Кіріспе

1971 жылғы Бангладеш азаттық соғысының шайқасы Бойра шайқасы - 1971 жылы 22 қарашада Үндістан мен Пәкістан арасында болған жердегі және әуедегі шайқас. Пәкістан армиясы Бангладеш азаттық соғысының бір бөлігі ретінде Гарибпур шайқасында Мукти Бахини (бенгал партизандары) және Үндістан армиясының дивизия мөлшеріндегі жасағына қарсы шайқаста болды. Пәкістанның жер асты күштері Пәкістанның әуе күшінен әуеден қорғаныс және әуеден жақын қолдау сұрады. ПАФ ұшақтары Пәкістанның жер беті бөлімшелеріне қолдау көрсетті. Төрт Фолланд Гнаттан тұратын жасақ Пәкістанның әуе күштері ұшағын ұстап алу үшін 100 км оңтүстік-батысқа қарай Қарақпур маңындағы Калайкундадағы негізгі базасынан Дум Думға (Колката әуежайына) көшірілді. Ұшушы лейтенант Рой Эндрю Мэйси жасақ құрамына басшылық етті. Бұл шайқас маңызды, өйткені ол соғыста Үндістан мен Пәкістанның әуе күштері арасындағы алғашқы ұрыс болды. Бұл шайқаста Митро Бахини (Мұқты Бахини мен Үндістанның қарулы күштерінің одақтастығы бенгал тілінде одақтас күштер дегенді білдіреді) батальон күшінде Ғарибпур маңындағы аймақты ойдағыдай басып алды. 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысының ресми басталуынан бұрын болған шайқаста екі жақ та зардап шекті.

Өмірбаян

Шығыс Пәкістанда (қазіргі Бангладеш) 1971 жылғы Бангладеш геноцидіне әкелген бірнеше айлық ішкі шиеленістерден кейін бенгал ұлтшылдарына қарсы күрес басталды, көптеген тәуелсіздік күрескерлері партизандық армияға ұйымдасты. Мұқты Бахини деп аталатын көтерілісшілерге Үндістан өздерінің күресіне көмектесті. Олар тұрақты қару-жарақпен қамтамасыз етіліп, Мұқты Бахинимен бірге соғысқан Үндістан армиясының офицерлеріне қызмет көрсетті. Пакистан әскерлеріне қарсы алғашқы жеңістен кейін аймақта салыстырмалы тыныштық орнады, ал жағдайды өзгертуге Үндістаннан қосымша көмек сұралды. 10 миллионға жуық бангладештік босқындардан экономикалық жағынан зардап шеккен Үндістан шығыста өршіп келе жатқан қақтығысқа өздігінен араласа бастады және шекараға жақын жерде әскерлерін орналастырды. Шығыс Пәкістанның солтүстік батысындағы Бойра айрықша аймағы Ғарибпурдан тұратын және екі ел үшін де маңызды жол қиылысында болған. Сондықтан оны басқару өте маңызды болды, өйткені оның ішінде Үндістаннан Джессорға дейінгі тас жол бар еді. 21 қарашада 14 Панджаб батальоны 45 атлы әскердің ПТ 76 танкілері мен Мукти Бахинидің қолдауымен Пакистан аумағының ішіндегі Гарибпур маңындағы аудандарды басып алуға кірісті. Бұл әрекет күтпеген жағдай болуы керек еді, бірақ екі армияның делдал әскерлерімен болған ұрыстан кейін Пәкістанға шабуыл жасалатыны туралы ескертілді. Пәкістан дереу жауап қатып, 3 -ші тәуелсіз бронетанкті эскадрильяның қолдауымен М24 Шафи жеңіл танкілерімен жабдықталған жаяу әскер батальонын іске қосты. Жаяу әскер мен кері қайтармайтын мылтықтарды қорғаныс позициясында ұстап, танкілер пакистандықтардың шабуылдарына қарсы тұруға жіберілді. Келесі бірнеше сағат ішінде Үндістан әскерлері пакистандықтардың шабуылдарына қарсылық көрсетті, өйткені Пакистан тұманның нашар көрінуіне байланысты шабуылдардың көзін анықтай алмады. Пәкістандықтар танкілер мен жаяу әскерлерін теріс жолға түсіріп, үндістандықтардың қорғаныс позицияларын шабуылға алды. Дахадағы Пәкістан әуе күштері контингенті 1971 жылы 22 қарашаның таңертеңінен бастап Canadair Sabre Mk6 бірнеше рет ұшып, Бойра шайқасына жол ашты. Оның құрамында 16 Canadair Sabre Mk6 ұшағы бар. Олар Canadair компаниясы F 86 Sabre-дің жаңартылған нұсқалары болды. Олар AIM 9 Sidewinder зымырандарымен жабдықталған және қуатты Avro Canada Orenda қозғалтқышымен жабдықталған. "Сабер" ұшақтары Батыс Германия мен Иран арасында ұйымдастырылған жасырын келісім арқылы Пәкістанға әкелінді. Эскадрильяға ұшқыш лейтенанты Парваз Мехди Куреши басшылық етті, кейіннен ол әуе күштері бастығы болды. Қалыптастырмалы түрде жас летчик лейтенант Курешидің эскадрильяға басшылық етуге тағайындалуының себебі белгісіз. Алайда, Пәкістан қарулы күштеріндегі бенгалдардың М.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б.Б Оның үстіне, бұл құрттың салмағы жеңіл, пішіні шағын болғандықтан, айрықша төменгі деңгейде, яғни иттермен күресудің көпшілігі орын алған жерде, көзге көрінетін жер нашар болды.

