Кіріспе

Оңтүстік-шығыс Азияның дәстүрлі киімдері. Кебая – алдыңғы жағы ашық, әдетте брокат, мақта, марля, кружево немесе войль сияқты жеңіл маталардан тігілген, кейде кестемен әшекейленген үстіңгі киім. Алдыңғы жағы түймелермен, инелермен немесе брошьтармен бекітіледі. Киімге арналған төменгі киім саронг, кембен немесе каин деп аталады – бұл белге немесе қолтық астына оралған, батик, икат, сонгкет немесе тенун матасынан жасалған ұзын мата. Кебая – Индонезияның ресми түрде танылған ұлттық киімі және сән иконы.

Этимология

"Кебая" мен "каба" арасындағы байланыс, араб тіліндегі термин, алғаш рет 1886 жылы Хобсон Джобсон сөздігінде белгіленді. Бұл термин жетінші ғасырдан бері қолданылып келеді және түпкілікті түрде парсы тілінен шыққан, "құрмет киімі" деген мағынаны білдіреді. 16-шы және 17-ші ғасырларда жарияланған португалдық құжаттарда "кабая" терминінің мұсылмандық ұзын киімге қатысты түрлері де кездеседі. Бұл термин 16-шы ғасырда португалдықтар арқылы Малай әлеміне және Яваға енгізілді. "Камус Дяван" бойынша кебая – әйелдердің алдыңғы жағы ашық, түймелермен, жіптермен немесе брошкалармен бекітілетін ұзын жеңді киімі, ал Индонезияның "Камус Бесар Бахаса" оны ұзын матамен киетін әйелдердің ұзын жеңді үстіңгі киімі деп сипаттайды. Кебаяның этимологиясы ерлер мен әйелдердің екеуі де киетін киім ретінде бастау алғанмен, екі тілде де кебаяның қазіргі анықтамасы әйелдер киімін ғана білдіреді.

Таяу Шығыстан

Кебаяның шығу тегіне қатысты көптеген мүмкіндіктер бар, көбісі оның Таяу Шығыста пайда болғанын көрсетеді. Кебая мен араб тіліндегі "ұзын, кең жакет" мағынасындағы қабаның байланысын алғаш рет 1886 жылы шығыстанушы Генри Юл мен Артур Бернелл анықтады. Араб киімдері VII ғасырдан бері белгілі, тіпті тарихи жазбаларда Ислам пайғамбары Мұхаммедке бірнеше рет ақбия (қабаның көпше түрі) сыйға берілгені айтылады. Ғалымдар қабаның түпкі тегі парсы тілі екенін мәлімдейді. Ислам дінінің таралуымен бірге бұл термин және киім араб тілінен өзге парсы, түрік және урду тілдерінде де танымал болды. Исламнан бұрын жергілікті әйелдер ыстық және ылғалды климатқа байланысты аз қабат киім киетін, ал малайлардың исламға дейінгі діні мұндай шектеулерді қоймаған. XVI және XVII ғасырларда жарық көрген португал жазбаларында каба, кабая және кабая Үндістан мен Таяу Шығыстың билеуші топтары киген мұсылмандық ұзын көйлек ретінде көрсетілген. Бұл сөзді ең алғаш рет 1540 жылдары португал саяхатшысы Фернао Мендес Пинто Үндістанға сапар жасағанда қолданған. Сондай-ақ, Котте ханзадасы Дхармапаланың португалдықтардан алғаш рет кабаямен танысқаны айтылады, оны португалдық әйелдер салтанатты шараларда киген. 1510 жылы Гоа португалдықтар басып алғаннан кейін, португалдықтардың ықпалы Үндістаннан Оңтүстік-Шығыс Азия архипелагына тарады. 1511 жылы Малакканы басып алғаннан кейін, португалдық Малаккадағы португалдықтар киген кабая (1511–1641) жергілікті малай әйелдерінің, әсіресе Джохор мен Малай түбегінің шығыс жағалауында қызығушылық тудырды. Бұл, мүмкін, олардың қытай күйеулерінің ынтасымен болды, себебі бұл киім стилі қытай киімдерінен көп ерекшеленбеді.

