Кіріспе
Астрофизиканың саласы Күн физикасы - Күнді зерттеуге маманданған астрофизиканың саласы. Ол физика мен астрофизиканың көптеген салаларымен қиылысады. Күн жақын қашықтықтан бақылау үшін ерекше орналасқандықтан (басқа жұлдыздарды Күннің кеңістіктік немесе уақытқа қатысты шешімін табуға болмайды), бақылау астрофизикасы (қашықтағы жұлдыздар) мен бақылау күн физикасының арасындағы сабақ бөлінісі бар. Күн физикасын зерттеу де маңызды, өйткені ол плазма физикасын зерттеу үшін "физикалық зертхана" ұсынады.
Solar physics is the branch of astrophysics that specializes in the study of the Sun. It intersects with many disciplines of pure physics and astrophysics. Because the Sun is uniquely situated for close range observing (other stars cannot be resolved with anything like the spatial or temporal resolution that the Sun can), there is a split between the related discipline of observational astrophysics (of distant stars) and observational solar physics. The study of solar physics is also important as it provides a "physical laboratory" for the study of plasma physics.
Ежелгі заман
Бабылдықтар күннің тұтылуы туралы жазбалар сақтаған. Бұл жазба шамамен б.з.д. Ежелгі қытай астрономдары сондай-ақ ай мен күн циклдеріне негізделген күнтізбелерді бақылау мақсатында күн құбылыстарын (күн тұтылу мен күннің көрінетін дақтары сияқты) бақылап отырды. Өкінішке қарай, б. з. б. 720 жылға дейінгі жазбалар өте бүкпес және пайдалы ақпарат бермейді. Алайда, б. з. б. 720 жылдан кейін 240 жыл ішінде 37 күн тұтылуы байқалды.
Орта ғасырлар
Астрономиялық білім ислам әлемінде орта ғасырларда өркендеді. Дамаскіден Бағдадқа дейінгі қалаларда көптеген обсерваториялар салынды, онда егжей-тегжейлі астрономиялық байқаулар жүргізілді. Әсіресе, күннің бірнеше параметрлері өлшенді және Күнді егжей-тегжейлі бақылау жасалды. Күнді бақылау навигация мақсатында, бірақ көбінесе уақыт өлшеу үшін жүргізілді. Ислам діні өзінің ізбасарларына күн сайын күннің белгілі бір орнында бес рет намаз оқуды талап етеді. Сол себепті Күнді және оның аспандағы траекториясын нақты бақылау қажет болды. 10 ғасырдың аяғында Иранның астрономы Әбу Махмуд Хожанди Тегеранға жақын жерде үлкен обсерватория салды. Сол жерде ол Күннің меридиандық транзитінің сериясын дәл өлшеді, кейіннен ол эклиптиканың қисығын есептеу үшін қолданды. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін Батыс Еуропаға ежелгі ғылыми білімнің барлық көздері, әсіресе грек тілінде жазылғандары, берілмеді. Бұл, сонымен қатар қаладану және "Қара өлім" сияқты аурулар Орта ғасырлардағы Еуропадағы, әсіресе ерте орта ғасырлардағы ғылыми білімнің төмендеуіне әкелді. Осы кезеңде Күнді зодиакқа байланысты немесе шіркеулер мен соборлар сияқты ғибадат орындарын салуға көмектесу үшін бақылауға алынды.
Қайта өрлеу дәуірі
Астрономияда қайта өрлеу дәуірі Николай Коперниктің еңбегімен басталды. Ол сол кездегідей планеталар Жерді емес, Күнді айналдырады деп ойлады. Бұл модель гелиоцентрикалық модель деп аталады. Кейіннен оның еңбегін Иоганн Кеплер мен Галилео Галилей кеңейтті. Әсіресе, Галилей өзінің жаңа телескобын Күнді қарауға қолданды. 1610 жылы оның бетінде күн дақтарын тапты. 1611 жылдың күзінде Иоганн Фабрициус күн дақтары туралы De Maculis in Sole Observatis ("Күнде байқалатын дақтар туралы") атты алғашқы кітап жазды.
Қазіргі заман
Қазіргі күннің физикасы қазіргі заманғы телескоптар мен спутниктердің көмегімен байқалған көптеген құбылыстарды түсінуге бағытталған. Әсіресе, күн фотосферасының құрылымы, короналық жылу проблемасы және күн дақтары қызықтырады.
