Кіріспе
Гертц (символ: Hz) – Халықаралық бірліктер жүйесіндегі (SI) жиілік бірлігі, секундына бір оқиғаға (немесе циклға) тең. Герц – бұл SI-дан туындаған бірлік, оның SI-дың негізгі бірліктері арқылы өрнегі s⁻¹ болып табылады, яғни бір герц – бір секундтың кері шамасы. Сондай-ақ, былай деп қосады: "Осыдан келіп, цезий-133 атомының негізгі күйдегі гипержұп бөлінуі дәл 9 192 631 770-ке тең". Герц бірлігінің өлшемі 1/уақыт (T⁻¹) болып табылады. SI-дың негізгі бірліктерімен көрсетілгенде, бұл бірлік – секундтың кері шамасы (1/с). Ағылшын тілінде "герц" сөзі көпше түрінде де қолданылады. SI бірлігі ретінде Hz префикстермен қолданылуы мүмкін; ең көп қолданылатындары: kHz (килогерц, e=3), MHz (мегагерц, e=6), GHz (гигагерц, e=9) және THz (терагерц, e=12). Бір герц қарапайым түрде "бір секундқа бір оқиға" дегенді білдіреді (мұнда есептелетін оқиға толық цикл болуы мүмкін); 100 – "бір секундқа жүз оқиға" және т.б. Бұл бірлікті кез келген периодтық оқиғаға қолдануға болады, мысалы, сағат секундына 1 рет "тік-так" дейді немесе адам жүрегі минутына 1,2 рет соғады деп айтуға болады. Апериодтық немесе стохастикалық оқиғалардың кездесу жиілігі, әдетте, секундтың кері шамасымен (1/с немесе s⁻¹) немесе, радиоактивтілік жағдайында, беккерельмен (Bq) беріледі. 1 герц – секундына бір цикл (немесе периодтық оқиға) болса, 1 беккерель – секундына орташа есеппен бір радионуклид оқиғасы. Жиілік, бұрыштық жылдамдық, бұрыштық жиілік және радиоактивтілік барлығының өлшемі T⁻¹ болғанымен, олардың тек жиілігі герц бірлігімен беріледі. Демек, минутына 60 айналым (айн/мин) жасайтын диск бұрыштық жылдамдығы 2 рад/с және айналу жиілігі 1 Гц-қа тең болады. Жиілік f (герц бірлігінде) мен бұрыштық жылдамдық ω (радианы секундына бірлігінде) арасындағы сәйкестік: және
the unit measure
The hertz (symbol: Hz) is the unit of frequency in the International System of Units (SI), equivalent to one event (or cycle) per second. The hertz is an SI derived unit whose expression in terms of SI base units is s−1, meaning that one hertz is the reciprocal of one second. and then adds: "It follows that the hyperfine splitting in the ground state of the caesium 133 atom is exactly 9192631770, ." The dimension of the unit hertz is 1/time (T−1). Expressed in base SI units, the unit is the reciprocal second (1/s). In English, "hertz" is also used as the plural form. As an SI unit, Hz can be prefixed; commonly used multiples are kHz (kilohertz, e=3), MHz (megahertz, e=6), GHz (gigahertz, e=9) and THz (terahertz, e=12). One hertz simply means "one event per second" (where the event being counted may be a complete cycle); 100 means "one hundred events per second", and so on. The unit may be applied to any periodic event—for example, a clock might be said to tick at 1, or a human heart might be said to beat at 1.2. The occurrence rate of aperiodic or stochastic events is expressed in reciprocal second or inverse second (1/s or s−1) in general or, in the specific case of radioactivity, in becquerels. Whereas 1 is one cycle (or periodic event) per second, 1 is one radionuclide event per second on average. Even though frequency, angular velocity, angular frequency and radioactivity all have the dimension T−1, of these only frequency is expressed using the unit hertz. Thus a disc rotating at 60 revolutions per minute (rpm) is said to have an angular velocity of 2 rad/s and a frequency of rotation of 1. The correspondence between a frequency f with the unit hertz and an angular velocity ω with the unit radians per second is
and
Тарих
Герц – электромагнетизмді зерттеуге маңызды ғылыми үлес қосқан неміс физигі Генрих Герцтің (1857–1894) құрметіне аталған. Атау 1935 жылы Халықаралық электротехникалық комиссия (IEC) тарапынан бекітілді. 1960 жылы Салмақтар мен өлшемдер жөніндегі Бас конференцияда (CGPM) қабылданды, бұл бірліктің бұрынғы атауын – "секундына цикл" (cps) және оған байланысты еселік шамаларын, атап айтқанда "секундына килоцикл" (kc/s), "секундына мегацикл" (Mc/s) және кейде "секундына киломегацикл" (kMc/s) – алмастырды. "Секундына цикл" термині 1970-ші жылдарға қарай көбінесе "герц" терминімен ауыстырылды. Кейбір жағдайларда "секундына" деген сөз түсіріліп, "мегацикл" (Mc) "секундына мегацикл" (яғни мегагерц (MHz)) деген қысқарту ретінде қолданылды.
