Кіріспе
Арганиль (ɐɾɣɐˈnil) – Португалияның Коимбра округіндегі қала және муниципалитет. 2011 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 12 145 адам тұрады, ауданы 332,84 км² құрайды. Қазіргі әкімі – Луис Пауло Коста, ол Социал-демократиялық партиядан сайланды. Муниципалдық мереке – 7 қыркүйек.
Arganil (ɐɾɣɐˈnil) is a town and municipality in Coimbra District, in Portugal. The population of the municipality in 2011 was 12,145, in an area of 332.84 km2. The present mayor is Luís Paulo Costa, elected by the Social Democratic Party. The municipal holiday is September 7.
Тарих
Арганил консельосының (муниципалитеті) тарихының ең көне іздері Ломба-ду-Канхода және Арганил қаласына өте жақын орналасқан Дольмен-дос-Моинхос-де-Венто деп аталатын дольменде табылды. Оның салынысы мен пайдаланылуының мерзімі б.з.д. бірінші ғасырдың екінші және үшінші тоқсандарына сәйкес келеді, бұл Лузитания провинциясы құрылғанға дейінгі кезең. Ломба-ду-Канходағы әскери бекініс – римдіктердің аумақты игеру кезеңі, бірақ жергілікті халықты жаулап алу мен бағындырудың бастамасы емес, әскери гарнизонның бақылауымен ресурстарды бақылау және пайдаланудың екінші кезеңі. Кожада (немесе Кожада) да көне замандағы қоныстардың іздері табылды. Алва және Рибейра-да-Мата өзендерінің алтын байлықтары, олардың ежелгі заманнан бергі пайдалануы оның жағалауларындағы көптеген куәліктермен расталады, бұл аймаққа адамдарды тартуға ықпал етті, ол жол желісінің маңызды түйінінде орналасқан. Кожада табылған рим дәуірінің қалдықтары көп емес және аса маңызды емес. Коимбрадан (сол кезде Aeminium деп аталған) келген жол бойында орналасқан, Ломба-ду-Канхо, Квинта-ду-Мостеиро, Ломба-дос-Палхейрос (Вале-Молейро), Вале-де-Карро, Сеньора-да-Рибейра, Кожа арқылы өтіп, Рио-Алвамен шектесетін және солтүстікке Бобаделаға және/немесе солтүстік-шығысқа Кастро-де-С. Ромаоға (Сейя) бағытталған құрылыстар, Рио-Алвадағы алтын ресурстарын игерумен байланысты ғимараттарға ұқсайды. Серра-да-Эштреланың батыс бөлігі ондаған жылдар бойы шекаралық аймақ болғаны белгілі. Бұл аймақ XI ғасырдың соңына дейін қарапайым адамдарға тиесілі болды. Бұл жердегі тұрғындар – соғыстың ауыр сынақтарынан өткен Лузитаниялықтардың ұрпақтары, еркін өмір сүретін адамдар тобы. Бірақ аумақ ұйымдастырыла бастағанда, назар осы аймаққа ауысты, ол 8-ғасырдағы мұсылман шабуылдарының кіреберісі ретінде қарастырылды. Осылайша, аумақты ұйымдастыру, қамалдар салу, жерді иемдену және адамдарды қоныстандыру үшін жасалған әрекеттерді растайтын алғашқы құжаттар пайда болды. XII ғасырдан бастап осы аймаққа қоныс аударған француз Uzberto, Anaia Vestrariz, Randulfo Soleimás, Fernão Peres de Trava сияқты адамдар туралы мәліметтер бар. Олар – өздерінің күштерімен соғысқан және маврларға қарсы жеңістері үшін патшадан сый-сияпат алған ержүрек адамдар. Афонсу Энрике билікке келгенде және анасы Терезамен қақтығысқа түскенде, бұл иелер патшаға тәуелділігін жоғалтып, сарайдан кетіп, өздерінің жерлерінде қоныстанды, сонда өз иеліктерін құрды. Шіркеу иеліктері де пайда болды. Ең көнесі – Арганил, ол 1114 жылы Коимбра епископы Гонсалодан жарғы алды. Кожа қамалы 1122 жылы Тереза Коимбра епископына сыйға берілді, бұрын ол Фернао Перес де Траваға тиесілі болған, ол өтемақы ретінде Санта-Эулалия қамалын алды. 1160 жылдан бастап Санта-Крус-де-Коимбраның тұрақты канондарымен байланысын сақтайтын Фолкес монастыры, XIII ғасырдың басында, шамамен 1204 жылы, Фолкеске жер берген жарғыдан басқа, 1233, 1237 жылдары Сепос және Альвареске, тіпті XIII ғасырда да, аймақтың әлеуметтік және экономикалық дамуында маңызды рөл атқарды. Вила-Кова-де-Альва монастыры тек XVIII ғасырда пайда болды, ол Консейсао провинциясының францискандықтарымен байланысты. Оның негізін қалаушысы немесе басты күш берушісі Desembargador Luís da Costa Faria болды, ал