Кіріспе

Хавие (, بنو هوية, ) - сомалидің ең ірі кландық отбасы. Бұл кланның мүшелері дәстүрлі түрде орталық және оңтүстік Сомали, Сомалиленд, Джибути, Эфиопия (Сомали, Харар, Оромия және Афар аймақтары) және Кенияда (Солтүстік-Шығыс провинциясы, Шығыс провинциясы) тұрады. Олар сондай-ақ астанасы Могадишода да басым көпшілік болып табылады.

Шығу тегі

Сомалидің көптеген тайпалары сияқты, Хавие өздерінің ата-бабаларын Мұхаммед пайғамбардың (c. 570 632 c. no) және Әли ибн Әби Талибтің (c. 600 661 c. no) ағасы Әкыл ибн Әби Талибке (c. 590 629 c. no) жалғастыра алады. Олар өздерінің ұрпағын ақыл арқылы Самале арқылы (сомали атауының көзі), солтүстік малшы кландардың ата-бабасы деп саналады, мысалы, Хавие, Дир және аналық желі бойынша Дир, Исак және Дарод арқылы. Хавие сомалилері Қызыл теңіз, Аден шығанағы және Үнді мұхитының кушит тілінде сөйлейтін халықтарымен де ұзақ уақыт бойына жақын қарым-қатынаста болып, ежелгі протосомалиялық Куш, Пунт және Макробия патшалығын құрады.

Тарату

Хавиелер сомалиялықтардың ең ірі кланы болып саналады және Сомалидегі көпшілікті, сондай-ақ Кенияның NFD аймағындағы көпшілікті құрайды. Хавиелердің шығу тегі мен дәстүрлі отаны Эфиопияның Сомали аймағында деп есептеледі, онда оның алдында оның Самале ата-бабалары Джибути мен Сомалиленд арасындағы аймақтарға келіп, оңтүстік-шығысқа және Шабелле аңғары бойына түсіп кеткен. Сомалиде Хавие субкландары Хиран аймағындағы Беледвейне Шабелле өзенінің құнарлы жерлерінде және Могадишудан оңтүстікке қарай, ежелгі порт қаласы Хобёдан солтүстікке қарай, шөлді орталық Мудуг аймағында орналасқан. Хавиелер Сомалидің Хиршабелле штатында көпшілік болып табылады, ал Галмудугта Хавиелер көпшілік болып табылады, сондай-ақ Хабар Гидир, Абгаал, Дудубле және Мурусаде сияқты кейбір Хавие кландары бар. Хавиелер Оңтүстік-Батыс штатының екінші көпшілік аймағында да бар. Олар Джоббаландта да кездеседі. Хабар гиддерінің Фикишин субкланы Сомалилендтің Суол аймағын мекендейді. Хавиелер дәстүрлі туған жері Эфиопияда да өмір сүреді, Эфиопияның Сомали аймағында, сондай-ақ Оромия аймақтарындағы Бабиле және Ими сияқты қалаларда едәуір халық тұрады. Сомали облысының оңтүстік бөлігінде Хауие 9 аймақтың 2-інде, атап айтқанда Либен аймағында және Шабелледе басымдылықта тұрады. Хавиелер басқа аймақтарда да кездеседі, мысалы, Долло, Джарар, Ситти және Джиджига аймағы. Олардың аз бөлігі Афар аймағында да кездеседі. Кенияда Хавиелерді Кенияның Солтүстік-Шығыс провинциясында (Кения) кездестіруге болады, онда Дегуди кланы Кениядағы сомали кландарынан 3-ші көпшілік және Ваджир аймағындағы көпшілік, содан кейін тағы бір Хавие кланы, Ажуран және одан кейін Муруле. олар Кениялық санақта көрсетілгендей, Мандера аймағының көпшілігі. Хавидің ірі қалаларына Сомалидің астанасы Могадишо, Беледвейне, Джоухар және Мандера кіреді.