Малака мен Маджапахит қалаларынан

Кейбір дереккөздерде кебаяның португалдар архипелагқа келгенге дейін пайда болған "малай киімі" екені айтылады. Португалдар Малакканы басып алғаннан кейін (1400–1511), кебая португал қоныс аударушыларының арасында танымал болды, нәтижесінде олар кебаяны өз киімдерінің бірі ретінде қабылдады. Кочинде португалдық малайлар мен португалдық қытайлар Малакка мен Макаодан жергілікті португалдық үндістерге кавая тхуниді әкелді, олардың көпшілігі португалдық қоныс аударушыларына әйел ретінде әкелінді. "Кебая" аталымынан басқа, малайлар осы киім стилін "бажу белах лабух бузар" (ұзын, кең киім) деп те атады, ол кейіннен Чиребон (1445–1926), Суракарта (1745–1946) және Йогьякартаның ресми киіміне айналды. Дегенмен, Явадағы шаруа әйелдері арасында кебаяны кию 18 ғасырдың соңында ғана кеңінен таралды, оған голландтар ынталандырды. 1872 жылы голланд әкімшілігі колонияның әрбір тұрғынының қоғамдық орындарда өз этникалық киімін киюін талап ететін ереже шығарды. Бұл жарлықтың мақсаты адамдарды бір-бірінен ажырату және белгілі бір этникалық топқа жататын адамды анықтау болуы мүмкін. 1872 жылдан 1920 жылға дейін кебая Голландтік Шығыс Үндістандағы әйелдер киімінің басты таңдауы болды, оны жергілікті әйелдер, еуропалықтар және еуразиялықтар киді. Осы отарлық кезеңде Голланд кебаясы Голландтік Шығыс Үндістанда гүлденді, көбінесе тропиктік ыстық ауаны тоқтату үшін импортталған ақ кружевомен әшекейленген сәнді маталар қолданылды. 1910 жылдың 10 ақпанында отарлық үкімет қытайлық перанакандықтар үшін ереже шығарды, бұл "теңдестіруге" әкелді, нәтижесінде бай перанакандық әйелдер голланд және индо әйелдеріне ұқсас кебая мен батик саронг киді. Осылайша, перанакандық әйелдер ақ кружевомен кебая кие бастады, ал бұл стильдегі кебаяны ұнататын еуропалық және еуразиялық әйелдер еуропалық киімге көшуге бастады. Перанакандықтар көбінесе ұзын кебаяларының маталарын қысқа кебаялар жасау үшін қайта пайдаланды.

Бруней

Брунейдегі әйелдер киетін кебаяның төрт түрі бар: кебая панджанг, кебая лабух, кебая пендек және кебая Бандунг. Кебая панджанг пен кебая лабух үшін қолданылатын материалдардың көпшілігі Малайзиядан, Сингапурдан немесе Индонезиядан импортталады. Алғашқы екі стильге қарағанда, кебая пендек және кебая Бандунг Брунейде 1950 жылдардың басында таныстырылды және 1960-шы, 1970-ші жылдары танымал болды. Ол блузкадан (кебая) тұрады, блузканың алдыңғы жағы орталық брошьпен (керонгсанг) бекітіледі, блузканың екі жапырағы біріктіріледі, каинге жабылады және ангкин белдік белбеумен бекітіледі. Кию тәртібі: алдымен іш киім, содан кейін каин панджанг юбкасы, ангкин белбеумен бекітіледі, содан кейін кебая блузкасы киіледі және әдетте керонгсангпен бекітіледі. Явада кебаяға сай шаштың белгілі бір стилі болуы керек – конде немесе санггул шаш өрімдері, табиғи шаштан жасалған немесе жасанды шаш қосылған. Явандық конде алтын, күміс немесе темірден жасалған әшекейлі тусук конде шаштықпен бекітіледі. Конде шашы бар дәстүрлі каин кебая киімі – явандық әйелдердің сәнінің белгісі. Ал, перанакан қауымдастығындағы идеалдық кебая суламға шаштық (кучук санггуль), саронгты бекіту үшін күміс белбеу (пендинг), сондай-ақ берлі шұлық (касут маник) сияқты сәндік аксессуарлар кіреді – немесе оның қазіргі нұсқасы стагенді пайдалана алады. Ангкин – бұл әдетте жапутандық галстук бояуынан, батиктен немесе қарапайым матадан жасалған ұзын белбеу. Стэген – бұл эластикалық белдік, ішіне резеңке салынған, әдетте велькромен немесе кішкентай ілгектермен бекітіледі. Индонезиялық кебаялардың көпшілігінде, мысалы, Куту Бару және явандық кебаяларда белбеу әрқашан кебая блузкасының астынан киіледі, сондықтан тек алдыңғы жағы көрінеді, ал бали кебаясында белбеу анық көрінеді, кебаяның үстінен, жапондық оби сияқты киіледі. Брошь (Керонгсанг) Блузаның алдыңғы жағындағы ашылуын бекіту үшін көкірекке сәндік металл брошь тағылады. Ол темірден, мыстан, күмістен немесе алтыннан жасалуы мүмкін, жартылай асыл тастармен безендірілуі мүмкін. Әдеттегі үш бөліктен тұратын керонгсангтың негізгі бөлігі – керонгсанг ибу (аналық бөлік), ол қалған екі керонгсанг анака (балалық бөлік) бөлігінен үлкен және ауыр. Алтыннан жасалған керонгсанг патшалар мен дворяндардың әлеуметтік мәртебесінің белгісі саналды, бірақ қарапайым адамдар үшін қарапайым кебая көбінесе қарапайым қауіпсіздік тізбектерімен (пенити) бекітілетін. Кебаяның көптеген түрлері алдыңғы жағын бекіту үшін керонгсангты пайдаланады. Дегенмен, кейбір стильдерде түймелер қолданылады; мысалы, бали кебаясында әдетте керонгсанг тағылмайды. Белбеу (Сабук немесе Пендинг) Каин панджанг кию үшін көмекші керек (сөзбе-сөз орау), ол арқанмен (тали) бекітіледі. Арқан белден бүгіліп, белбеумен (сабук немесе икат пингганг немесе пендинг) ұсталады. Саргонға да кейде көмекші қажет. Сабук немесе пендинг саронгты бекіту үшін белбеу ретінде, сондай-ақ киімге қосымша ретінде қызмет етеді. Сабук – «белбеу» деген мағынаны білдіреді, ал пендинг – күміс, алтын немесе мыстан жасалған металл бөлшектерінен құралған металл белбеулерді нақтырақ білдіреді. Бұл металл белбеу кебаяның көптеген түрлерінде сирек қолданылады және тек кебаяның белгілі бір стильдеріне ғана жарамды. Аяқ киім (Селоп немесе Касут Маник) Саронг кебая киімін толықтыру үшін Ньонья Касут Маник деп аталатын күрделі және ұсақ тігілген шұлық киеді. «Яван кебаясы» термині көбінесе Кебая Картинимен синоним ретінде қолданылады, бірақ сәл өзгеше. Кебая Картини әдетте нәзік, бірақ мөлдір емес маталардан жасалады, ал ақ түс басым. Негізгі Кебая Картини қарапайым болуы мүмкін. Әшекейлер өте қарапайым, тек жиектерге тігістер немесе кружево тігіледі. Бұл кебаяның V пішіндегі жағасы перанакандық Энцим кебаясына өте ұқсас, бірақ кеудедегі ерекше бүгілуімен ерекшеленеді. Картини кебаясының тағы бір ерекшелігі – кебаяның жамбасты жабатын ұзындығы, ал жағасы тік сызық пішінде бүктелген, бұл киген адамға биік және жіңішке көрініс береді. Картини стиліндегі кебая Garuda Indonesia авиакомпаниясының бортсеріктерінің формасына әсер етті.

