Кіріспе

Аустралиялық абориген тілі Авабакал (сондай-ақ Авабагал немесе Хантер өзені – Маккуар көлі, көбінесе HRLM деп қысқартылады) – Австралияның абориген тілі, ол Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Маккуар көлі мен Ньюкасл аймағында қолданылған. Атауы Авабадан шыққан, ол көлдің жергілікті атауы еді. Бұл тілде Авабакал және Воннаруа халықтары сөйлескен. Оны 19 ғасырда миссионер Ланселот Трэлкельд зерттеді, тілдің грамматикасын жазды, бірақ сөйлеу тілі 21 ғасырдағы жаңғырту әрекеттерінен бұрын жойылды.

Жіктеу

Авабакал – пама-ньюган тілдер тобының ішінде, юин-курик тобына жататын, ворими тіліне ең жақын туыс тіл.

Тарих

Авабакал тілін 1825 жылдан 1859 жылы қайтыс болғанға дейін пастор Ланселот Трэлкельд зерттеді, 1834 жылы "Австралиялық грамматика" атты грамматика мен сөздік жазды. Оған Авабакал тілін үйреткен адам – Бирабан, тайпа басшысы. 1827 жылы Трэлкельд пен Бирабанның "Жаңа Оңтүстік Уэльс аборигендерінің диалектілерінің үлгілері" еңбегі австралиялық тілдің құрылымын көрсетуге жасалған алғашқы тыраш болды. Трэлкельдтің еңбегін Джон Фрейзер кеңейтіп, 1892 жылы қайта жариялады: "Авабакал халқы сөйлейтін австралиялық тіл, Аваба немесе Маккуари көлінің (Ньюкасл, Жаңа Оңтүстік Уэльс маңында) халқының тілі, дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары туралы есеп / Л. Э. Трэлкельд; Джон Фрейзер қосымшасымен қайта ұйымдастырылып, қысқартылып, өңделді". Онда Фрейзердің грамматикасы мен сөздік қоры, сондай-ақ көптеген жаңа материалдары бар еді, бұл Хантер өзені-Маккуари көлі тілдері деп кеңінен аталатын тілдер тобы үшін "Авабакал" атауын танымал етуге көмектесті. "Авабакал тіліне кіріспе: оның орфографиясы, ұсынылатын орфоэпиясы, грамматикасы мен стилистикасы" және "Нупалеялаан палии Авабакалкоба = Авабакал тілін өзіңіз үйретіңіз".

Дескрипторлар

Авабакал тілінде сипаттаушылар деп аталатын сөздердің бір тобы бар. Олар зат есімдер сияқты тікелей атау ретінде қолданылуы мүмкін, сондай-ақ сын есімдерге немесе етістіктерге (интранзитивті немесе болжамдық) ұқсас келеді. Оларды есімдік жағдайларға жіктеуге болады.

Прономиналдық энклитикалар

Прономиналдық энклитикалар – бірнеше функциясы бар және етістіктерге, сипаттаушыларға, қосымша сөздерге, сұрақтарға, жосықсыздықтарға және есімдерге жалғанатын жұрнақтар. Сандары: жекеше, екіше және көпше, бірінші жақта әйел/еркек айырмасы бар. Олар етістіктерді тұлға, сан, септік және рай бойынша белгілейді. "Эргативті" энклитикалар белсенді өтетін жағдайды білдіреді, ал "аккузативті" – белсенді емес, өтетін жағдайды білдіреді. Атау немесе тақырыптық септік деп аталатын үш нақты есімдік бар. Олар тек тәуелсіз сөйлемнің басында ғана кездеседі. Бұл есімдіктер эргатив, аккузатив, датив және иелену септіктерінде қолданылады.

Апозитивті демонстративтер

Мұнда да 3 дәреже бар. Бұл сөздер орынды көрсетеді. Олар 13 жұмыстың түріне қарай өзгереді.

Іс-әрекеттер

Авабакал етістіктерінің әдеттегі етістік дауысы бейтарап, яғни олар активті немесе пассивті екенін білдірмейді. Дыбыстық жалғаулар (прономиналдық энклитикалар) етістіктің қандай дауыста талданғанын көрсетеді. 3 қазіргі, 8 болашақ және 7 өткен шақтар бар, сонымен қатар түрлі дауыс, көрініс және модальдық өзгерістер де кездеседі.

Теріс

10 түрлі жосық бар, олар әртүрлі сөздер мен тіркестермен қолданылады.

Бірлескен сөздер

Көптеген тілдермен салыстырғанда, қатыстыратын сөздер жиі қолданылмайды. Көп жағдайда сөйлемдерді оларды пайдаланбастан-ақ байланыстыруға болады. Олардың түрлі комбинациялары мен грамматикалық өзгерістері де бар.

Ағылшын тіліне әсері

"Кори" деген сөзді кейбір аборигендер өздерін-өздері атау үшін қолданады, ол Авабакал тілінен келген.