеуі сипатталады. Гаитидегі 5-17 жастағы балалардың 25%-ы өз биологиялық ата-аналарынан бөлек тұрады.

Тарих

Реставек дәстүрі ғасырлар бойы сақталып келеді. 2010 жылғы қаңтардағы жер сілкінісінен кейін Гаитиде мыңдаған адамдар үйлерінен және отбасыларынан айырылды. Көрсетілген деректерге сәйкес, олардың көп бөлігі балалар болды, және оларға баруға басқа жол қалмағандықтан, Гаитидің реставек халқының құрамына енді. Табиғи апаттардан туындаған орын ауысумен қатар, балалар үй қызметшілерін іздеп жүрген жеңілгендердің назарына ілігеді. Көшеде қалған балалардың көпшілігі – бұрынғы үй қызметшілері, олар жұмыс істеген отбасылар тарапынан жұмыстан босатылған немесе қашып кеткен. Бұл балалар реставек өмірінен толыққанды құтыла алмады. Керісінше, олар пайдаланылатын қайыр сұрау және жыныстық қызмет көрсету салаларындағы жаңа деңгейге енді.

Статистика

Гаитидегі реставектердің саны 100 000-нан 500 000-ға дейін деп бағаланады. 2002 жылы үйден-үйге жүргізілген сауалнама бойынша, Гаитиде 17 жасқа дейінгі реставектердің саны 173 000-ға жеткен, олардың 59 пайызы қыздар еді. 2010 жылғы жер сілкінісінен туған кең ауқымды зардаптар мен адамдардың орналасуын өзгерту салдарынан көптеген балалар реставектерге айналды деген сенім бар. Жер сілкінісінен жетім қалған балалар алыс туыстарына беріліп, оларды күтіп-бағуға шамасы келмейтін болғандықтан реставек ретінде жұмыс істеуге жіберілуі мүмкін.

Қосымша факторлар

Реставек жүйесін жалғастыратын екі негізгі фактор – кең таралған кедейлік және қоғамның осы практиканы қабылдауы. Гаити Батыс жарты шардағы ең кедей ел. Реставек практикасы гаитилік мәдениетте кеңінен қабылданады, бірақ жоғарғы топтар оған көзқарасын өзгертіп, наразылық білдіре бастады. Баланың реставек болу ықтималдығын арттыратын жеке факторларға таза суға қол жеткізбеу, білім алу мүмкіндігінің болмауы, қалада туысқандарының болуы, сондай-ақ бір немесе екі ата-анасының ауруға шалдығуы немесе қайтыс болуы жатады. Реставек Freedom Foundation (Реставек Еркіндік Қоры) Гаити бойынша "Шайқалмас сенім мен батылдық" (fn=lang xx курсив) тақырыбында 13 қосымша конференция өткізді. Бұл конференциялар 2012 жылдың көктемінен 2013 жылдың көктеміне дейін жалғасты, онда қауымдастық көшбасшылары мен дін қызметкерлері реставек мәселесіне қатысты өз ұстанымдарын білдіруге шақырылды. Осы конференцияларға 3000-нан астам көшбасшы қатысты және өздерінің аймақтарында осы практиканы тоқтатуға жетекшілік етуге келісті. Гаитидегі Реставек Еркіндік Альянсы, BEM Inc. сияқты басқа ұйымдар да оңтүстік-батыс Гаитиде реставек балаларымен белсенді жұмыс істеп жатыр. Порт-о-Пренстегі "Іс-қимыл және даму орталығы" (CAD) және "Л'Эскаль" ұйымдары қашып келген реставектерге баспана, тамақ берумен қатар медициналық және психологиялық көмек көрсетуде, сондай-ақ оларды отбасыларына қайтаруға жұмыс істейді. "Батырлар" телесериалының "Күн тұтылуы" (3-маусым, 11-эпизод) атты эпизодында Натан Петрелли Рене (Гаитилік) бауыры Барон Самеди ұстаған кезде реставек қызбен кездеседі. Реставек пен оның әпкесін Питер Петрелли босатады.