Шайқас

ПАФ ұшақтары Гарибпур шекарасына жақын жердегі ПАК жер учаскелеріне қолдау көрсетті. Төрт "Сейбердің" алғашқысы 08.11-де Индияның радарымен Джессор аймағында тіркелді. No22 эскадрилья Дум-Думнан төрт Гнат ұшағын алып шықты. Пакистандықтардың екінші рейды 1028-де жасады. Бұл жолы да ұстап алу уақытылы жүзеге асырылмады, сондықтан "Сейберлер" қауіпсіз жерге қашып кетті. 1448 сағатта радар үш "Сейберді" солтүстік-батыс бағытта жер бетінен 610 метр биіктікке көтерілген кезде түсірді. Бір минуттан кейін Дум-Думдағы ОРП-ның кодтары өзгерді. Төрт Гнат 1451 сағат ішінде ұшып кетті, оларды құраманың басшысы, ұшу лейтенанты Рой Эндрю Масси басқарды. Үш минуттан аз уақыт бұрын "Сейберлерді" радар анықтаған. Сектордағы ұшақ бақылаушысы ұшқыш офицер К.Б. Багчи болды, ол Гнаттарды Сабырларға бағыттады және тосқауылға алуды басқарды. "Саберлер" сегіз минут ішінде бірнеше шабуыл жасады, бұл "Гнат" командасына Бойра салиентіне жету үшін қажет болды және олар тағы бір секіруді бастады. Олар шамамен 599 метр биіктікте және шабуылдау үшін 152 метрге дейін секіріп жатты. Төрт Гнат екі бөлімге бөлініп, шабылдарды шабуылға түсірді. Гнатстың бірінші бөлімінде Масси мен оның қанатқасы ретінде ұшу офицері С.Ф. Соарес болды. Екінші бөлімде ұшу лейтенанты М. А. Ганнапати мен ұшу офицері Д. Лазарус болды. Гнаттар шабуылға кіріп, екі Сэйбрден тұратын бөлім шабуылдан шығып, Ганпати мен Лазарестің алдындағы ыңғайсыз жағдайға келді. Екі ұшқыш та 30 мм автопулеметпен оқ ашты, екі "Сейбер" де қатты зақымдалды. Ганапати R/T арқылы "Қорлық, қылмыс, қылмыс" деген кодты айтады. Пәкістандық ұшқыштар (Парваз Мехди Куреши мен Халил Ахмед) Бойрадан жоғары көтеріліп, парашютпен аман-есен құлап түсті, бірақ соғыс тұтқыны ретінде алынды. "Сейбер" кемелерінің қираған бөлігі Үндістанның Бонгаон ауылының маңында құлаған. Бір мезгілде, Масси Ганапатия мен Лазарусты екінші Сэбрге жалғау үшін тоқтатты. "Сейбер" ұшқышы, капитан Чодхури шеберлікпен шабуылға кіріп, Массиді жоғары бұрышқа бұрып, нысанасын аттап жіберді. Масси қайтадан ату орнына келіп, нысанаға атып, оны тағы бір рет шабуылдап, сол жақ қанатына соқты. Сол кезде Массидің оң жақтағы пулеметтері оқ атуды тоқтатты, бірақ "Сейбер" Пакистан аумағына қайтып келді және түтін мен отты көтерді. Масси өзінің Шығыс Пәкістан әуе кеңістігінің үстінде екенін түсінді және айналып, өзінің қалған құрамаларымен қайта топтасты, содан кейін базаға оралды. Алғашында қатты зақымдалған "Сейбер" ұшағы көп ұзамай құлаған болуы керек деп ойланған, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін, Массидің құрбаны болған, КП командирі Чодхури айтарлықтай батылдық танытып, өзінің "Сейберін" Дакадан тыс Тезгаун әуеайлағына ұшыратып жібергенін растады. Чадхури Гнат ұшақтарының бірін атып түсіргенін мәлімдеген, бірақ Үндістанның ресми өкілдері ұрыста ешқандай ұшақ жоғалмағанын мәлімдеді.

