Кіріспе
Джибутидің қарулы күштері (ДҚК; , الجيش الجيبوتي, ) – Джибутидің әскери күштері. Олар Джибути Ұлттық Армиясынан және оның құрамдас бөлімдері – Джибути Әуе күштері мен Джибути Әскери-теңіз күштерінен тұрады. 2018 жылғы мәлімет бойынша Джибути қарулы күштерінің құрамында 20 470 адам (2018 жылғы бағанама бойынша) жер күштері бар, олар бірнеше полк пен батальонға бөлініп, елдің әртүрлі аймақтарында дислокацияланған. Джибути қарулы күштері Баб-эль-Мандеб бұғазы мен Қызыл теңізде маңызды роль атқарады. 2015 жылы генерал Закария Чиек Имбрахим Джибути қарулы күштерінің бас штаб бастығы болды. Ол 2013 жылдың қараша айында қызметке тағайындалды. Джибути Африка Одағы мен Араб Лигасының өте белсенді мүшесі болып келген.
The Djibouti Armed Forces (DJAF; , الجيش الجيبوتي, ) are the military forces of Djibouti. They consist of the Djiboutian National Army and its sub branches the Djiboutian Air Force and Djiboutian Navy. As of 2018, the Djibouti Armed Forces consists of 20,470 (2018 est.) ground troops, which are divided into several regiments and battalions garrisoned in various areas throughout the country. The Djibouti Armed Forces are an important player in the Bab el Mandeb and Red Sea. In 2015 General Zakaria Chiek Imbrahim was chief d'etat major general (chief of staff) of the Forces Armees Djiboutiennes. He assumed command in November 2013. Djibouti has always been a very active member in the African Union and the Arab League.
Тарих
Сомали қоғамы тарихи түрде жауынгерге (waranle) құрмет көрсетіп, әскери шеберлікті марапаттаған. Аз сандағы дін қызметкерлерінен (wadaad) басқа, барлық сомали еркектері потенциалды жауынгерлер деп есептелген. Джибутидің көптеген сұлтандықтарының әрқайсысы тұрақты әскерлерге ие болған. Ерте орта ғасырларда Ифат сұлтандығының Шеуаны басып алуы Сүлеймен әулетімен үстемдік үшін бәсекелестікті қозғады. Адал сұлтандығы мен Соломоноидтар арасында көптеген ұқсас шайқастар болды, екі тарап та жеңіске жетіп, жеңіліске ұшырады. Ұзаққа созылған Эфиопия-Адал соғысы (1529–1559) кезінде имам Ахмад ибн Ибрахим әл-Гази бірнеше эфиопиялық императорларды жеңіп, "Абиссинияны жаулап алу" (Futuh Al Habash) деп аталатын жаулап алу науқанына кірісті, нәтижесінде христиан Абиссиниясының үштен екі бөлігі мұсылман Адал сұлтандығының билігіне көшті. Әл-Газидің әскерлері мен олардың Османдық одақтастары ежелгі Эфиопия мемлекетін құртуға жақын болды, бірақ абиссиниялықтар Кристован да Гаманың португалдық әскерлерінің көмегін алып, өздерінің мемлекеттік тәуелсіздігін сақтап қалды. Дегенмен, осы процесте екі мемлекет те өздерінің ресурстарын және адам күштерін сарқып, екі биліктің әлсіреуіне және келешектегі ғасырларда аймақтық жағдайдың өзгеруіне әкелді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Сомали шабуылшыларының 1-ші батальоны 1915 жылы Француз Сомали жағалауынан алынған сарбаздардан құрылды және Француз отаршылдық армиясына қарасты бөлім болды. Олар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өзгеше көзге түсті, әсіресе 1916 жылдың қазан айында Форт-Дуамонды қайта басып алу және Верден шайқасы, сондай-ақ Régiment d'infanterie chars de marine қатарында 1917 жылдың қазан айында Эйндегі екінші шайқаста. 1918 жылдың мамыр және маусым айларында олар Эйннің үшінші шайқасына, ал шілдеде Марнаның екінші шайқасына қатысты. 1918 жылдың тамыз және қыркүйек айларында сомали батальоны Оиз майданында шайқасты, ал 1918 жылдың қазан айында армия орденіне екінші рет ие болды және 1914-1918 жылдардағы Croix de guerre лентасының түстерінде Fourragère тағу құқығын алды. 1915 және 1918 жылдар аралығында 2088-нен астам Джибутилік Бірінші дүниежүзілік соғыста жауынгер ретінде қызмет етті. Олардың жоғалғандары 517 қаза тапқан және 1000-1200 жараланған деп есептеледі.