Құтбару кебая

Құтбуру кебаясының негізгі түрі басқа кебая түрлеріне өте ұқсас. Әдетте, осы кебаяны кигенде, кебаяның астына стаген (белге оралған мата) немесе резеңкелі қара корсет киіледі, соның арқасында киген адам жіңішке көрінеді.

Судан кебаясы

Тартымды брокаттан жасалған сунд кебая дизайнда көбірек еркіндік береді және Индонезиядағы қазіргі заманғы кебая мен той кебаясында кеңінен қолданылады. Жартылай көрінетін маталар гүлді тігістермен немесе кестемен әсемделген. Басқа кебая стильдерінен ерекшелігі – U тәрізді мойын сызығы, көбінесе иық пен кеудені жабу үшін кең қисықтар қолданылады. Кебаяның тағы бір ерекшелігі – оның төменгі бөлігі аса ұзын, белі мен сандары жабатын, төмен қарай иілген жиектері бар. Сонымен қатар, олар өте әртүрлі және жарқын түстермен ерекшеленеді. Заманауи той кебаясы тіпті ұзын сүйретін бөлігімен де жасалады. Тарихи тұрғыдан алғанда, сунд кебаясы адамның әлеуметтік статусына қарай 3 түрлі санатқа бөлінеді: аристократтар, орта тап жұмысшылары және қара халық, олардың әрқайсысының өзіндік стильдік ережелері болған, олар осы топтың мүшелерімен сақталған.

Бандунг кебаясы

Бұл кебая дизайны 1950-ші жылдары Бандунг қаласында туындаған. Осы кебаяның ерекшелігі – керах сетали (шаль жағасы), ол кеудеге дейін бүктеледі. Оның ерекшелігі – артқы бөлігі алдыңғы бөлігінен қысқа. Бандунг кебаясының дизайны – белге дейін немесе белден бірнеше сантиметр төмен түсетін өте қысқа кебая, киген адамның иілген жамбасын ашып көрсетеді. Бұл өте батыл дизайн жас бойжеткендерге арналған және ең әсем кебая түрлерінің бірі саналады. Ол көбінесе заманауи кебая сәнінде, каин саронг, шалбар немесе қысқа юбкамен дәстүрден тыс үйлесімде қолданылады. Бандунг кебаясы әдетте V-тәрізді мойын ойығы бар, алдыңғы бөлігінде түймелермен бекітілген шаль жағасын пайдаланады. Бандунг кебаясын тігу үшін ұзын батик матасымен үйлестірілген брокат қолданылады.