Дыбыс және тербеліс
Дыбыс – бұл бойлық толқын, қысымның тербелісі арқылы тарайды. Адамдар дыбыстың жиілігін оның қалыптығы (биіктігі) ретінде сезінеді. Әрбір музыкалық нота нақты бір жиілікке сәйкес келеді. Сәбидің құлағы 20-дан 20000-ға дейінгі жиілікті қабылдай алады, ал ересек адамның есту қабілеті 20-дан 16000-ға дейінгі жиіліктерді қамтиды. Ультрадыбыс, инфрадыбыс және молекулалық, атомдық тербелістер сияқты басқа да физикалық тербелістердің диапазоны бірнеше фемтогерцтен терагерцке және одан да жоғарыға дейін жетеді.
Электромагниттік сәулелену
Электромагниттік сәулелену көбінесе оның жиілігімен сипатталады – секундына перпендикуляр электр және магнит өрістерінің тербелістерінің саны, бұл герцпен өрнектеледі. Радиожиілік сәулелену әдетте килогерц (кГц), мегагерц (МГц) немесе гигагерц (ГГц) өлшемдерінде өлшенеді. Жарық – бұл одан да жоғары жиілікті электромагниттік сәулелену, оның жиілігі ондаған (инфрақызыл) терагерцтен мыңдаған (күлгін) терагерцке дейін жетеді. Электромагниттік сәулеленудің жиілігі төмен терагерц диапазонында (ең жоғары қолданылатын радиожиіліктер мен ұзақ толқынды инфрақызыл сәуле арасындағы аралық) терагерц сәулелену деп аталады. Гамма сәулелері сияқты одан да жоғары жиіліктер де бар, оларды экзагерц (ЭГц) арқылы өлшеуге болады. (Тарихи себептерге байланысты, жарық пен жоғары жиілікті электромагниттік сәулеленудің жиіліктері көбінесе толқын ұзындығы немесе фотон энергиясы тұрғысынан беріледі: осы және жоғарыда аталған жиілік диапазонды егжей-тегжейлі қарастыру үшін Электромагниттік спектр қараңыз.)
Компьютерлер
Компьютерлердегі орталық процессорлардың (CPU) көпшілігі мегагерц (МГц) немесе гигагерц (ГГц) өлшемдерінде көрсетілген сағаттық жиілігі арқылы сипатталады. Бұл көрсеткіш CPU-ның бас сағатының жиілігін білдіреді. Бұл сигнал – тұрақты интервалмен төменгі және жоғары логикалық деңгейлер арасында ауысатын, квадрат толқын тәрізді электр кернеуі. Герц – CPU-ның өнімділігін анықтау үшін қабылданған басты өлшем бірлігі болғандықтан, көптеген сарапшылар бұл тәсілді оңай манипуляцияланатын өлшем деп сынға алады. Кейбір процессорлар бір операцияны орындау үшін бірнеше сағат циклын пайдаланады, ал кейбіреулері бір цикл ішінде бірнеше операцияны орындай алады. Жеке компьютерлер үшін CPU сағаттық жиілігі 1970-ші жылдардың соңында (Atari, Commodore, Apple компьютерлері) шамамен 1-ден бастап, IBM Power микропроцессорларында 6-ға дейін жеткен. Компьютерлік шиналардың, мысалы, CPU мен northbridge-ті байланыстыратын жүйелік шинаның да жиілігі мегагерц диапазонында әртүрлі болады.