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1930 жылдардың ортасында Италияның Эфиопияны басып алуы және оккупациялауы кезінде, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Француз Сомалилендіндегі күштер мен Италияның Шығыс Африкасындағы күштер арасында үздіксіз шекара қақтығыстары болды. 1940 жылы Францияның құлауынан кейін Француз Сомалиленді Виши Франциясына адалдығын жариялады. Колония Шығыс Африка кампаниясы кезінде Виши Франциясына адал болды, бірақ бұл қақтығыстан шетте қалды. Эфиопиядағы британдық күштер Француз Сомалилендін "Еркін Францияға" қосылуға шақыратын үнқағаздарды таратуды бастады. Дире-Давада шығарылатын "Джибути Либре" газеті Вишидің бақылауындағы колонияға әуеден тасталды және радио арқылы 15 минуттық жаңалықтар хабары таратылды. 1942 жылы Виши үкіметі губернатор Пьер Нуальетаны британдықтармен тым жақын байланыста болды деген шешімге келген соң қызметтен алды. Нуальетас өкілеттіктерін әскери қолбасшы генерал Труффертке жүктеді. Екі батальон, азаматтық адамдармен бірге, Джибутиден Британдық Сомалилендтегі британдық күштерге қосылу үшін кетіп қалды. Генерал Труфферт отставкаға кесуге және өзінің адъютанты генерал Дюпонға билікті беруге мәжбүр болды, себебі Джибутидің әскери және азаматтық әкімшіліктерінің көп бөлігі британдық Сомалилендке кетумен қорқытты. Бұл 1942 жылдың желтоқсанына дейін жалғасты. Осы уақытқа дейін итальяндықтар жеңіліске ұшырады және француз колониясы британдық блокадасымен оқшауланды. 1942 жылдың соңында "Еркін Франция" және одақтас күштері колонияның астанасы Джибутиді қайта басып алды. Сомалилік жедел әскерлердің жергілікті батальоны Францияны азат ету шайқастарына қатысты, атап айтқанда 1945 жылдың сәуірінде Пойнт-де-Грейвтегі шайқастарға қатысты. 1945 жылдың 22 сәуірінде генерал де Голль сомали батальонына әскерлік наградасын табыс етті және Soulac sur Mer қаласында батальонның туын безендірді. Сомали батальоны 1946 жылдың 25 маусымында таратылды.
Огаден соғысы
Огаден соғысы (13 шілде 1977 – 15 наурыз 1978) – Эфиопия және Сомали үкіметтері арасындағы қақтығыс. Джибути үкіметі Сомалиге әскери барлау ақпаратымен көмектесті. Салқын соғыс кезеңіндегі одақтардың ерекше мысалы ретінде, КСРО Сомалиге көмек көрсетуден бас тартқаннан кейін, бұрын АҚШ қолдаған Эфиопияны қолдауға көшті. Бұл өз кезегінде АҚШ-ты кейін Сомалиді қолдауға итермеледі. Соғыс Сомали әскерлері шекарадан қайтарылғаннан кейін және бітім шарты жасалғаннан кейін аяқталды.
Эфиопиялық азаматтық соғыс
1991 жылдың 27 мамырынан 13 маусымына дейін Джибути қарулы күштері мен FFDJ «Годория» операциясына қатысты. Джибути Республикасының президенті Хасан Гулед Аптидон осыны «басқыншылық» деп сипаттады. 1991 жылдың мамыр айының соңында эфиопиялық режимнің құлауымен Асабтың адал дивизиясы пайда болды. Таң атқанда шекараны кесіп өтіп, Джибутидің солтүстік шекарасында қоршалып, 9 мың сарбаздық Асаб дивизиясы қару-жарақтары мен мүліктерімен бірге Джибути-Эфиопия шекарасын өтіп, Обокке бет алды. Сонымен қатар, тағы бір дивизия батыс шекарасынан өтіп, Дихильге қарай жылжыды. Шетелдік әскердің шекараны бұзуы Франция мен Джибути арасындағы келісімдер аясында болды. Осы себепті, 26 мамыр күні сағат 22:30-да «Годория» операциясы басталды, оған Джибутиде орналасқан Джибути және француз күштерінің барлық түрлері – құрлық, әуе және теңіз қатысты. Джибути армиясы эфиопиялық әскерлердің оңтүстікке қарай жылжуына тыйым салды. Джибути және француз әскерлері қарсы тараптың бекемдігіне тап болғанда, эфиопиялық офицерлер талаптарды қабылдап, басталған қарусыздандыруды жалғастыруға келісті. 