Бали кебаясы

Бали кебаясы яван кебаясына өте ұқсас, бірақ сәл ерекше. Бали кебаясының мойны V тәрізді келеді, жағасы бүктелген, кейде тігіспен безендіріледі. Олар әдетте гүлді тігістермен немесе кестемен жасалған, түрлі-түсті, жартылай көрінетін немесе қарапайым матадан, мақтадан немесе брокаттан тігіледі. Дәстүрлі яван кебаясынан айырмашылығы, бали кебаясы алдыңғы жағында түймелер болуы мүмкін, ал керонгсанг брошасы көбінесе қолданылмайды. Бали кебаясының ерекшелігі – кебаяның үстінен оби сияқты белдік тағылып, белге оралады.

Малай немесе лабух кебаясы

Кебая лабух – малай кебаясының бір стилі, ол баджу курунга өте ұқсас. Кебаяның осы түрі Суматрада, әсіресе малай халқы көп қоныстанған провинцияларда, соның ішінде Солтүстік Суматра, Риау, Риау аралдары, Джамби, Банка-Белитунг аралдары және Оңтүстік Суматрада қолданылады. Кебая лабух, шын мәнінде, Мелаю Линга мәдениетімен тығыз байланысты. Кебая лабух – тізеге дейін жететін, кең көйлек. Блузканың алдыңғы жағы көбінесе брошкалармен бекітіледі және дәстүрлі түрде кембанмен, сондай-ақ белге саргонг немесе сонгкетпен киіледі. Батак кебаясын әдетте тойларда немесе ресми шараларда киеді, оған иыққа дәстүрлі улос матасын, сонгкет юбкасын, Батак Тобаның сортали бас таспасын, дәстүрлі Каро бас киімін немесе Мандаили стиліндегі алтын буланг тәжін қосады.

Амбон кебая

Амбон кебаясы – Шығыс Индонезияда қолданылатын кебаяның бір түрі, әсіресе Малуку аралдарындағы Амбон қаласымен байланысты. Голланд Ост-Индиясындағы VOC үкімшілігі кезеңінде кебаяның кең таралғаны, оның Явада және Шығыс Индонезиядағы голланд иеліктерінде, мысалы Минахаса мен Амбойнада қабылдануына әкелді. Амбон әйелдері дәстүрлі түрде "бажу челе" (baju cele) киеді – мойын тесігі бар, алдыңғы жағында үш немесе төрт түймесі бар қарапайым, кең киім. Әйелдерге арналған Амбон кебаясы екі түрлі болады: "кебая путих панджанг" (kebaya putih panjang) – ұзын жеңді ақ кебая және "кебая хитам гережа" (kebaya hitam gereja) – қара шіркеу кебаясы. Ұзын жеңді ақ кебая ақ брокаттан тігіледі және алдыңғы жағы түймелермен немесе алтын қыстырғыштармен бекітіледі. Шіркеуге арналған қара кебая "бажу челе" киіміне ұқсас кесіммен жасалған, ұзын жеңді және қара брокаттан тігілген, ал белдемше де қара брокаттан жасалған. Амбон кебаясын әдетте ақ шұлықпен қара "ценела" (cenela) тақпасымен киеді, сондай-ақ әйелдер көбінесе "ленсо" (lenso) тоқымасымен байланған сүлгіні алып жүреді.

Минахаса кебая

Минахаса кебаясы – Солтүстік Сулавесидегі Минахаса халқы киетін кебаяның бір түрі. Бұл Шығыс Индонезия кебаясы Амбон кебаясымен және Голланд Ост-Индиясы отарлау дәуірінде қабылданған Нони индо кебаясымен ортақ тамырға ие. Оның кесімі Амбон және Голланд Нони кебаясына ұқсас, ал басты материалдары – ақ кружево немесе брокат. Бұрын Жавадан әкелінген батик саронгпен үйлестірілген ақ кебая күнделікті киім болған, бірақ қазір көбінесе шіркеуге бару немесе тойлар сияқты арнайы жағдайларға арналған. Ал қалыңдықтар үшін ақ Минахаса кебаясы балық құйрығын еске түсіретін ою-өрнектермен жасалған ақ брокаттан тігілген ұзын юбкамен толықтырылады, бұл киім baju ikan duyung деп аталады, сондықтан Минахаса қалыңдығы теңіз қызындай көрінеді.

