Кіріспе

Құс түрлері

Гималай тоққылы (Ophrysia superciliosa) немесе тау тоққылы – фазан тұқымдасына жататын орташа мөлшердегі тоққыл. Ол 1876 жылы соңғы рет тіркелген және жойылып кеткен деп есептеледі. Бұл түр тек 2 жерден (және 12 мысалы) ғана белгілі болған, Үндістанның солтүстік-батысындағы Уттаракханд штатындағы Батыс Гималайда таралған. Расталған соңғы жазба 1876 жылы Мүссури таулы курортының жанында жасалған.

Сипаттама

Бұл кішкентай қарақұйрықтың қызыл мүсіні мен аяқтары, сондай-ақ көздің алдындағы және артындағы ақ дақтары оны ерекшелейді. Еркегі қара сұр түсті, көңілсіз жолақтарымен және ақ маңдай мен қас қанатымен ерекшеленеді. Мекесі қоңыр түсті, қара жолақтарымен және сұрғылт қас қанатымен. Еркектей, оның да көзінің алдында ақ дақ, ал артында үлкенірек дақ бар. Туыс атауы Ophrys сөзінен шыққан, ол қасқа сілтеме жасайды. Бұл құйрықтың құйрық қауырсындары ұзын, ал 10 қауырсыннан тұратын құйрығы көптеген құйрықтарға қарағанда ұзын, шамамен қанатқа тең. Маңдай қауырсындары қылшықты және қатайған. Бұл түрді 1846 жылы Дж. Е. Грей Дерби графының Ноусли Холлдағы жинағындағы тірі үлгілерден сипаттаған, ал ол жергілікті жерді "Үндістан" деп көрсетіп, сұрақ қойған. 1865 жылға дейін Кеннет Маккиннон бұл құсты табиғатта алғаш рет тапқан жоқ. Ол қараша айында Муссоридің артындағы Будрадж және Беногоң арасындағы ойыста, шамамен 6000 фут (1829 м) биіктікте бір жұпты атып түсірді.

Экология

Гималайлық қақылдардың барлық тіркелген деректері 1650–2400 м биіктікте кездеседі. Олар тік беткейлердегі биік шөптерде ("ормандық биік шөп", "биік тұқымдық шөп", қараңыз Терай) және бұталардың арасында, әсіресе оңтүстікке немесе шығысқа қараған беткейлердің жоталарында байқалды. Көктем айында көбейетін болса керек. Маусымдағы нұсқасы – қауырсыны ауысып жатқан бір жасар еркек. А. О. Хьюм (Stray Feathers 9 [1880 немесе 1881]: 467–471) оның Манипур қақылдары Perdicula manipurensis сияқты, таңертең немесе кешке ғана сирек көрінетінін, биік шөпте жасырынып, қашу үшін қанатын емес, аяқтарын пайдаланатынын және жақын келгенде ғана ұшатынын айтқан. Жұмсақ, тығыз қауырсыны төмен температураға бейімделгенін көрсетеді. Жаз айларында құстар солтүстікке және биік тауларға көшетіні болжанады, бірақ қанаттарының пішіні мен мөлшері ұзақ қашықтыққа ұша алатын құсқа сай келмейді. Дегенмен, тіркелген орындардың арасы шамамен 200 км-ге жетеді және Ришикеш маңындағы Ганг өзенінің аңғары оларды бөліп тұрады. Егер бұл түр мұз дәуірінен қалған түр болмаса, бұрын жартасты жерлерде, глобальды суық климат кезінде пайда болған және еуропалықтар оны таралу аймағының соңғы қалдықтарында және жойылған кезде ғана кездестірген болса, деректер арасындағы қашықтық түрдің қысқа қашықтыққа маусымдық көшіп-қонушы екенін көрсетеді, көбею ортасы біркелкі болса да, қыстау орындары шашыраңқы.

Таксономия

Грей (1846), тау құйрықтарын алғаш рет ғылыми тұрғыдан сипаттап, оларды Crested Wood Partridges-пен бірге Rollulus туысына жатқызады. Гулд (1883) олардың Ammoperdix көкпарлы құсымен тығыз байланыста екеніне сенді. Огильви Грант (1896) тау құйрығын кішкентай фазан деп атайды және оның қан фазандарымен, Ithaginis-пен жақын туыс екенін болжайды. Рипли (1952) тау құйрықтарын қан фазандары Ithaginis және Galloperdix-пен салыстырады. Боеттихер (1958) тау құйрықтарының Galloperdix-ке жақын екенін айтады. Джонсгард (1988) тау құйрықтарының бұталы құйрықтармен, Perdicula-мен тығыз байланыста екенін санайды (Джонсгард Cryptoplectron туысын Perdicula-ға қосады). Али (1977) да тау құйрықтарының бұталы құйрықтармен, Perdicula-мен және қан фазандарымен, Ithaginis-пен жақын туыс екеніне сенеді, себебі олардың қысқа, жалпақ мүсілі мен маңдайдағы қауырсын тәрізді қатаң қауырсындары бар, бұл белгілер Ithaginis, Perdicula және Ophrysia тұқымдарының барлығына тән. Муссоори мен Найниталдан алынған климаттық деректерге сәйкес, жазбалар бұл түрдің жылдың ең суық (қаңтардың соңы) және ең ыстық (мамырдың соңынан шілде айының басына дейін) кезеңдерінде осы жерлерде кездесетінін көрсетеді. Дегенмен, жаңбырлы маусымда (маусымның соңынан қыркүйектің ортасына дейін) олардың жоқтығы байқалды. Ешқандай жас құс табылған жоқ, сондықтан көбею ылғалды айларда, мүмкін, Уттаракхандтың орталық бөлігіндегі Гархвал Гималайында жүрген болуы мүмкін, ол тіркелген жерлерден солтүстік-шығысқа қарай орналасқан және қазіргі уақытта да салыстырмалы түрде сирек мекенделген. (И. Ригер, Д. Вальцхоени, 1993)

Мәртебе

1876 жылдан бері гималайлық бөдене табиғатта сенімді түрде тіркелген жоқ. Олардың тарихи түрде кездесетін жерлері адам қызметінің нәтижесінде көп өзгерген, ал қазіргі мекендеу орындары олардың қалыпты мекендеу талаптарын көрсетпеуі мүмкін. 2015 жылғы зерттеу жойылу қарқынын қарастырып, түрдің әлі де жойылмағанын болжады, ал моналдың табиғатына сәйкес мекендеу орындарын пайдалану арқасында Муссоури маңында қарқынды зерттеулер жүргізуге болатын жерлер болуы мүмкін екенін ұсынды.