5-ші теңіз армиялық полкі 4300 әскери босқыннан тұратын топты, сондай-ақ бірнеше отбасыны 120 түрлі көлікке міндіріп, оңтүстік шекараға жіберді. Бастапқы мақсат – 150 км² шекаралық аймақты тазалау, жабдықтарды жинау, алып тастау, тізімдеу және тасталған қару-жарақты Джибути билігіне тапсыру. «Линкс Майк» тобы мыңдаған жеке және ұжымдық қаруларды анықтады, оның ішінде Т-55, ЗУ-23-2, БТР және БРДМ, соңында барлық калибрлі 50 тонна оқ-дәріні жойды. 30 мамырдан 13 маусымға дейін AK47-ден T64-ке дейінгі, соның ішінде LRM, 122 мм гаубицалар және 200 кг бомбадан бастап патрон зауытына дейінгі 200 тоннадан астам оқ-дәрі, LRM ракеталары жиналып, сұрыпталып, сақталып, тіпті кейбіреулері залалсыздандырылды немесе жойылды. Джибути Аль-Шабаб және Аль-Каида тобын тарату мақсатымен Сомалиге әскерлерді жіберді, бұл өтпелі үкіметтік құрылымдарды қолдауға, ұлттық қауіпсіздік жоспарын іске асыруға, Сомали қауіпсіздік күштерін оқытуға және гуманитарлық көмек көрсету үшін қауіпсіз орта құруға көмектеседі. Джибутидің міндеттеріне Хиран және Галгудуд аймақтарында қауіпсіздікті қамтамасыз ету кіреді. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, Джибути қарулы күштері (DJAF) үш құрамдас бөлімнен тұрады: Джибути ұлттық армиясы (Жағалау теңіз күші, Джибути әуе күші (Force Aerienne Djiboutienne, FAD) және Ұлттық жандармерия (GN) кіреді). Армия ең ірі бөлім болып табылады, одан кейін Әуе күші мен Теңіз күші келеді. DJAF-тың Бас қолбасшысы – Джибути президенті, ал Қорғаныс министрі DJAF-ты күнделікті басқарады.
Джибути теңіз флоты
Джибути теңіз күштері (ДТК) – Джибути қарулы күштерінің теңіз қызметінің бір бөлімі. Бұл күш Джибути 1977 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін екі жыл өткен соң құрылды. Оның негізгі міндеті – Джибутидің аумақтық суларын және теңіз жағалауын қорғау, сондай-ақ әскерлік операцияларды қолдау. Теңіз күштерінің басты мақсаты – елдің теңіз шекараларын сақтау, соғыс және бейбіт уақытта Джибути аумағына, халқына немесе теңіз мүдделеріне кез келген қауіп-қатерді немесе агрессияны болдырмау және жеңу. Бірлескен оқу-жаттығулар мен гуманитарлық миссиялар, оның ішінде апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету арқылы Джибути теңіз күштері елдер арасындағы екіжақты қарым-қатынасты дамытады. Оның құрамында артиллериялық қайықтар, жылдам зымырандық қайықтар, сондай-ақ қолдау және оқу флоты бар. Бұл күштер Джибутидің аумақтық суларын және жағалауын қорғауға, Баб-эль-Мандеб бұғазы арқылы өтетін танкерлерді күзетуге жұмылдырылуы мүмкін. 2006 жылы АҚШ-тан бірнеше қайық сатып алу теңіз күштерінің ұзақ қашықтықта теңізді бақылау қабілетін және бірнеше күн бойы теңізде қалу мүмкіндігін арттырды. АҚШ және Йемен теңіз күштерімен ынтымақтастық теңіз көлік жолдарының (SLOC) қауіпсіздігін қорғау және сақтау үшін күшейіп келеді. Теңіз күштері келесі технологиялық жетістіктерді пайдалана отырып, жаңарып жатыр.
Джибутидің жағалау күзеттері
Джибути жағалау күзеті (ДЖК) (GCD) – Джибути теңіз күштерінің құрамындағы, Джибути Республикасының теңіздегі мүдделерін қорғауға жауапты бөлімше. 2011 жылы құрылған жағалау күзетінің міндеттеріне заңсыз балық аулау және табиғи ресурстарды пайдалану, іздеу-құтқару (SAR) операциялары, экологияны қорғау, теңіз ластануы, балласт сулары, терроризмге қарсы күрес, адам саудасы, есірткі заттарды тасымалдау және осыған ұқсас қылмыстармен күресу кіреді. Көптеген басқа жағалау күзеттері сияқты, бұл да жарымәскери ұйым болып табылады, соғыс кезінде Джибути теңіз күштеріне көмек көрсете алады, ал бейбіт уақытта азаматтық басшылыққа бағынады. Жағалау күзеті Джибутидің аумақтық суларында жүзетін кемелерді қадағалайды. Джибути жағалау күзеті Баб-эль-Мандеб бұғазы арқылы өтетін босқындар мен мигранттарды тасымалдаған қайықтарды тоқтатып алған.