Зерттеу
Американдық астрономиялық қоғамның Күн физикасы бөлімі 555 мүшесін (2007 жылдың мамыр айына дейін) мақтан тұтады, бұл бас ұйымдағы бірнеше мыңмен салыстырғанда. Қазіргі (2009) күн физикасы саласындағы негізгі күш-жігер бүкіл Күн жүйесінің, соның ішінде Күннің және оның гелиосферадағы планетааралық кеңістіктегі және планеталар мен планеталық атмосфералардағы әсерін біріктіру болып табылады. Гелиосферадағы бірнеше жүйелерге әсер ететін немесе гелиосфералық контекстке сәйкес келетін құбылыстарды зерттеуге гелиофизика деп аталады, бұл қазіргі мыңжылдықтың алғашқы жылдарында қолданылған жаңа монета.
Гелиос
Helios A және Helios B - 1974 жылдың желтоқсанында және 1976 жылдың қаңтарында Неміс аэроғарыш орталығы мен НАСА-ның бірлескен кәсіпорны ретінде Канаверал мысынан ұшырылған екі ғарыш кемесі. Олардың орбиталары Күнге Меркурийден де жақын келеді. Олардың ішінде күн желін, магнит өрістерін, ғарыш сәулелерін және планетааралық шаң-тозаңды өлшейтін аспаптар бар еді. Гелиос А 1986 жылға дейін деректерді беруді жалғастырды.
SOHO
Күн және гелиосфералық обсерваториясы, SOHO - 1995 жылдың желтоқсан айында басталған НАСА мен ЕКА-ның бірлескен жобасы. Ол Күннің ішкі бөлігін зерттеу, күн желінің және онымен байланысты құбылыстарды бақылау және Күннің сыртқы қабаттарын зерттеу үшін ұшырылды.
ХИНОД
Жапондық аэроғарыштық зерттеулер агенттігінің басшылығымен 2006 жылы іске қосылған HINODE спутнигі оптикалық, экстремалды ультрафиолет және рентгендік аспаптардың үйлестірілген жиынтығынан тұрады. Бұл зерттеулер Күн коронасы мен Күн магнит өрісінің өзара әрекеттесуін зерттейді.
СОҚ
Күн динамикасын бақылау обсерваториясы (SDO) 2010 жылдың ақпан айында НАСА-ның Канаверал мысынан ұшырылды. Миссияның басты мақсаты - Күннің магнит өрісі қалай пайда болатынын және қалай қалыптасатынын, сондай-ақ сақталған магнит энергиясының қалай айналып, ғарышқа шығарылатынын анықтау арқылы Күн белсенділігінің қалай пайда болатынын және оның Жердегі тіршілікке қалай әсер ететінін түсіну.
PSP
Паркердің Күн зонд (PSP) 2018 жылы Күннің сыртқы коронасын егжей-тегжейлі бақылау миссиясымен іске қосылды. Бұл кез келген жасанды нысанның ең жақын жеріне жетіп отыр.
ATST
Advanced Technology Solar Telescope (ATST) - Мауиде салынып жатқан күн телескопы. АТСТ жобасына 22 мекеме қатысып жатыр, олардың негізгі қаржылай ұйымы Ұлттық ғылым қоры.
SSO
Sunspot Solar Observatory (SSO) NSF атынан Ричард Б. Данн Күн телескобын (DST) басқарады.
Үлкен аю
Калифорниядағы Big Bear Solar Observatory-де бірнеше телескоптар орналасқан, оның ішінде New Solar Telescope ((NTS) - бұл 1,6 метрлік, ашық диафрагмалы, осьтен тыс Грегориан телескопы. NTS алғашқы жарығын 2008 жылдың желтоқсанында көрді. АТСТ іске қосылғанға дейін НТС әлемдегі ең үлкен күн телескопы болып қала береді. Үлкен аю обсерваториясы Нью-Джерси технология институтының (NJIT) Жер бетіндегі Күнді зерттеу орталығы басқаратын бірнеше нысандардың бірі болып табылады.
EUNIS
Экстремалды ультрафиолет нормалды әсер ету спектрографы (EUNIS) - 2006 жылы алғаш рет ұшқан екі арналы бейнелеу спектрографы. Ол Күн коронасын жоғары спектрлік ажыратылыммен бақылайды. Осы уақытқа дейін ол коронаның жарық нүктелерінің, салқын транзиторлардың және коронаның аркадалық циклдерінің сипаты туралы ақпарат берді. Сондай-ақ, оның деректері SOHO және басқа да телескоптарды калибрлеуге көмектесті.