Монгондоу кабаясы

Монгондоу кабаясы, немесе жай ғана кабая – Солтүстік Сулавеси және Горонтало аймақтарындағы монгондоу халқының кебаясының бір түрі. Кабая – бұл жоғары жағына киілетін блузка, ал төменгі юбкасы даинг деп аталады. Егер кабая мен даингтің түсі бірдей болса, онда ол кабая пасере деп аталады. Монгондоу кабаяларында көбінесе ұсақ гүл өрнектері болады.

Жумпутан кебаясы

Жумпутан кебаясы – каин-жумпутан немесе явандық түйіндеу бояуынан жасалған кебая. Жумпутан өрнектері көбінесе жасмин гүлдерін еске түсіретін, түйіндеу техникасымен жасалған нүктелер түрінде болады. Кебаяның тілімі кутубару немесе явандық стильде болуы мүмкін. Бұл киімнің ерекшелігі – контрастты түстес ангкин немесе стейген белдік киімі. Ангкин – құрсаққа оралған ұзын матадан жасалған белбеу.

Керанжан кебая

Керанчан кебая – бодир керанчан немесе керанчан кестесімен жасалған кебая, Джакартадан Бетавидің дәстүрлі қолөнері. Бетави мәдениетінде кебаяның бірнеше түрі бар: кебая энсим, кебая керанчан және кебая ланг нәк Бетави. Керанчан кебаяны әдетте қыз бен күйеу жігіттің аналары тойларда киеді. Оның кесімі сондай ұшы бар картини үлгісіне ұқсауы мүмкін, ал алдыңғы жағы жамбастың жазық бөлігінен 20-30 сантиметрге дейін төмендейді, немесе тізеден 3-5 сантиметр жоғары жазық төменгі жиегі бар ұзын кебая – Бетави кебаясы болуы мүмкін. Керанчан кебая әдетте ашық және жарқын түстерде болады.

Нони немесе Индо кебая

Индо кебаясы, сондай-ақ нони кебаясы деп те аталады, бұл нони немесе нона сөзінен шыққан, ол сөзбе-сөз "қыз" дегенді білдіреді және еуропалық текті жас немесе үйленбеген әйелді атау үшін қолданылған. Оны көбінесе Семаранг, Ласем, Тубан, Сурабая, Пекалонган және Чиребон сияқты қытай халқы көп шоғырланған жавандық жағалау қалаларындағы қытай әйелдері киген. Энчим кебаясы да Джакартаның бетави халқының дәстүрлі киімі ретінде қабылданғандықтан, енді оны тек қытай индонезиялықтары ғана емес, сонымен қатар жергілікті бетави халқы да киеді. Ол жавалық кебаядан кішкентайрақ және әсем кестесімен, жеңіл маталарымен және импортталған жібек және басқа да жоғары сапалы маталардан жасалған көрікті түстерімен ерекшеленеді. Энчим кебаясы жарқын түсті жағалау батигімен (каин батик песисиран) үйлесімді.

Қазіргі кебая

Кейбая ондаған жылдар бойы индонезиялық сәнді дизайнерлерді өздерінің туындыларына шабыттандырып келеді. Анн Аванти, Аджие Нотонегоро, Оскар Лавалата және Обин сияқты индонезиялық дизайнерлер қазіргі заманғы кебаялардың жаңа үлгілерін жасаумен айналысып, тәжірибе жүргізгендері мәлім. Дизайн тұрғысынан алғанда, «қазіргі заманғы кебая» деген жаңа санат өте кең түрде анықталады, себебі олар индонезиялық дәстүрлі кебаядан шабыт алып, шетелдік ықпалдармен және дизайнмен үйлестірілуі немесе толығымен жаңа, заманауи сән идеяларында жасалуы мүмкін. Қазіргі заманғы кебаялардың жағасының кесімі, жеңдерінің ұзындығымен эксперимент жасауға болады, кейбіреулерінде бір ғана жең немесе мүлдем жеңі жоқ болуы мүмкін, сондай-ақ маталар мен олардың өрнектерін қолдануға болады, мысалы, нүктелі өрнектерді пайдалану, оларды қысқа юбкалармен немесе шалбармен үйлестіру сияқты. Соңғы трендтер көрсеткендей, бұл киім әдетте егде саяхат әйелдер киетін болса да, оның танымалдығы артып келеді. Дегенмен, оның мәртебесі өзгерді, қазір ол көбінесе ресми шаралар мен тойларда киіледі. Кебая Риау-Паханг көбінесе омбак менгалун стиліндегі саронгпен, матаның бас жағы арқасында орналасқан күймемен бірге тағылады, бұл baju kurung стиліне ұқсас. Кебая Селангор киген адамның мүмкіндігіне немесе мәртебесіне қарай сонгкет, батик немесе бугис тоқымасымен үйлестіріледі. Халықтың киімдерінде қолданылатын маталардың құрамы патша отбасының киімдерінен ерекшеленеді. Селангор ақсүйектері батик немесе бугис тоқымасына сәйкес келетін мақта матасын киюге дағдыланған, ал сонгкет тек күйеу жігіт пен күйеуге арналған. Қазіргі кезде Кебая Селангорды қолдану киген адамның талғамына қарай әртүрлі болып келеді. Бұл стильдегі кебаяны Мишель Йео бір кезде Датук атағын беру салтанатына қатысқанда киген.