Джибути әуе күштері
Джибути әуе күштері (DAF) (француз тілінде: Force Aérienne du Djibouti (FADD)) 1977 жылдың 27 маусымында тәуелсіздік алғаннан кейін Джибути қарулы күштерінің құрамында құрылды. Оның алғашқы ұшақтарына үш Nord N.2501 Noratlas көліктік ұшағы және француздар сыйға берген Alouette II тікұшағы кірді. 1982 жылы Джибути әуе күштері екі Aerospatiale AS.355F Ecureuil 2 тікұшағымен және бір Cessna U206G Stationair ұшағымен күшейтілді, ал 1985 жылы Cessna 402C Utiliner қосылды. 1985 жылы Alouette II пайдаланудан шығарылып, Джибути әуежайындағы Амбули әуе базасында көрмеге қойылды. 1987 жылы үш N.2501 Noratlas та қызметтен босатылып, Францияға қайтарылды. 1991 жылы жаңа техника түрінде Cessna 208 Caravan ұшағы келді, содан кейін 90-жылдардың басында орыс үлгілері пайда болды. Олардың ішінде төрт Mil Mi-2, алты Mil Mi-8 және екі Mil Mi-17 тікұшағы, сондай-ақ бір Antonov An-28 жеңіл көліктік ұшағы болды. DAF-тың 360 адамының қажет болған жағдайдағы ұшқыштар даярлауы Францияда жүзеге асырылады, ал үлгілік ұшу оқулары ел ішінде жалғастырылады. DAF-тың жеке бөлімшелері жоқ және ол толығымен Армияның құрамында болып табылады, оның жалғыз базасы – Амбули.
БҰҰ бейбітшілікті сақтау күштері
Джибутидің БҰҰ бейбітшілік сақтау миссиясы 1994 жылы басталды, ол Гаитидегі БҰҰ миссиясына (UNMIH) және Руандаға көмек көрсету жөніндегі БҰҰ миссиясына (UNAMIR) бірыңғай киімдегі әскери қызметкерлерді жіберді. Джибути 2010 жылы Суданның Дарфур аймағында БҰҰ бейбітшілік сақтау миссиясына қатысты, және 2021 жылдың 30 маусымында Суданнан әскери қызметкерлерін шығарып алды. Джибути Африка Одағы арқылы халықаралық әрекеттерді күшейтуге міндеттенді, осы арқылы ұжымдық қауіпсіздікке қол жеткізуге және БҰҰ Жарғысының мақсаттары мен принциптерінде, сондай-ақ Африка Одағының Құрылтай актісінде бекітілген мақсаттарды сақтауға ұмтылады. Сомали, Конго Демократиялық Республикасы және Орталық Африка Республикасы – барлығы 3 елде әскери контингент орналасқан. Төмендегі кестеде Джибути күштерінің БҰҰ бейбітшілік сақтау миссияларындағы қазіргі орналасуы көрсетілген. Операцияның атауы Орналасқан жері Қақтығыс ҮлесіКонго Демократиялық Республикасындағы БҰҰ миссиясы (MONUC) Конго Демократиялық Республикасы Конгоның екінші соғысы 35 әскер. Орталық Африка Республикасындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының көп өлшемді интеграцияланған тұрақтандыру миссиясы (MINUSCA) Орталық Африка Республикасы Орталық Африка Республикасы Азамат соғысы 195 әскер. Сомалидегі Африка Одағының көші-қон миссиясы (ATMIS) Сомали Федеративтік Республикасы Сомали Азамат соғысы 3500 әскер.
Франция
Қазіргі уақытта Джибутиде Францияның 5-ші RIAOM орналасқан.
Италия
Италияның Militare Nazionale di Supporto (Ұлттық қолдау әскери базасы) базасы 300 саяқты әскер мен кейбір БПЛА-ларды орналастыра алады.
Америка Құрама Штаттары
Сонымен қатар, Африка мүйісіндегі Біріктірілген бірлескен оперативтік топ бар, АҚШ-тың 3500-ден астам әскери қызметкері қазіргі уақытта елдегі Лемьоне лагерінде дислокацияланған.
Жапония
Жапонияның Джибутидегі Өзіндік қорғаныс күштерінің базасы 2011 жылы құрылды.
Қытай
Джибутидегі қытай теңіз күштерінің базасының құрылысы 2016 жылы басталды және 2017 жылы ресми түрде ашылды.