Кіріспе
Эквадордың Анд тауларында орналасқан белсенді емес стратовулкан Кариуаирасо (Carihuayrazo) – Эквадордың ең биік тауы Чимборасоның жанындағы эрозияға ұшыраған вулкан.
Mount Carihuairazo (also Carihuayrazo) is an eroded stratovolcano neighboured by Ecuador's highest mountain Chimborazo.
Орналасқан жері
Кариуаирасо – Орталық Эквадордағы Анд тауларының Кордильера Оксиденталь жотасында, астана Китоның оңтүстік-оңтүстік-батысында орналасқан. Оның іргесінде 6 263 метр биіктіктегі Чимборазо тауы жатыр. Ең жақын қалалар: Риобамба (оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км), Амбато (солтүстік-шығысқа қарай шамамен 30 км) және Гуаранда (оңтүстік-батысқа қарай шамамен 30 км). Кариуаиразоның 1,5 км енді, күшті эрозияға ұшыраған жанартау кратері шығысқа қарай ашылады. Кариуаиразо "Reserva de Produccion Faunistica Chimborazo" қорығының құрамына кіреді, ол Анд тауларының туа біткен түйе тұқымдастары – викунья, лама және альпаканың мекендеу ортасын сақтауға арналған қорғалған экожүйе болып табылады.
Мұздық
Carihuairazo мұздығы соңғы он жылда жаһандық жылыну мен Тунгурахуа жанартауының соңғы белсенділігінен пайда болған күл жамылғыларының салдарынан массасының басым бөлігін жоғалтты. Қазіргі қарқынмен Carihuairazo мұздығы 2020 мен 2030 жылдар аралығында толықтай жойылуы күтілуде.
Жанартаулық
Кариуаиразо бұрынғыда Чимборазо сияқты көлемді жанартау болған болуы керек, бірақ соңғы белсенділік кезеңінде болған жарылыстар шыңның көп бөлігін жойып, бүгінгі кальдераны қалдырған. Тарихи жазбаларда оның белсенділігі туралы ешқандай мәлімет жоқ, сондықтан Кариуаиразо белсенді емес деп есептеледі.
Этимология
Оның атауының түсіндірмесі, кичуа тіліндегі Cari (адам), huay (жел) және razu (мұз/қар) сөздерінің үйлесімі екендігін көрсетеді (Schmudlach 2001). Жергілікті үнді мифологиясында Carihuairazo және El Altar – екеуі де жанартаулық кальдералар, олар Taita (Әке) Chimborazo-ның Mama Tungurahua-ның құрметі үшін күресінен қираған деп айтылады.
Бірінші көтерілу
Кариуаирасоға Эдвард Уимпер, Луи және Жан Антуан Каррел туыстары, сондай-ақ эквадорлық Дэвид Белтран мен Франсиско Кампания 1880 жылғы Эквадор экспедициясы барысында көтерілді. Уимпердің сипаттамасынан бұл толыққанды түсініксіз, бірақ кейбір адамдар олар Максим шыңына (5018 м) емес, Мохаға (4960 м) шықты деп есептейді. Сондықтан Максим шыңына алғаш рет 1951 жылы Артуро Эйхлер, Хорасио Лопес Урибе және Жан Моравецкий көтерілді. Уимпер және оның серіктері шығыс шыңының (Моха) биік екеніне сеніп, бұлтты ауа-райында көтерілді. Төмен түскенде бұлттар тарағанда, Уимпер олар батыс шыңына шыққандарын көргендерін айтты. Ол, мүмкін, Мохадан батысқа қарай орналасқан орталық шыңды айтқан болар.
Үстірту
Мұздықтың шегінуі мен оның салдарынан Carihuairazo тауына көтерілу, бұрынғы PD мұздық бағытынан, кейбір тауға өрмелеумен AD бағытына өзгерді, бұл саммит мұнарасына (Максима, 5,018 м) техникалық көтерілуді қамтиды. Carihuairazo тауына жыл бойы көтерілуге болады, ең қолайлы маусымдары желтоқсан-қаңтар және шілде-тамыз айлары. Бұл көтеріліс алдында биіктікке жақсы бейімделу ұсынылады. Тау IGM (Instituto Geografico Militar) 1:50000 Chimborazo картасында (CT ÑIV C1) (IGM 1991,) көрсетілген.
Жолдар
Кариуаиразо Максимаға (5 018 м) дейінгі қалыпты бағыт ~4600 м биіктіктегі кемпингтен басталып, негізгі жотаға оңтүстік-батыс жотасы арқылы немесе батыстан мұздық арқылы жетеді, одан кейін саммит мұнарасына жету үшін қиын техникалық шаруалар жасалады.