Кебая Сетенах Тянг

Кебая setengah tiang – Негери Сембиланның дәстүрлі киімі. Ол "setengah tiang" (жартылай мачта) деп аталады, себебі ол қысқа кебаядан сәл ұзын, бірақ ұзын кебая сияқты емес. Кебаяның бұл стилі ұзын кебаядан (kebaya panjang) пайда болған. Ұзын кебая әйелдерге үйде немесе сыртта күнделікті іс-әрекеттерді орындау кезінде ыңғайлы болуы үшін қысқартылды. Бұрын әйелдер оны үйде, егін шаруасында жұмыс істегенде немесе тойларда жиі киетін. Әдетте, ол батик саронгпен үйлестіріледі. 1950 жылдардың басында бұл стильдегі кебая өте танымал болды және қоғамдық шараларда жиі қолданылды. Оның "pola potongan sembilan" пішімі бар, блузканың шеті түзу, ал көйлектің алдыңғы бөлігі ұзын кебаяға ұқсайды. Басқа кебаялардан айырмашылығы, кебая setengah tiang-тың қоңырау тәрізді жеңдері бар.

Кебая перлисі

Кебая Перлисі 1930 жылдары Раджа Сайед Алви билік еткен кезде өте танымал болды, оны Перлис патшалық отбасы мен мемлекеттік аристократия қоғамдық жиналыстар мен ерекше жағдайларда киген. Кебаяның бұл стилі ғана емес, сонымен қатар малай әйелдерінің өзіндік ерекшелігі мен сәнділігін көрсетеді. Кебая Перлис дене пішінін жасырады және жұмыс істеуге, ресми шараларға киюге ыңғайлы. Кебая Перлистің ерекшелігі – ол иық тігісіз, бір матадан тігіледі. Алдыңғы жағынан қарағанда, бұл кебая басқа кебаяларға ұқсас, бірақ арт жағынан қарағанда, иығы тігілмеген баю курунг сияқты көрінеді. Кебая Перлис кең пішімді болғандықтан, толы денелі адамдарға да қолайлы. Бұрын оны негізінен Каса Рубия матасынан тіккен, себебі әнге қыздар мен патша отбасынан басқаларға толық тыйым салынған. Аталған мата қолжетімсіз болғандықтан, шифон мен сонгкет маталары жиі қолданылатын болды. Басқа кебаялар сияқты, Кебая Перлис те киімді бекіту үшін блузканың алдыңғы бөлігіне әшекейлі керонгсанг брошкасын қоюға мүмкіндік береді, көбінесе диагональ бойынша орналастырылады. Кебая Перлисті киюдің екі әдісі бар. Біріншісі – блузаның бүктелген алдыңғы бөлігін брошкамен бекіту, ал екіншісі – бүктемей, тікелей қабаттап, брошкамен бекіту.

Кебая Кота Бару

Кейіннен Келантанның тағы бір танымал дәстүрлі киімі – Кота Бару кебаясы. Салома – тренд белгілеуші. 1950 жылдары, малайлар Азиялық құндылықтарды тығыз ұстаған кезде, Салома сол кездегі консервативті малай қоғамы үшін "шетелдік" киім киді, батыс стиліндегі шұлықтарды, дене мен кеудесін ашатын, иықтары ашық көйлектерді танымал етті. Ньонья кебаясы өте ерекше, себебі ол әсем тігістермен және күрделі кестелеу техникаларымен танымал. Кейбір дереккөздер Ньонья кебаясының Ява, Медан немесе Сурабаядан бастау алғанын айтады. Алайда, кейбір авторлар Пэнанг немесе Малакканың Ньонья кебаясының шығу тегі болғанын, олар бұл киімді дербес қабылдағанын мәлімдейді.

Кебая Четти

Кебая мен саргонның Чети Мелака мәдениетінде қолданылуы 1920-1930 жылдары осы киімді киюді бастаған Баба мен Ньоньяның ықпалын көрсетеді. Үнді және қытай пернакандары киетін кебаялардың арасында кейбір айырмашылықтар бар. Чети әйелдері көбінесе консервативті болып келеді, олар кебая үшін мөлдір емес мата таңдайды, ал Ньонья кебаялары жартылай мөлдір матаға басымдық береді. Бұл кебая әдетте қарапайым, әлдеқандай немесе мүлдем кестесіз болады. Кебаяның осы стилі әртүрлі пішіндер мен өрнектердегі үш брошкамен, сондай-ақ, ресми шараларға арналған киімді толықтыру үшін kasut manik жұбымен тағылады.

Кебая жауи пекан

Пенангта Ньонья кебаясының танымал болуымен қатар, жауи пекан кебаясының өзіндік стилі де бар. Бұл – жергілікті малай тілінде сөйлейтін, үнді, малай және араб тегінен тараған мұсылман қауымы. Жауи пекан қауымы мамак қауымына өте ұқсас, алайда оларды есімдері, сыртқы келбеттері және қолданатын малай диалектісі арқылы ажыратуға болады. Жауи пекан кебаясы мен мамак кебаясының арасында кесу және дизайн тұрғысынан шамалы айырмашылықтар бар. Жауи пекандықтар көбінесе тігісіне сәнді әшекейлер тігілген кружевтан жасалған кебаяны таңдайды, ал мамактар – Үндістаннан тікелей әкелінген сари матасынан жасалған кебаяны жақсы көреді. Материал таңдауына жауи пекандықтардың отаршылдық мұрасымен және үнді мұсылмандарының Үндістанмен арадағы тарихи байланыстарының ықпалы зор. Жауи пекан қауымында үйленген әйелдер көбінесе ұзын кебая киеді, ал бойжеткендер қысқа кебаяны таңдайды. Осы қауымның әйелдері көбінесе киімдерінің түстерін үйлестіріп киеді.

Кебая Кристинг

Малаккадағы кристанг қауымдастығында кебаяның екі түрі бар, атап айтқанда кебая комприду және дабая курту. 16 ғасырдың басында португал қоныс аударушылары жергілікті малай әйелдеріне үйленді. Аналық ықпалдың нәтижесінде, кристанг әйелдері де кебая-лунг және саронг кебая киген. Дегенмен, кристанг бишілері өнер көрсету кезінде дәстүрлі португалдық би киімдерін киеді. Кебая комприду – ұзын кебая, ал дабая курту – қысқа кебая дегенді білдіреді. Кебая комприду арнайы шараларға арналған дәстүрлі киім саналады, ал екіншісін көбінесе жас ұрпақ киеді. Кебаяк пен баскаттың арасында көп айырмашылық жоқ, екеуі де Кокос малай еркектері дәстүрлі билерді орындағанда киетін кебаяға ұқсас киімдер. Ерлер баскатының дизайны әйелдер кебаягына ұқсас, бірақ одан қысқа болып тігіледі және сабокпен бірге тағылады. Сабок – саронгты бекітуге арналған белдік, сонымен қатар киімге қосымша әшекей ретінде де қолданылады. Киім гүлдермен безендірілген сонгкок пен қара былғары аяқ киіммен толықтырылады. Тойға қалыңдық көк түсті кебаяк және үш сабок киіп, саронгты бекітеді, әдетте көк, қызыл және сары түстерде. Тойлық киімді сары селендангпен толықтырады, ол қалыңдықтың жоғарғы денесіне байланады. Көк және сары түстер – Жуконгтың ресми түстері, көк түс адалдықты және мұхитты, ал сары түс – қауымдастықтағы қуанышты білдіреді.

