Кіріспе
Сомалидегі Джуба өзені – Сомалидің оңтүстігінде ағатын өзен. Ол Эфиопия шекарасында Дава және Ганале Дория өзендерінің қосылған жерінен басталып, тікелей оңтүстікке қарай Сомали теңізіне құяды, Гообвейн тұйығында сағасы орналасқан. Джуба бассейні Сомалидің Юбаланд аймақтық мемлекетінің аумағын қамтиды, бұл аймақ бұрын Транс-Джуба деп аталған және өзеннің атымен аталған.
The Jubba River or Juba River is a river in southern Somalia which flows through the autonomous region of Jubaland. It begins at the border with Ethiopia, where the Dawa and Ganale Dorya rivers meet, and flows directly south to the Somali Sea, where it empties at the Goobweyn juncture. The Jubba basin covers an area of The Somali regional state of Jubaland, formerly called Trans Juba, is named after the river.
Ажуран империясы
Джубба өзенінің тарихы бай, бір кездері гүлдеген, дамыған өркениет пен сауда желісі, оны Джубба өзенінің үстінен билік жүргізген қуатты сомалилер ұстады. Орта ғасырларда Джубба өзені Африка мүйізіндегі Ажуран империясының құрамында болды, ол өз плантацияларын жүргізу үшін Джубба өзенін пайдаланды және Африкадағы жалғыз гидравликалық империя болды. 13 ғасырда пайда болған гидравликалық империя Ажуран Джубба және Шебель өзендерінің су ресурстарын монополиялады. Гидравликалық инженерия арқылы ол сонымен қатар бүгінде де жұмыс істеп тұрған және қолданылып жүрген көптеген әк тас құдықтар мен цистерналарды салды. Оның билеушілері ауыл шаруашылығы мен салық салудың жаңа жүйелерін жасады, олар Африка мүйізіндегі кейбір аймақтарда 19 ғасырдың соңына дейін қолданылып келді. Аймақтың құдықтарын басқару арқылы Гарен билеушілері Африкадағы сирек кездесетін гидравликалық империялардың бірі болғандықтан, көшпелі халқына монополияны тиімді ұстады. Сомали аймақтарында ірі құдықтар салынды, олар сомали көшпелілерін малдарымен тартты. Құдықтарды басқарудың орталықтандырылған ережелері көшпелілерге дауларды реттеуді жеңілдетті, олар өз сұрақтарын үкіметтік шенеуніктерге жеткізіп, делдалдық қызмет көрсетуге болатын. Африка мүйізінде ұзақ уақыттан бері дамып келе жатқан алыс қашықтыққа жүргізілетін керуен саудасы Ажуран дәуірінде өзгеріссіз жалғасты. Бүгінде Сомали мен Африка мүйізіндегі көптеген қираған қалалар мен тастап кетілген елді мекендер орта ғасырлардағы гүлдеген сауда желісінің куәсі болып табылады. Ажуранның орталықтандырылған бақылауымен Афгое, Бардере және Джубба мен Шебель аңғарларындағы басқа да аймақтардағы шаруашылықтардың өнімділігі артты. Жергілікті тұрғындар "Келиё" деп аталатын суару арналары жүйесі тікелей Шебель және Джубба өзендерінен су алып, сомали күнтізбесіндегі "гу" (көктем) және "хага" (жаз) маусымдарында сорго, жүгері, бұршақ, астық және мақта егілген плантацияларды суарды. Бұл суару жүйесі көптеген бөгеттер мен тоғандармен қамтамасыз етілді. Шаруашылықтың орташа мөлшерін анықтау үшін жер өлшеу жүйесі ойлап табылды, онда "моос", "тарааб" және "гулдеед" терминдері қолданылды. Могадишу, Мерка, Барава, Кисмайо және Хобьо қалалары мен басқа да порттар мемлекеттің ішкі аймағынан шығарылатын тауарлар үшін тиімді сауда орталықтарына айналды. Джубба және Шебель аңғарларынан өнімдерін әкелген сомали шаруалары оларды Арабия, Парсы, Үндістан, Венеция, Египет, Португалия және тіпті Ява мен Қытайға бағытталған кемелермен белсенді шетелдік сауда жүргізген жергілікті саудагерлерге сатты.
Қазіргі заман
1863 жылы неміс саяхатшысы Карл Клаус фон дер Деккен өзеннің төменгі ағысына кішкентай бу кемесі "Велф"пен көтерілді. Ол кемені Бардхереден жоғарыдағы таяздықтарда қиратты, сол жерде олардың тобы жергілікті сомалилердің шабуылына ұшырады, нәтижесінде барон мен оның тобындағы үш адам қаза тапты. Өзенді кеңінен зерттеп, оның ағысын толықтай бақылаған алғашқы еуропалық итальяндық саяхатшы Витторио Боттего болды, оған Ұлыбритания Әскери-теңіз күштерінің командирі Ф. Г. Дундас көмектесті. Боттего және оның экспедициясы 1891 жылы өзеннің 400 миль (644 км) бөлігін жүзіп өтті. Саяхаты барысында Боттего Джубба өзенінің ең ірі саласы – Ганале өзенінің атын белгілі итальяндық табиғаттанушы Джакомо Дорианың құрметіне Ганале Дориа деп өзгертті.
Шолу
Джуба бассейнінің аймағы негізінен саванна болып табылады және экологиялық тұрғыдан алғанда, құнарлы егістік жерлерінің арқасында елдің ең бай бөлігі саналады. Онда жирафтар, гепардтар, арыстандар, барыстар, гиеналар, бұқалар, бегемоттар, крокодилдер, орикстер, газельдер, түйелер, страустар, шақалдар және жабайы есектер сияқты жануарлар кездеседі. Джуба өзені Сомали әкімшілік аймақтары Жоғарғы Джуба (Гедо, Бей, Бакул), Орта Джуба және Төменгі Джубаға, сондай-ақ Джубаландтың ірі тарихи аймағына атын берген. Джуба өзенінің жанынан өтетін ірі қалалар: Долоу, Лууқ, Бурдхубо, Беледхаво, Бардере, Буале және Кисмайо жанындағы Губвейн.