Сұлтандықтар

Хавиеден түрлі сұлтандар шыққан, олардың кейбіреулері Африка мүйізінің үлкен бөліктерін биледі. Олардың кейбіреулері: Хавидің Ажуран суб-кланның басшылығымен болған Ажуран сұлтандастығы. Айрықша айтсақ, Ажурандар Джамбель Хауиедің бір бөлігі деп айтылады, бірақ XVII ғасырдың аяғы мен XVIII ғасырдың басында қазіргі Хауие аумақтарынан тарихи қақтығыстарға байланысты, әсіресе Оңтүстік Орталық Сомалиде жер аударылды. Ли Кассанелли өзінің 1982 жылғы "Сомали қоғамының қалыптасуы: пасторальдық халықтың тарихын қайта құру, 1600-1900" кітабында еш уақытта Ажурандықтарды Хавие кланы династиясының бұрынғы басшылары деп атайды. Олар орта ғасырларда Африка мүйізінің үлкен бөлігін билеген сомали мұсылман сұлтанына қарасты. Сомали теңіз кәсіпорнының ежелгі және ерте ортағасырлық кезеңдерінен басталған сауда жолдары нығайтылды немесе қайта құрылды, ал шығыс Азия, Оңтүстік Азия, Еуропа, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Шығыс Африканың көптеген патшалықтары мен империяларынан кемелермен шығыс сауда және сауда жағалауындағы провинциялар гүлденді. Ажуран империясының Африка мүйізіндегі ықпал ету сферасы аймақтағы ең ірілердің бірі болды. Империя оңтүстік Сомали мен Шығыс Эфиопияның көп бөлігін қамтыды, оның аумағы солтүстіктегі Хобёдан батыстағы Келафоға дейін, оңтүстіктегі Кисмайоға дейін созылды. Хираб имаматы, Якуби әулеті деп те аталады, оны Хауиедің Хираб суб-кландары басқарды. Ол имам Омар құрған, ол Ажуранға қарсы көтеріліп, жеңіске жетіп, тәуелсіз патшалық құрды. 1700 жылы Хирааб және басқа да тайпалар Шабелле аңғарынан Мүдугтың құрғақ жерлеріне және Могадишудың Хобёге қарай жағалау аймақтарына дейін созылып жатқан үлкен аумақты иеленді. Ажураның құлдырауынан кейін Хираб кем дегенде екі ғасыр бойы тәуелсіз билік орнатқан. Ол ресми ортағасырлық бюллетеньдерде Regno di Magadozo немесе Магадоксо патшалығы деп аталды және олардың ең жоғарғы сатысында олар Үлкен Бенадирге ие болды. Бұл сұлтандықтар қазіргі Сомали, Кения және Эфиопияны биледі. Осы кезеңдердегі кішігірім Хауие сұлтандарына Силкис Ламма Джидле (Афгой) Султандатының оңтүстік билігі мен Вадалаанның Эль-Амир (Мерка) әулеті кіреді. Солтүстікте Бале сұлтандығы мен Ауса имаматы (оның алдында Хубат және Харар княздіктері) кіші сұлтандықтары Ажуран мен Каранле мүшелері басқарды. Осы ірі және кіші сұлтандықтар кезінде Сомали өркендеп, түрлі негізгі порт қалалары мен қалалар құрылды. Барлаушы Джон Кирк 1873 жылы Сомалидің оңтүстігіне келді. Бұл аймақ имамдық және геледилік сұлтандықпен билік құрған үлкен экономикалық өркендеу кезеңінде болды. Кирк Моғдасихуде билік құрған Имам Махмудпен кездесті. Моғдасиху хирабы мен Ахмет Юсуф бастаған Геледи сұлтандарының арасындағы сауда өркендеп жатты. Керк басқа да көптеген нәрселерді байқады. Шамамен 20 үлкен дху Могадишу мен Меркада тиісінше ішкі аймақтағы Геледи фермаларынан өндірілген астықпен толтырылды, сауданың көп бөлігі Занзибарға бағытталды.

Сомалидегі рөлі мен ықпалы

Хавие тарихи жағынан Сомалиде маңызды рөл атқарды. Сомалидің негізін қалаушылардың көпшілігі Хавиеден шыққан. 1960 жылы Тәуелсіздік алған кезде алғашқы Президент, Премьер-Министр, Парламент спикері және Сомали әскерінің атасы Хавие болды. Аден Адде - алғашқы президент, ал спикер - Удижин. Бірінші премьер-министр Абдуллахи Иса Хабар Гидир болды. Сомалидің әскери қызметкері Дауд Абдулл Хирсидің әкесі Абгал болды. 1969 жылы қазан төңкерісін бастаған бригадир генерал Салаад Габире Кедие. 1991 жылы төңкеріс жасаған президенттің мұрагері, Жоғарғы революциялық кеңестің президенті Сиад Барреді құлатып, қуған әскери басшы, кейіннен АҚШ-тың басқыншы күштерін жеңіп, жеңгенге дейін (1993 - 1995) генерал Мохамед Фарра Айдид болды. Содан бері Хавиеден тағы бес президент пен төрт премьер-министр шықты. Хавие элитасы Сомалидің көтерілісі кезінде SODAF, SSDF және Сомали ұлттық қозғалысының (SNM) қамқорлығымен президент Сиад Барредің азаматтық дәуірден кейінгі диктатурасына қарсы тұруда жетекші рөл атқарды. Еліміздің қалған бөлігіндегі бұрынғы диктатура кезінде басқа кландарды жалмап кеткен ұзақ уақыттан бері жалғасып келе жатқан кландық қақтығыстар 90-шы жылдардың аяғында жалғасты. Соңғы жеңімпаздар автономиялы аймақтық мемлекеттер (Сомалиленд және Пунтленд) құрды. 1991 жылы Джибутиден құрылған және астанада алмастырылған 2 уақытша үкіметке қарамастан, 1991 жылы Әли Махди Мұхаммед пен Абдиқасим Салад Хасан (Хабаргидир) Хавие президенттіктерімен, 14 ұлттық бейбітшілік конференциялары және 3 жылдық БҰҰ / АҚШ гуманитарлық және бейбітшілік интервенциясы (1992 - 1995), Могадишо азаматтық соғысы 2006 жылға дейін тұрақсыз күйде қалды. Бұл халықтық Ислам соттары одағының (ICU) пайда болуына әкелді. Бірақ тіпті өзінің орташа басшылығымен және революциялық үндеуімен, халықаралық қоғамдастық, АҚШ-тың терроризмге қарсы жаһандық соғысы науқанынан жігерленіп, тарихи зиянды эфиопиялық оккупацияны ICU-ны құлату үшін қолдады және 2004 жылы Кенияда құрылған және Бейдоа қаласына көшуге дейін онда орналасқан, халықаралық деңгейде танылған, әлсіз уақытша федералды үкіметті (TFG) қолдады. ТМГ көршілес Эфиопия мен Кенияға арқа сүйеген, олардың федерализм принциптерін қабылдап, әсіресе Эфиопия Федеративтік Республикасының мемлекеттік құрылымын еліктеген кезде, ICU-ның орташа басшылығы Жибути мен Эритреяға жер аударылып, ақырында жаңа атпен билікке оралды, Сомалиді азат ету альянсы (ARS) және эфиопиялық оккупацияны сәтті аяқтады. Кейінгі уақыттағы үкіметтерде коалиция құрылды, ал жаңа қиындықтар радикалды "Аль-Шабааб" тобынан туындады, ол "Аль-Каида" ұйымына қарасты "Такфир" тобы, ол бомбалаумен танымал, бірақ қарттар, әйелдер мен балаларды аямайды, бірақ тек үкімет пен оның серіктестерімен соғысады деп мәлімдейді. Хавие сомали қоғамының көптеген маңызды салаларында, мысалы Бизнес және Медиа секторында көрнекті орын алады. Мысалы, "Америка дауысының" сомали тіліндегі редакторы Абдирахман Ябаров туысы. Юсуф Гараад Омар он жылдан астам уақыт бойы BBC сомали тілінің төрағасы болған және оның биліктегі кезінде оның өркендеуіне көмектескен, сонымен қатар оның мүшесі. Сондай-ақ, ірі ұлттық корпорациялардың басшылары Jubba Airways және Hormuud Telecom. Қазіргі уақытта Хавие Галмудуг, Хиршабелле және Бенадир (Могадишу) аймақтық мемлекеттерінде, сонымен қатар Сомалиде және жалпы сомали халқының арасында жетекші рөл атқарады.