монастырь басқаруын João Coelho Coluna алды. Францискандық идеалдар мен ережелеріне сәйкес Вила-Кова монастыры қарапайым болды, бірақ оның шіркеуі сапалы суреттермен безендірілген және сәнді ою-өрнектермен мақтанды. Коимбра соборы Арганилге иелік етті. 1114 жылы епископ Д. Гонсало оның тұрғындарына жарғы берді. Халық жюгагерлер мен ер азаматтарға бөлінді. Аң аулау, шеру немесе егін жинау және серуендеушілердің қызметі туралы құқықтар нақтыланды, сондай-ақ ер азаматтар жюгададан босатылғаны жарияланды. Ғимараттардың жаяу жүргіншілерден қасқырлы атқыштарға айналуының шарттары, сондай-ақ кез келген адамның осы санатқа кіруіне қажетті талаптар анықталды. Бірақ жарғыда Арганилдегі магистраттардың өзінің бар екендігін көрсететін бірде-бір жағдай жоқ, және осы дипломға берілгеннен кейін жасалған қосымша болмаса, бұл жай ғана азаматтық келісімшарт болар еді. Қоныс аударушылардың атынан жазылған қосымша былай: "Барлығына қоса, әр өгізге бір секстеро қосамыз, сондықтан біз ешкімді қала әкімі етіп тағайындамаймыз, тек біздің қанағаттануымызға сәйкес". Арганилге тиесілі Мануэлин жарғысы – парқшадан жасалған кодекс. Арганил қалалық әкімшілігінде сақталатын көшірмесінің алғашқы 5 парағы жойылған, онда атау парағы мен көбейту кестесі болған. Оның кодицил құрылымы екі парқшадан жасалған дәптерден тұрады. Максималды өлшемдері 250 мм x 170 мм, ал мәтін блогы 160 мм x 120 мм алады. Әрбір парақтың жоғарғы жағының ортасында рим цифрлары жазылған. Белгілі бір саудадан басқа, сол кезде аса маңызды емес, Монтальто жәрмеңкесін атауға болады, ол әр жылдың 6-8 қыркүйегі аралығында өтіп, елдің әртүрлі аймақтарынан, әсіресе Бейра-Алта және Алентежудан саудагерлерді тартты. Бұл ежелгі жәрмеңке, еркін жәрмеңке мәртебесіне ие болған, ерекше оқиға болды, сонымен қатар коммерциялық тұрғысынан ғана емес, Арганилдегі күнделікті өмірдің әдеттегі ритмін және монотондығын толығымен өзгертіп, сирек демалыс және ойын-сауық сәттеріне мүмкіндік берді. Басты мәмілелер фантария, алтын, аяқ киім және шикі зығыр (сол кезде 80 контоға бағаланған, сол уақыт үшін өте үлкен сома) саудасында жасалды. Мал жәрмеңкесі, әсіресе мүйізді малға қатысты, да маңызды болды, оны "бұл жәрмеңкенің басты коммерциялық факторы, әдетте ( ) тиісті мәмілелердің қозғалысын реттеуші [барометр]" деп есептеді. 1902 жылы жәрмеңке басталғанға үш күн бұрын ақ және жүн маталарға 122 орын, шляпа жасаушыларға 23, ұсақ аппараттарға 10, сағатшыларға 7, алтын шеберлеріне 18, шикі зығырға 20, қазандықтарға 6, жезеткіштерге 7, аяқ киімшелерге 12, киім-кешекке 50, арқанға 20, ауыр аппараттарға 18, ұсақ тауарларға 9, саражқа (қалың жүн маталарға) 30 және 50 дәмханалар жалға берілді. XX ғасырдың бірінші жартысынан бастап Арганил муниципалитетінде электр шамдарын орнату процесі басталды. Бұл процесс XX ғасыр бойына жалғасты, соңғы ауылдар ғасыр соңына жақын электр шамдарын алды. Hidroeléctrica de Arganil (HEA) – Арганил муниципалитетінде "электр өнеркәсібін пайдалану" мақсатымен құрылған жалғыз компания. Оның құрылысы 1927 жылдың 22 ақпанында өтті және компанияның штаб-пәтері Арганилде, ал зауыты – Rei de Moinhos жерінде, Меда-де-Моуруш шекарасында және муниципалитетінде (консельо) Табуада, осы қаладан шамамен 6 км қашықтықта орналасқандығы белгіленді. Егер Competidora Comercial e Industrial de Arganil, Lda. Арганил муниципалитетіне электр энергиясын жеткізуге бес жылға ғана, 1926 мен 1930 жылдар аралығында концессионер болса, HEA 1930 жылдың соңында бұл концессионды иелігіне алып, 1978 жылдың 30 қыркүйегіне дейін сақтап қалды.
Экономика
Арганил муниципалитетінің экономикасы ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, құрылыс және оған байланысты жеңіл өнеркәсіп, сондай-ақ бөлшек сауда және қызмет көрсету салаларына негізделген. Қалада Intermarché, Lidl және Continente супермаркеттері орналасқан.