Кебарунг

Кебарунг – «кебая» және «курунг» сөздерінің бірігімінен пайда болған атау. Бұл киім стилі Селангордан шыққан және 1990 жылдардың басында Малайзияның барлық аймақтарында кең таралды. Шындығында, Индонезияның тәуелсіздігі жарияланған кезде қатысқан жалғыз әйел, голланд білімі алған белсенді С.К. Тримурти кебая киген, осылайша ол индонезиялық әйелдердің ұлттық киімі ретінде танылды. 1945 жылы Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін, Индонезияның бірінші президенті Сукарно индонезиялық әйелдер үшін ұлттық киім ретінде кебаяны таңдады. Содан бері кебаяны Индонезияның бірінші ханымдары, мемлекеттік қызметкерлердің әйелдері және ресми шаралар мен іс-шаралар кезінде қарапайым индонезиялық әйелдер киюге ұсынылады. Индонезияның бірінші ханымдары кебаяны индонезиялық әйелдердің ұлттық киімі ретінде жиі көрсетті. Сукарноның әйелдері Фатмавати мен Деви Сукарно күнделікті кебая кигендері мәлім. Содан кейін, Индонезияның бірінші ханымдарының ресми шараларда кебая киюі қалыпты жағдайға айналды. Дегенмен, кебаяның ұлттық киім ретінде демократиялық тұрғыдан мойындалуы 1978 жылы болды. Индонезияның ұлттық киімін анықтау 1978 жылы Джакартада өткен конференция мен семинарда жүзеге асты. Бұл семинарда сән және мәдениет сарапшылары республиканың ұлттық киімін анықтау үшін жиналды. Сол кезде Индонезиядағы көптеген киім түрлерінің ішінде ұлттық киімге төрт үміткер болды: кембен, кебая, баджу курунг және баджу бодо. Кембен сол кезде Явамен, баджу курунг Суматра және Калимантанмен, ал баджу бодо Сулавеси және Шығыс Индонезиямен байланысты болды. Кебая ең бейтарап және кеңінен қабылданған кандидат деп есептелді. Ол Индонезияның барлық аймақтарындағы адамдардың өмірінің бір бөлігі болды, тіпті отаршылдық кезеңде, тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде және қазіргі заманда да. Осылайша, ол Индонезияның ресми ұлттық киіміне және елдің ұлттық ерекшеліктерінің біріне айналды.

Қазіргі заманғы қолданысы және жаңалықтары

Кебая – Шығыс стиліндегі киімнің маңызды бөлігі, ол қазіргі заманғы сән әлеміне зор әсер етті. Кебаяның ықпалының ең жақсы мысалы – кружевті көйлектер. Дизайнерлер дәстүрлі кебаяны сәнді етудің және оны көбірек танымал киімге айналдырудың жолдарын іздеп жүр. Күнделікті киім ретінде кебаяны джинсы немесе юбкамен үйлестіруге болады. Тойлар мен ресми шаралар үшін көптеген дизайнерлер келіндерге арналған кебая тігу үшін кружевка сияқты әртүрлі талғамды маталарды зерттейді. Қазіргі заманғы кебаяларға қалысқаптар, молниялар және түймелер сияқты заманауи тігіс инновациялары енгізілген. Бұл әйелдерге көмекшінің араласуынсыз, жылдам түрде жуындыруға мүмкіндік береді – дәстүрлі кайн толыққанды қолданылмауына себеп болды. Сонымен қатар, кембенді шектемейтін бажу кебая блузкасы, тіпті кайн панджанг матасынан жасалған кебая блузкасы да пайда болды, оны шалбармен киюге болады. Малайзия және Сингапур әуе компанияларының әйелдер бортсеріктерінің формасында батик кебая бар. Garuda Indonesia әуе компаниясының бортсеріктерінің формасы – одан да аутентикалық заманауи интерпретация. Кебая 19 ғасырдың явандық ақсүйек әйелдерінің кебаясынан алынған қарапайым, бірақ классикалық Картини стилінде жасалған. Кебая отқа төзімді мақта-полиэстер матадан тігілген, ал саронг – паранг немесе леренг гондосули өрнегіндегі батик, сондай-ақ гаруда қанаттары мен жасмин гүлдерін бейнелейтін ұсақ нүктелермен безендірілген. 2019 жылы Индонезиядағы заманауи әйелдер арасында кебаяның танымалдылығы күрт өсті. Жакартадағы MRT станцияларында кебая жақтастары кебаяны жұмыста және демалыс күндері күнделікті киім ретінде танымал етуді мақсат етіп науқан жүргізді. Бұл қозғалыстың мақсаты – кебая киюді Индонезия әйелдері үшін қалыпты жағдайға келтіру. Қазір Индонезия кебаяны ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұрасы ретінде тануға тырысуда. Кейбір күш-жігер кебаяны Индонезияның сән иконы ретінде қайта жаңғыртуға бағытталған, индонезиялық әйелдерді күнделікті кебая киюге шақыру арқылы. Осы мақсатта Индонезия әйелдері арасында кебаяны күнделікті киім ретінде танымал ету үшін "Selasa Berkebaya" (Сейсенбі кебаясы) қозғалысы қолға алынды. Алайда, кейбір консервативті ислам дінбасылары бұл қозғалысты "жасырын діннен тайғанау" деп айыптап, индонезиялық мұсылман әйелдері арасында хиджаб киюді төмендетуге бағытталған деп мәлімдеді. Шындығында, кейбіреулер кебая кию қозғалысы – индонезиялық қоғамдағы консерватизм мен арабтануға қарсы әрекет екенін айтады, ол жергілікті әйелдер арасында ниқап киюдің өсуін байқады. Кебая әдетте әйелдерге тән тартымдылыққа ие, сондықтан "Мисс Кебая" сайыстары аймақ бойынша және шетелде кең танымал.