Тарих

ХІІ ғасырдағы жазушы Әл Идрисидің айтуынша, Хауие кланы Рас-Хафун мен Мерка арасындағы жағалау аймақтарын, сондай-ақ төменгі Шабелле өзенінің төменгі алабында тұрған. Әл Идрисидің Хавие туралы сөздері Африканың мүйізінде белгілі бір сомалилік топқа қатысты алғашқы деректі сілтеме болып табылады. Кейінгі араб жазушылары да Хауие кланына Мерка мен төменгі Шабелле аңғарына байланысты сілтеме жасайды. Мысалы, Ибн Саид (1214-74) Мерканы Хавиелердің астанасы деп санайды, олар өзен жағалауындағы елу ауылда өмір сүрді, оны ол "Могадишудің Нил өзені" деп атады, бұл Шабелле өзеніне айқын сілтеме. Сомалидің кландық отбасылары немесе кландары ретінде танылған Хавия мен Гаргеданы атап өту керек. Екі топ та Бале сұлтандығында ұзақ уақыттан бері қалыптасқан сияқты: Меркадан келген алғашқы көшіп келушілер Хавия билеген аймақтан басталды және ауызша дәстүрлер Гаргеданы 1530-шы жылдардағы " қасиетті соғыс " уақытымен байланыстырады. Раханвейнмен бірге Хавие кланы 13 ғасырда Оңтүстік Сомали мен Шығыс Эфиопияның көп бөлігін басқаратын Ажуран империясының бақылауына түсті. Оның аумағы солтүстіктегі Хобёдан батыстағы Келафоға дейін, оңтүстіктегі Кисмайоға дейін созылды. Орта ғасырлық жазушылар үшін Ажан жағалауы ретінде белгілі Гарольд Маркус 15 және 16 ғасырларда қазіргі оңтүстік-шығыс Эфиопия мен оңтүстік Сомалидегі қауымдастықтарды кеңейту мен исламдастыруда Хавие бастаған одақтың рөлін мойындады. Хавиелер солтүстік Ифат сұлтандығының ерте тарихында императорлар Зара Якуб пен Амда Сейонның тұсында кездеседі. Амда Сейонға соғыс жариялаған Ифаттың Сабр ад Дини шайқасқа 15 атақтыны шақырды, 8-ші атақты - Харла патшасы, 9-шы атақты - Хубат патшасы. Автор Филип Бриггс пен эколог профессор Марко Виганоның "Эфиопияға жолдама" атты ең танымал саяхат және туризм кітапшасына сәйкес, Гурсум, Сомали (вореда) аузында орналасқан және Бабиль арқылы ең оңай қол жетімді болған Кундудо (Кундура) тау тізбегі ежелгі Хубаттың жері болды, ол Хавие қонысы аймағы, әсіресе, Оңтүстік-Шығысқа қарай, сондай-ақ тарихи тұрғындар мекендеген. Қазіргі Шығыс Харарга аймағында әлі күнге дейін Хави ата-бабаларының есімдерін алған көптеген ескі қалалар мен ауылдар кездеседі. Адал сұлтанаттан Ифат сұлтанатқа дейін Хавиелер көшбасшылар мен сарбаздар ретінде көрнекті орын алды, бұл 16-ғасырда Эфиопияны жаулап алу (Футух Аль-Хабаша) болды. Эфиопияның ең танымал және көп оқылатын тарихшысы, Хайле Селассие кезінде білім, өнер және мәдениет министрі және Ұлттық кітапхананың деканы Такла Садик Мекурия, "Эфиопия тарихы; Нубия, Аксум, Загое Аше Якунно Амлак билік құрған уақытқа дейін" атты кітабының авторы, 1961 жылы 950 беттік кітапты Имам Ахмад ибн Ибрахим әл Газидің өмірі мен заманына арнаған (Ахмед Гурей немесе Мохамед Грагне, Африканың Атилласы және Зейланың патшасы) және сонымен қатар Малассай армиясының элиталық негізгі отбасы бірлігінің тарихы Грагн соғыстары туралы "Я Грагн Варра" (Грагнның жаулары) деп аталатын монографиясында арабтардан алынған дәлелдерге сүйене отырып, Сикхаб Уддин мен Джангел Сарсаның хроникасына сүйенеді. Дагазмак Варгнаның делдалдығы арқылы ол Харардың қысқаша қолжазба тарихын (өзінің Fatah Madinat Harar қолжазбасында) бірнеше еуропалық мекемелер үшін жасаған және бірнеше сақталған араб қолжазбаларын сақтайтын Харардың ең аға беделді ғалымы Ахмет Әли Шамимен сұхбат жасады. Бұл туралы Ауса хроникалары мен Манфред Кропп, Лейла Сабақ, Берхану Камал және басқалар жазған кітаптарда да кездеседі. Грагннің әйелі сонымен қатар маңызды туысы, Зеиланың және Балаудың билеушісі, Каранле субкланының қызы болды. Бұл Бале тайпаларының тобы ретінде саналады және жалпы эфиопиялық аудармадан шыққан. Мысалға 10-ғасырдағы мұсылман дінін қабылдаған ефиоп хроникасын қараңыз. Ғасырлар бойы соғыспен әлсіреген Хавидің бір бөлігі Сомалидің ішкі аймағында күшті болып қала берді. Хавияның кейбір топтары Грэгннің джихадынан бұрын және оның кезінде оңтүстікке көшіп барғандықтан, олардың белгілі бір теократиялық ұғымдарды өзімен бірге әкелгені мүмкін. Шынында да, Ажуран Каллафо айналасындағы аймақта вакил (губернатор) ұстады. Бұл аймақ Хавияның дәстүрлі отаны ғана емес, сонымен қатар Харар және Бенадир әмірліктерінің арасында географиялық тұрғыдан ортада тұрды, бұл саяси және діни идеяларды беру үшін идеалды байланыс болды. Сомалидің әлеуметтік дамуы мен ерте тарихы бойынша автор Энрико Серули Ажуран сұлтандығының пайда болуы мен мұрагерлігі т�...