Кіріспе

Театр труппасы

Мәскеу өнер театры (немесе МХАТ; Московский Художественный академический театр (МХАТ), Moskovskiy Hudojestvenny Akademicheskiy Teatr (МHАТ)) – Мәскеудегі театр труппасы. Ол 1898 жылы көрнекті ресейлік театр өнерінің шебері Константин Станиславский мен драматург және режиссер Владимир Немирович-Данченко бірлесіп құрған. Театр сол кездегі Ресейде басым болған мелодрамаларға қарама-қарсы, натуралистік театрды дамыту мақсатымен ашылды. Станиславский жүйесін тұрақты түрде қолданатын алғашқы театр болғандықтан, актерлік өнерге және қазіргі американдық театр мен драматургияның дамуына зор әсер етті. 1932 жылы театр ресми түрде Горький атындағы Мәскеу өнер театры деп атала бастады. 1987 жылы театр екі труппаға бөлінді: Чехов атындағы Мәскеу өнер театры және Горький атындағы Мәскеу өнер театры.

Басталуы

XIX ғасырдың соңында Станиславский мен Немирович-Данченко ресейлік театрының деңгейін көтеріп, оны жалпы халыққа қолжетімді, жоғары сапалы өнерге айналдыруды қалаған. Олар үкіметтік Малый театрын реформалауға тырысудың орнына, толық бақылауда болатын жеке театр құруға кірісті (мұндай реформа оларға көркемдік тәуелсіздікті шектеген болар еді). 1897 жылдың 22 маусымында екеуі алғаш рет Славянский базарында сағат 14:00-де басталып, келесі күні сағат 08:00-ге дейін аяқталған түскі асқа кездесті. Олардың арадағы айырмашылықтар толықтырып тұрды, сондықтан бастапқыда театрдағы билікті бөлісуге келісті: Немирович-Данченко әдеби мәселелермен, ал Станиславский – қойылымдарды ұйымдастырумен айналысты. Станиславский актерлермен жеке-жеке сұхбаттасып, олардың талантты, еңбекқор және адал екеніне көз жеткізді. Олардың бірлескен өмірінен туатын қауымдық сезім мен сенім актерлік шеберліктің сапасын арттырады деп сеніп, бірнеше ай бойы ортақ тұрғынжайда бірге тұруға шақырып, ортақ тұрмысқа бейімдеді. Станиславскийдің театрдағы актерлік студиялар арқылы актерлерді даярлау жүйесі, театрдағы әрбір қойылымның негізгі бөлігіне айналды. Бұл жүйе актерлік шеберліктің жаңа әдістерінің қалыптасуына зор ықпал етті. Станиславский мен Данченконың бастапқы мақсаты – «ашық театр» құру, яғни кез келген адамның қатыса алатын театры, бірақ жеке инвесторлардан немесе Мәскеу қалалық кеңесінен жеткілікті қаржы ала алмағандықтан бұл жоспар орындалмады.

