Кіріспе

Иамбикалық пентаметрде жұптасқан өлең жолдары. Батырлық жұп – ағылшын поэзиясының дәстүрлі түрі, көбінесе эпикалық және повесть поэзиясында қолданылады және иамбикалық пентаметрмен жазылған екі ұйқасқан өлең жолынан тұрады. Батырлық жұпты Джеффри Чосер "Жақсы әйелдер туралы аңыз" және "Кентерберийлік әңгімелер" шығармаларында алғаш рет қолданды, ал оны Джон Драйден мен Александр Поп Реставрация дәуірінде және 18 ғасырдың басында қамалған деп есептеледі.

Тарих

"Батырлық жұп өлең" термині кейде Джон Донн сияқты ақындардың енжамб жұп өлеңдерінен өзгеше, көбінесе жабық және өздігінен толық мағыналы жұп өлеңдер үшін ғана қолданылады. Батырлық жұп өлең көбінесе Джон Драйден мен Александр Поуптың ағылшын барокко туындыларымен байланыстырылады, олар осы форманы Виргилий мен Гомердің эпостарын аударғанда пайдаланған. Драйден мен Поуптың туындыларынан басқа, жабық жұп өлеңде жазылған маңызды өлеңдердің қатарында Сэмюэл Джонсонның "Адам тілектерінің құрметсіздігі", Оливер Голдсмиттің "Шөлге айналған ауыл" және Джон Китстің "Ламия" өлеңдері бар. Бұл форма 18 ғасырда кең таралған. Ал енжамбпен араластырылған, ашық формадағы жұп өлеңдер орта ғасырлық повесть поэзиясындағы стандартты өлең түрлерінің бірі болды, бұл негізінен Кентерберилік әңгімелердің ықпалынан туындады.

Вариациялар

Ағылшын батырлық жұптары, әсіресе Драйден мен оның ізбасарларында, кейде Александрия немесе гексаметр жолы және үштіктердің қолданылуымен өзгертіледі. Көбінесе осы екі өзгеріс бірге қолданылып, мәнді күшейтуге мүмкіндік береді. Рифмаланған пентаметр жұптарының реттелген үлгісін бұзу поэзиялық аяқталу сезімін тудырады. Драйденнің "Энеида" аудармасының IV кітабынан екі мысал келтірейік.

Қазіргі заманғы қолданысы

ХХ ғасыр авторлары кейде ерлік тақпақтарды қолданды, көбінесе бұрынғы ғасырлардың ақындарының шығармаларына сілтеме жасау үшін. Мұның бір мысалы – Владимир Набоковтың "Солған от" романы. Оның екінші бөлімі 999 тармақты, 4 кантодан тұратын өлең, көбінесе еркін ерлік тақпақтарымен жазылған және жиі жалғасушы ұласымдарды қамтиды. Бірінші кантодан мысал келтірейік:

Грек-рим эпостарын аударғанда ерлік тақпақтарды қолдану, батыс емес шығармаларды ағылшын тіліне аударуға да әсер етті. 2021 жылы вьетнамдық аудармашы Нгуен Бинь вьетнамдық эпостық поэма "Киеу әңгімесін" аударды, онда түпнұсқаның lục bát тақпақтары ерлік тақпақтарына аударылды. Бинь Джон Драйден мен Александр Поупты өз жұмысына үлкен ықпал еткендер деп атады, сонымен қатар вьетнамдық түпнұсқаның ортағасырлық атмосферасын тудыру үшін Драйден мен Поуптың аудармаларының әріптемесін қайталады. Ерлік тақпақтарымен аударманың мысалы төменде берілген: