Кіріспе

Монтемор-о-Велью (mõtɨˈmɔɾ u ˈvɛʎu) – Португалияның Коимбра округіндегі қала және муниципалитет. 2011 жылғы мәлімет бойынша муниципалитетте 26 171 адам тұрады, ауданы 228,96 км².

Тарих

711 жылы Иберия түбегінде арабтардың басып алуы басталды. Сол кезде маңызды теңіз порты болған Монтемор-о-Вельхо, 9-12 ғасырлар аралығында жаулаулар мен қайта жаулаулардың нысаны болды: 848 жылы Леон королі Рамиро I Монтеморды бірінші рет христиандарға қайтарып алды және қаланы аббат Жоаоға берді, ол сол жылы Кордова халифасы Абдул Рахман II жасаған қоршауға қарсы тұрды. 878 жылы Ұлы Афонсо III Коимбраны басып алып, Мондего бойын қайта жандандыруға кірісті; 990 жылы 2 желтоқсанда Альмансор бастаған арабтар тағы бір шабуыл жасады, Монтемор-о-Вельхо қамалын басып алды және оның билігін Портукаленс графы Гонсало Монистің ұрпағы Фроила Гонсалвеске тапсырды. Бұл Леон королі Альфонсо V билігі кезінде Мендо Лузмен тоқтатылды, ол оны христиандарға қайтарып, кейін Гонсало Виегасқа берді. 1026 жылы арабтар Монтемор-о-Вельхоны қайта басып алды, ал 1034 жылы Гонсало Трастамирес оны христиандар үшін қайтарып алып, губернаторы болды. Арабтардың келесі шабуылдарынан кейін Фернандо Магно 1064 жылы Коимбраны және Мондего бойын толығымен басып алып, оның билігін граф Д. Сиснандо Давидске тапсырды. Галисия билеушісі Раймундо жеке өзі Коимбраны басқарып, 1095 жылдың ақпанында Монтеморға бекіту қағазын берді. Осы кезде өзен христиандық солтүстік пен араб оңтүстігінің шекарасы болды және Аво, Альва, Пенакова, Луса, Коимбра, Пенела, Соуре және Монтемор қалаларын қамтитын бекіністер желісі салынды. Монтемордың пайда болуы туралы қызықты халық аңызы бар. Онда Монтемор және Майорка тұрғындарының арасында қатты бәсекелестік болғаны айтылады, себебі әрқайсысы өз жерін екіншісінен биік деп есептеген. Майоркалықтарды ренжіту үшін Монтеморлықтар: "Монте-Мор! (Жоғары төбе!)" деп айқайлаған, ал майоркалықтар "Майор Ка! (Бұл жерде үлкен!)" деп жауап берген. Шындығында, 1212 жылы қала Монс Майорес немесе Монтис Майорис деп аталды, ал Португалия королі Саншу I Монтемор-о-Ново қаласын қайта салғанда оған "о Вельхо" қосылды. Ұлттық дәуірде Саншу I Монтемор-о-Вельхоны қызы Терезаға мұра етіп қалдырды, ол әпкесі Саншамен бірге 1212 жылдың мамырында ауылға жарғы берді. Ол төменгі Мондего аймағындағы демографиялық өсімге байланысты өсті, нәтижесінде жаңа жерлер өңделді және жаңа елді мекендер құрылды, оны көптеген Касаис және Повоалар туралы топонимия растайды. Корольдік билеушілерден басқа, консельхоның (муниципалитет) жерлері аймақтың негізгі шіркеулік мекемелерімен (Коимбраның Санта-Крус монастыры, Санта-Клара монастыры, Лорвао монастыры) бөлісті. Португалия королі Афонсу III ауылды қызы Бранкаға, Хуелгас және Лорвао аббатына сыйлады. 1355 жылдың 6 қаңтарында Португалия королі Афонсу IV және оның кеңесшілері Кастроның тағдырын шешу үшін осы қамалдың бекінісінде кездесті. Олар келесі күні жоспарды орындау үшін аттанды. Торрес-Новас қамалынан кейін Авис шебері Жоао Монтемор-о-Вельходан өтіп, қала әкімі мен халықтың құрметіне ие болды, содан кейін Коимбраға барды, онда Кортес оны король деп жариялады. Жоао I билікті ұлы Педроға берді, ол біраз уақыт сонда тұрды. Португалия королі Жоао II 1495 жылдың 29 қыркүйегіндегі өсиеті бойынша Коимбраны өз заңды ұлы Хорхеге герцогтық ретінде сыйлады, соның ішінде Монтемор-о-Вельхо да кірді, ол 1759 жылға дейін Авейро герцогтарының үйінде қалды. 1516 жылдың 20 тамызында Португалия королі Мануэль I Монтемор-о-Вельхоға жаңа жарғы (форал) берді; бұл құжат 16 ғасырдың басында Монтемор халқының өмір салтын талдау үшін ерекше маңызды. Осы кезде Мондего даласына Америкадан әкелінген жүгерінің енгізілуіне байланысты жергілікті экономикада маңызды өзгеріс болды, бұл 17 ғасырға дейін жалғасқан өркендеу дәуіріне әкелді. Одан кейін округтің дамуы үш халықтық орталыққа негізделді: Монтемор-о-Вельхо, Перейра және Тентугал. Олардың егістіктерінде жүгері, зығыр және бидай өсіріліп, ірі қара мен жылқы өсірілді, сарайлар салынды, шіркеулер мен монастырлар қайта жаңғыртылды. Бұл кезеңнен Диого де Азамбуха, Фернао Мендес Пинто және Хорхе де Монтемор тұлғалары ерекшеленеді. Құлдырау 17 ғасырдың басында басталды және 18 ғасырға дейін жалғасты; 1771 жылы Атлантика жағалауындағы Фигуэйра-да-Фоз қала дәрежесіне көтерілді, нәтижесінде Монтемордың маңызы төмендеді. 19 ғасырдың басында күріш өсіруді енгізу арқылы жаңа даму толқыны пайда болды. Шындығында, өндіріс өсуді тоқтатпады, ол Монтемор-о-Вельхо муниципалитетінің байлығының негізгі көздерінің бірі болды (1923 жылы 466 га жерде 700 000 кг, ал 1934 жылы 1423 га жерде 2 135 000 кг өндірілді). 1826 жылы муниципалитет Алфарелуш, Бруньош, Карапинхейра, Фигейру-ду-Кампу, Гатойнш, Жестейра, Гранжа-ду-Улмейру, Лисейя, Вила-Нова-да-Барка, Алсасова, С. Мигель, С. Сальвадор, С. Мартинью және Мадалена приходтарынан тұрды. 1853 жылғы әкімшілік реформасымен округ дерлік түпкілікті формасын алды: Верриде, Санту-Варау, Кадима және Тентугал приходтары жойылды, ал Аразеде, Лисейя, Перейра, Санту-Варау, Ревелеш, Верриде, Вила-Нова-да-Барка, Меаш-ду-Кампу және Тентугал приходтары округке қосылды. 1928 жылы Абранхейра приходы құрылды (Ревелешті жою арқылы), 1943 жылы Гатойнш приходы құрылды (Сейшу-де-Гатойнштан бөліп шығарылды), ал 1984 жылы Эрейра приходы құрылды (Верридеден бөліп шығарылды).

