1970 жылғы Перудегі жер сілкінісі мен қар көшкінінің трагедиясы

Кіріспе

1970 жылғы Перудегі жер сілкінісі және оның салдарынан болған қар көшкіні.

Зақым

Жер сілкінісі шамамен 83,000 км² аумақты, яғни Бельгия мен Нидерландының жалпы ауданынан үлкен аймақты, солтүстік-орталық жағалау және Анкаш аймағының Сьерра (таулы) бөлігі мен Оңтүстік Ла-Либертад аймағында қамтыды. Зардаптар мен қаза болғандар туралы хабарлар Тумбестен бастап шығыстағы Писко мен Икитосқа дейін жетті. Эквадордың кейбір аймақтарында зақымдану мен үрейлі жағдайлар тіркелді. Дүмпулер Батыс және Орталық Бразилияда да сезілді. Бұл – жүйелік апат болды, өте кең аумаққа таралып, аймақтың коммуникация, сауда және көлік инфрақұрылымын қиратты. Экономикалық шығын жарты миллиардтан астам АҚШ долларын құрады. Қалалар, қалашықтар, ауылдар – және үйлер, өнеркәсіптік кәсіпорындар, қоғамдық ғимараттар, мектептер, электр энергиясын өндіру және тарату жүйелері, сумен жабдықтау, санитария және байланыс нысандары – ауыр зақымдарға ұшырады немесе толығымен қирады. Ең көп зардап шеккен аймақтар – Чимботе (Анкаштың ең ірі қаласы), Касма, Супе және Уармей сияқты жағалаудағы қалалар мен қалашықтар; бірақ «Кальехон де Уайлас» деп аталатын Анд тауларындағы аңғар ең ауыр және кең ауқымды зақымдарды бастан кешірді, аймақтың орталығы – Уарац, сондай-ақ Карац және Айха қалалары жартылай қирады. Елдің үшінші ірі қаласы Трухильо және Уармей аз ғана зақымдарға ұшырады. Чимботе, Кархуас және Рекуайда ғимараттардың 80-90 пайызы қирады, бұл шамамен үш миллион адамға әсер етті. Гуманитарлық көмек жеткізілуін қиындатқан «Панамерика» тас жолы да зақымдалды. Санта өзені «Каньон-дель-Пато» гидроэлектр стансасына зақым келтірді, ал Чимботені Санта аңғарымен байланыстыратын темір жолдың 60 пайызы қолдануға жарамсыз болды. Перу үкіметі Юнгай қаласының жерленген аймағында қазба жұмыстарын жүргізуге тыйым салып, оны ұлттық зират деп жариялады. Жергілікті стадионда аман қалған балалар әлемнің түкпір-түкпіріне таратылды. 2000 жылы осы трагедия үкіметті 31 мамырды Табиғи апаттар туралы білім беру және естелік күні деп жариялауға итермеледі. Әр 31 мамырда Перу мектептерінің көптегені осы апатты еске алу үшін жер сілкінісінен қалай сақтану жаттығуларын өткізеді.

The earthquake affected an area of about 83,000 km2, an area larger than Belgium and the Netherlands combined, in the north central coast and the Sierra (highlands) of the Ancash Region and southern La Libertad Region. Reports of damage and casualties came from Tumbes to Pisco and Iquitos in the east. Damage and panic scenes were reported in some parts of Ecuador. Tremors were also felt in western and central Brazil. It was a system wide disaster, affecting such a widespread area that the regional infrastructure of communications, commerce, and transportation was destroyed. Economic losses surpassed half a billion US dollars. Cities, towns, villages—and homes, industries, public buildings, schools, electrical generation and distribution systems, water, sanitary and communications facilities—were seriously damaged or were destroyed. Areas hard hit were the coastal towns and cities of Chimbote (the largest city in Ancash), Casma, Supe and Huarmey; but the Andean valley known as the Callejón de Huaylas suffered the most intense and sweeping damage, with the regional capital, Huaraz, and Caraz and Aija being partially destroyed. Trujillo, the country's third largest city, and Huarmey suffered minor damage. In Chimbote, Carhuaz and Recuay, about 80% to 90% of buildings were destroyed, affecting about three million people. The Pan American highway was also damaged, which made the arrival of humanitarian aid difficult. The Cañón del Pato hydroelectricity generator was damaged by the Santa River and the railway connecting Chimbote with the Santa Valley was left unusable on 60% of its route. The Peruvian government has forbidden excavation in the area where the town of Yungay is buried, declaring it a national cemetery. The children who survived in the local stadium were resettled around the world. In 2000, the tragedy inspired the government to declare 31 May as Natural Disaster Education and Reflection Day. Every 31 May, many schools of Peru practice an earthquake drill to commemorate this disaster.

Жер сілкінісі

Хуаскаран тауының солтүстік қабырғасы тұрақтандырылып, тас, мұз және қар көшкінін тудырды, осының салдарынан Юнгай және Ранрахирка қалалары көміліп қалды. Көшкін мұздық мұзы мен тау жыныстарының шамамен 1,6 км ені және 1,6 км (1 миль) ұзындығы бар сырғанаған массасы ретінде басталды. Ол Юнгай ауылына дейін сағатына 280-335 км жылдамдықпен жетті. Жылдам қозғалған масса мұздық шөгінділерді жинап, Юнгайға жеткен кезде шамамен 80 миллион м3 су, лай, тау жыныстары және қардан тұрған деп есептеледі.