Салдары

Бұл оқиға мыңдаған адамның алдында болды. Бұл оқиға Бангладешти азат ету соғысының ең маңызды сәттерінің бірі болды. Олардың суреттері - жалындаған семсерлер мен ПАФ-тың әскери тұтқындары бейнеленген қару камерасы (сыртқы суреттерді қараңыз) әлемдегі бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен тарады. Әр ұшқыш "Вир чакра" медалімен марапатталды. Ұшқыштар бақылаушысы Фг Офр КБ Багчи "Вайусена" медалімен марапатталды. Wg. КДР. Сиканд "Ати Вишишт Сева" медалімен марапатталды. Рой Эндрю Масси кейіннен No командалық құрамасына көшті. МиГ 23МФ ұшағын пайдаланған Әскери-әуе күшінің 224-ші эскадрильясы. 1983 жылы қарашада Миг-23 ұшағының құлап қалуынан қаза тапты. Дональд Лазарус No-ның командалық офицері болды. 102 эскадрильясы (Трисониктер) - Үндістанның құпия Миг-25с Мах-3 барлау ұшағын басқаратын. Ол кейіннен мансабын тастап, Құдай шақыруына жауап беру үшін зейнеткерлікке шығуға шешім қабылдады және Кунур қаласында орналасқан, негізінен мұқтаж және жетім балаларға қамқорлық көрсететін Христиандық миссионерлік қызметтің (CMS) кеңесшісі және кейін директоры болды. М. А. Ганнапати қызметте қайтыс болды; отбасылық проблемалармен күресіп, ол өзін-өзі өлтірді. Парваз Мехди Куреши кейіннен ПАФ-тың CAS-ы болды, бұл рөлде ол өзінің ашық және тура қарым-қатынасымен танымал болды. Ол ПАФ мүддесін қорғап, генерал Первез Мөшәррафтың қалауы бойынша Каргил соғысына тартылудан сақтап қалды. Осылайша ол ядролық соғыс тудыруы мүмкін қақтығыстың өршуіне жол бермеді. Тезгаун әуеайлағы Әскери-әуе күштері тарапынан қатаң шабуылға ұшырады және 1971 жылы 3 желтоқсанда ресми түрде соғыс жариялағаннан кейін үшінші күні пайдалануға жарамсыз болды.