Кіріспе

Германия мен КСРО арасындағы Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс қорғаныс желісі.

Panther–Wotan желісі, немесе неміс тілінде Ostwall – 1943 жылы Шығыс майданында Германия Вермахты жартылай салған қорғаныс желісі. Атаудың бірінші бөлігі Пейпус көлінен Балтық теңізіне дейінгі, Нарва маңындағы қысқа солтүстік бөлігін көрсетеді. Ол Днепр бойымен Қара теңізге қарай оңтүстікке қарай созылды.

Жоспарлау

1942 жылы Шығыс майданда бірқатар стратегиялық жеңілістерден кейін 1943 жылдың басында Днепр өзені бойында бекіністер мен тереңде қорғаныс құрылысын салу туралы ұсыныстар түсті. Курск шайқасы мен Италияға жасалған шабуылдан кейін, шығыста күштерді сақтап қалу және қорғаныс операцияларына көшу қажеттігі туындады. Адольф Гитлер 1943 жылдың тамызында қорғаныс желілерін салуға бұйрық берді; осы бұйрық арқылы ол нацистік Германияның енді шығыста шабуылдауға қабілетті емес екенін қабылдағанын көрсетті. Желінің көп бөлігі Днепр өзені бойымен, Смоленск қаласының батысынан Қара теңізге дейін созылды. Желі Днепрдің жағалауын тек басқа ірі салалар ұқсас қорғаныс мүмкіндіктерін ұсынған жерлерде ғана қалдырды. Оңтүстікте, Днепр қисайған жерде (батыс Днепропетровск облысы), Қырымды эвакуациялау немесе оқшаулану қаупін болдырмау үшін желі Днепрден шығысқа қарай салынуы шешілді. 1943 жылдың 11 тамызында құрылысқа бұйрық берілген кезде, Вермахт кейде жоспарланған қорғаныс желісінен жүздеген шақырым шығысқа қарай, әдетте оңтүстікте Донец өзені бойымен және солтүстікте Смоленсктен Ленинградқа дейінгі желі бойымен орналасқан еді.

Қорғау операциялары

Солтүстік армиялар тобында желінің тиімділігіне сенім аз болды, оның қолбасшысы генерал Георг фон Кюхлер әскерлеріне оның күшіне қате үміт сіңіретін қорқынышпен желіні "Пантера желісі" деп атаудан бас тартты. Құрылыс жаңа ғана басталғанда, Манштейннің Оңтүстік армия тобы 1943 жылдың 15 қыркүйегінде берілген жалпы шегіну бұйрығының аясында оған қайта бастады. Қызыл Армия бірден ОКХ-қа ұзақ мерзімді қорғаныс жоспарларын жасауға уақыт беруді тоқтату үшін желіні бұзуға тырысты. Ол 300 шақырымдық майдан бойында Төменгі Днепр стратегиялық шабуыл операциясын бастады. Желі әсіресе Қара теңіздің солтүстігінде, Днепрден Крымға қарайтын бағыттан шығып, әлсіз болды. Қызыл Армияның жоғалтымы 173 201 қайтарылмайтын және 581 191 науқас және жараланған (барлығы 754 392) адамды құрады. Одан кейінгі шайқастарда Днепрдің арғы жағында бірнеше кеңестік көпір бастары біртіндеп құрылды. Днепрді кесіп өту операциялары қиын болғанымен, Вермахт Қызыл Армияны өзеннен кейін алған позицияларынан ығыстыра алмады. Көпір бастары мен оларда орналасқан кеңес әскерлері өсті. 1943 жылдың желтоқсан айының соңында Қызыл Армия Киевті басып алып, Днепр бойындағы желіні бұзып, Вермахтты 1939 жылғы Польша шекарасына қарай шегінуге мәжбүр етті. 1943 жылдан кейін Вермахттың иелігінде қалған желінің жалғыз бөлігі – Пейпус көлі мен Балтық теңізі арасындағы Нарвадағы Пантера желісі болды. Желінің шағын бөлігі Нарва шайқасында шабуылға ұшырады, Балтық елдері мен Фин шығанағы 1944 жылға дейін неміс қолында қалды. Днепр бойындағы қорғаныс позициялары кеңес әскерлерінің шабуылын баяулатуға мүмкіндік берді, бірақ тоқтата алмады. Өзен елеулі кедергі болды, бірақ желінің ұзындығы оны қорғауды қиындатты. Неміс әскерінің кеңес көпір бастарын қайтарып алуға келмегені желіні ұстап тұру мүмкін емес екенін көрсетті.