Экономика

Монтемор-о-Вельго муниципалитеті, Baixo Mondego өзенінің алабында, маңызды ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы орталығы болып келген. Аймақта күріш, жүгері, ірі қара мал және жылқы өндірісі маңызды рөл атқарады. Жеңіл өнеркәсіп, туризм, орман шаруашылығы, бөлшек сауда, қызмет көрсету және жергілікті басқару – бұл аймақтың негізгі экономикалық салалары. Дүкендердің көптеп орналасқандығымен белгілі муниципалитет, ұлттық деңгейде танымал "пастель де Тентугал" және "квейджада де Перейра" тәттілерін қоса, монастырлық тәттілерді дайындаудағы бай дәстүрімен мақтанады.

Спорт

Монтемор-о-Вельйо Португалиядағы халықаралық стандарттағы 2 шақырымдық ескек көлдердің біріне ие. Көлде құрылысы аяқталмаған 2002 жылы (Coupe de la Jeunesse) алғашқы ескек жарысы өтті. Жарыс кезінде FISA төрешілері көлдің халықаралық стандарттарға жетпейтінін байқады. Одан кейін, ол осы стандарттарға сай қайта жаңартылды. 2010 жылы Еуропа ескек чемпионаттары осы көлде өткізілді.

Мәдениет

2014 жылдан бері қалада тамыз айында Монтемор-о-Вельхо қамалының ішінде Форте фестивалі өткізіліп келеді, негізгі назар электрондық музыкаға, бейне және сахналық өнерге шоғырланған.