Тарих

Театрдың алғашқы маусымында Алексей Толстойдың ("Царь Федор Иоаннович"), Генрих Ибсеннің және Уильям Шекспирдің шығармалары қойылды, бірақ 1898 жылы Станиславскийдің Тригорин рөлін ойнауымен басталған Антон Чеховтың төрт маңызды шығармасын сахналағаннан кейін ғана театр атаққа ие болды. Чехов 1904 жылы қайтыс болғаннан кейін театр үлкен өзгерістерге ұшырады; Чехов драматург және досы Максим Горькийді театрдың жетекші драматургы ретінде өзінің ізбасары ретінде қарастырды, бірақ Немирович пен Станиславскийдің оның "Жазғы тұрмысы" пьесасына реакциясы ықылассыз болды, сондықтан Горький кетіп қалды. Ол өзімен бірге сол кездегі театрдың негізгі инвесторы болған Савва Морозовты да алып кетті. Қиын жағдайға түскен театр 1906 жылы Берлинде басталып, Дрезден, Франкфурт, Прага және Вена қалаларын қамтыған халықаралық гастрольдік турға қатысуға шешім қабылдады. Гастроль үлкен сәттілікке жетіп, театрға халықаралық даңқ әкелді. Бірақ, жағдайдың күрт жақсаруы компанияның ішкі дауларын толығымен басаңдатпады; Станиславский Немировичпен ақылдаспай-ақ театр басшылығына достарын тағайындады және театрға қосымша студиялар ашты, онда ол актерлік жүйесін енгізе бастады, бұл Немировичтің театр Станиславскийдің идеялары мен жұмысының бір бөлігіне айналып барады деген қорқынышын күшейте түсті. Екеуінің арасындағы шиеленіс Станиславскийді басқарма мүшелігінен бас тартуға және саяси шешімдер қабылдаудағы өкілеттігінен айырылуға мәжбүр етті. Театр 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін де дамыды және кең репертуарымен Кеңес Одағының маңызды мемлекеттік театрларының бірі болды. Бірнеше революциялық топтар оны революцияға дейінгі мәдениеттің ескірген нышаны деп санағанмен, театрға бастапқыда Владимир Ленин қолдау көрсетті, ол өзі де Көркем театрдың тұрақты меценаты болған. Михаил Булгаков МАТ үшін бірнеше пьеса жазды және "Театр романында" ұйымды қатты сынға алды. Исаак Бабельдің "Күн батуы" да 1920 жылдары осы сахнада қойылды. Мәскеу Көркем театрының көптеген актерлері КСРО Халық әртісі атағымен марапатталды. Көптеген актерлер кинодағы рөлдері арқылы бүкіл елге танылып, құрметке ие болды. Алайда, Азамат соғысы кезінде театрдың көптеген актерлері Мәскеуден үзіліп қалды, ал Лениннің Жаңа экономикалық саясаты аясында үкіметтен алған қолдауы азайды. Оларға сенім артқан субсидиялар тоқтатылды және театр өз табысымен күшін сынауға мәжбүр болды. 1923 жылға қарай МАТ-тың 25 000 доллар қарызы болды. Театр 1930 жылдардың соңына дейін де қиындықтарға тап болды. 1928 жылы "Үш қарындас" қойылымы кезінде сахнада жүрек талмасынан Станиславский театрдан толық дерлік қанағаттанды, ал сталиндік атмосфера көркемдік өркендеуді басып, қойылатын пьесаларды бақылауды күшейтті. Театрдың қызметі контрреволюциялық болмауы және коммунистік идеологияға қызмет етуі үшін үкімет тарапынан "қызыл режиссер" басқаруға тағайындалды. Ресей қарқынды индустриялану кезеңіне енгенде, МАТ-ты да өндіріс көлемін арттыруға, сападан айнып кетуге шақырды, нәтижесінде әр маусымда асығыс дайындалған пьесалар көбейді. Пьесалар ресми мақұлдаудан өтуі керек болды және театрдың көркемдік тұтастығы төмендеді. 1932 жылы театр Горький атындағы Мәскеу Көркем театры деп атала бастады. Қолдауды жоғалтпау үшін Станиславский Сталинді орындалатын пьесаларға саяси шектеулер қою арқылы ынталандыруға тырысты, бірақ натуралистік театрға деген адалдығын сақтады. Нәтижесінде Мәскеу Көркем театрының 20 ғасырдың ортасындағы нұсқасы социалистік реализмге қарай бұрылыс жасады, бұл ондаған жылдар бойы оның қойылымдарына әсер етті. 1970 жылдың күзінде ғана Олег Ефремов, актер, режиссер және Мәскеу Көркем театры студиясының бұрынғы студенті, Ресейді театр әлеміндегі жетекші күшке қайтаруды қалаған, театрдың басшылығын өз қолына алып, оны реформалауды бастады. Ол оны құтқару үшін келген кезде труппада бар болғаны 150 актер болды, олардың көпшілігі тәжірибесіз еді. Ефремов Станиславскийдің дәстүрлерін қайта жаңғыртуға кірісті, студияның және жүйенің маңыздылығын атап өтті, сондай-ақ әрбір үміткермен жұмысқа деген қабілетін бағалап, жан-жақты әңгімелесті. 1987 жылы театр екі труппаға бөлінді: Чехов атындағы Мәскеу Көркем театры (көркемдік жетекшісі Олег Ефремов) және Горький атындағы Мәскеу Көркем театры (көркемдік жетекшісі Татьяна Доронина).