Кіріспе
Саяси әлеуметтену термині алғаш рет Герберт Хайман қолданған. Саяси әлеуметтену – жеке тұлғалардың саяси құндылықтарын, идеяларын, көзқарастарын және түсініктерін әлеуметтену агенттері арқылы ішкілендіріп, дамыту процесі. Саяси әлеуметтену әлеуметтену процестері арқылы жүзеге асады, оны бастапқы және екінші деңгейлі әлеуметтену деп бөлуге болады. Бастапқы әлеуметтендіру агенттеріне отбасы жатады, ал екіншілік әлеуметтендіру отбасынан тыс агенттерді білдіреді. Отбасы, білім беру, бұқаралық ақпарат құралдары және құрбы-құрдастар сияқты агенттер саяси құндылықтарды, идеяларды және көзқарастарды қабылдауды қалыптастыратын түрлі саяси көзқарастарды орнатуда ең көп әсер етеді. Бұл түсініктер өз кезегінде жеке адамдардың өзін кім екенін және олар өмір сүріп жатқан саяси және экономикалық институттарда қалай мінез-құлық таныту керектігін анықтайды. Бұл оқу процесі олардың саяси идеологиясын қалыптастыратын нормаларға, мінез-құлыққа, құндылықтарға, пікірлерге, моральға және басымдықтарға әсер ететін қабылдауларды қалыптастырады: бұл – «барлық жастағы адамдар мен жасөспірімдер саяси танымға, көзқарасқа және мінез-құлыққа ие болатын даму процестерін зерттеу». Бұл агенттер әр түрлі деңгейде ықпал ете отырып, адамдарды саяси мәдениетке енгізеді және олардың саяси объектілерге деген көзқарастарын қалыптастырады. Өмір бойы осы тәжірибелер саяси сәйкестігіңізге әсер етіп, саяси көзқарастарыңызды қалыптастырады.
Political socialization is the process by which individuals internalize and develop their political values, ideas, attitudes, and perceptions via the agents of socialization. Political socialization occurs through processes of socialization, that can be structured as primary and secondary socialization. Primary socialisation agents include the family, whereas secondary socialization refers to agents outside the family. Agents such as family, education, media, and peers influence the most in establishing varying political lenses that frame one's perception of political values, ideas, and attitudes. These perceptions, in turn, shape and define individuals' definitions of who they are and how they should behave in the political and economic institutions in which they live. This learning process shapes perceptions that influence which norms, behaviors, values, opinions, morals, and priorities will ultimately shape their political ideology: it is a "study of the developmental processes by which people of all ages and adolescents acquire political cognition, attitudes, and behaviors." These agents expose individuals through varying degrees of influence, inducing them into the political culture and their orientations towards political objects. Throughout a lifetime, these experiences influence your political identity and shape your political outlook.
Әлеуметтену агенттері
Әлеуметтендіру агенттері, кейде институттар деп аталатын олар, адамдардың саяси нормалары мен құндылықтарына әсер ету және оларды қалыптастыру үшін бірлесіп жұмыс істейді. Саяси әлеуметтендірудегі ең маңызды агенттерге отбасы, бұқаралық ақпарат құралдары, білім беру және жақын достар кіреді, бірақ олармен ғана шектелмейді. Дін, мемлекет және қоғам да осы агенттердің қатарына жатады. Бұл агенттер саяси идеялармен, құндылықтармен және мінез-құлықпен таныстырып, саясатты түсінуіңізге көмектеседі.
Отбасы
Онжылдықтар бойы әдебиетте отбасының ролі ең ықпалды екендігіне баса назар аударылды, сондай-ақ отбасы және ата-анадан балаға көзқарастардың берілуі әлеуметтенудің маңызды факторлары екендігі айтылды. Бұл тұжырым дауыс беру мінез-құлқы, партиялық бағыты және діни көзқарастардың қалыптасуында айқын қолдау тапқан. Әсіресе, саяси белсенділігі жоғары және саяси көзқарастары біртекті қоғамдарда, мұндай берілудің күштірек болатыны дәлелденген. Әдебиетте отбасылық құрылымдар мен қарым-қатынастардың түрлі аспектілері ата-аналардың көзқарастарына байланысты ұрпақтың құндылықтарына қандай әсер ететіні зерттеледі. Отбасылар саяси билікті қолдайтын құндылықтарды ұдайы сақтайды және балалардың бастапқы саяси идеологиялық көзқарастарына немесе партиялық таңдауына елеулі үлес қоса алады. Отбасының "әулеттік демографиясы, өмірлік цикл, тәрбиелеу стилі, ата-ананың саяси цинизм деңгейі" сияқты факторлар "саяси білімге, идентификацияға, тиімділікке және қатысуға" әсер етеді, сондай-ақ талқыланып жатқан мәселелердің маңыздылығы да ескеріледі. Дегенмен, ата-анадан балаға саяси көзқарастардың қарапайым мұрагерлік туралы алғашқы зерттеулер кейбір зерттеулермен сынға алынды. Олар отбасы ұрпақтың саяси бағытында маңызды рөл атқаратынын, бірақ уақыт өте келе бұл әсер азаятынын және басқа да ықпалды факторлардың ескерілуі қажет екенін көрсетеді. Ата-ана мен бала арасындағы ұрпақтар аралық берілудің ең жиі кездесетін мысалы – партиялық бағыт және діни сенімдер. Көбінесе, жиі талқыланатын және маңызды тақырыптардың берілу ықтималдығы жоғары, ал саяси мәселелер бойынша біртекті көзқарастары бар, саяси белсенді отбасыларда бұл әсер күштірек байқалады. Осыған байланысты, әлеуметтік институттарға назар аудару маңызды, себебі олар экономикалық немесе басқа да қалыптастырушы ұйымдарға қарағанда негізгі ықпал етеді. Әдебиетте ата-аналардың көзқарастарының экономикалық және әлеуметтік жағдайға қарағанда саяси көзқарастарға күштірек әсер ететіні анықталды. Сонымен қатар, әдебиет ата-анадан балаға көзқарастардың берілуін зерттеудің маңыздылығын атап өтеді, өйткені ата-аналар көбінесе консервативті болып келеді, дәстүрлі көзқарастармен байланысты және өз ұрпақтарына қарама-қарсы, сабақтастықты қолдайды. Сонымен қатар, балалар мен жасөспірімдер жасына жақын бауырлары бар топтық ортада сәтті әлеуметтендіріледі. Осылайша, отбасы ішіндегі бірнеше ұрпақтың мұндай топтық айырмашылығы, бауырлардың отбасылық әлеуметтенудің негізгі факторларын бөлісіп, үйлесімді саяси көзқарастарды дамытатынын көрсетеді. Бауырлар арқылы саяси көзқарастардың берілуімен байланысты әлеуметтік сенім мен азаматтық белсенділік те маңызды.
Медиа
Бұқаралық ақпарат құралдары тек саяси ақпараттың көзі ғана емес, сонымен қатар саяси құндылықтар мен сенімдерге ықпал етеді. Көңіл көтеру арқылы алынған ақпарат жиынтығы адамдардың бағалайтын құндылықтары мен стандарттарына айналады. Көптеген адамдар өздерінің қалыптасқан құндылықтарына сәйкес келетін ақпарат құралдарын таңдайды және бұқаралық ақпарат құралдарынан алатын ақпаратты өздерінің сенімдерін нығайту үшін пайдаланады. Жаңалықтар бағдарламаларынан, түнгі эфирлерден бастап, әлеуметтік желілерге дейін, түрлі саяси ұстанымдар жиі саяси қатысудың артуымен байланысты. Сонымен қатар, саяси және қаржылық мүдделердің күшеюі, көрермендер санының өсуіне алып келсе, партиялық поляризацияның күшеюіне әкелуі мүмкін. Көбірек көрермен тартатын бұл нығайтылған сегменттердің адамдар қайта қарауға немесе қолдайтын дәлелдерді күшейту үшін төлем жасауға бейім екені дәлелденді. Бұл медиа сегменттерінің үнемі саяси ақпараттың бұрмалануын растайтын дәлелге айналатынын білдіреді. Бұл, сайлаушылар арасында экстремистік көзқарастарды күшейтетін ұлттық ақпарат құралдары арқылы партиялық поляризацияны арттыруға қолайлы ортаны құрады. Бұл экстремистік ұстанымдар тұрақты түрде партиялық платформаларға еніп, екі партияны да экстремистік құндылықтарды қолдауға итермеледі, нәтижесінде бұқаралық партиялық поляризация күшейді. Әлеуметтік желілер: TikTok-та парақтап қараудан бастап, Twitter-дегі танымал жаңалықтарды тексеруге дейін, әлеуметтік желілердің саяси әлеуметтенудегі рөлі, жаңалықтар мен түрлі саяси көзқарастарды ұсынуда едәуір күшті болды. Бұл саяси әлеуметтенуді қолға ұстауға мүмкіндік береді, жаңа мазмұнның үнемі пайда болуы жаңа факторды қалыптастырып, адамдардың саяси сенімдерін қалыптастыруға ықпал етеді. Бұқаралық ақпарат құралдары саяси ақпаратты жариялайтын пайдаланушылардың санын едәуір арттырды, саяси пікір-таластарға қатысуды ұлғайтты. Бұл платформалар эхо-камералардың дамуы арқылы адамдарға өздерінің сенімдерін нығайтуға және күшейтуге мүмкіндік жасайды. Алгоритмдер пайдаланушыларды контентке байланысты видеолар циклына шектейді. Бұл БАҚ-қа бұрмаланған жаңалықтарды, жалған ақпарат негізінде қалыптасқан жалған шындықтарды қолдайтын дәлел ретінде ұсынуға мүмкіндік береді, сенімді ақпаратты күшейтеді. БАҚ арқылы саяси жауапкершілікке ұшырату поляризацияны күшейтуге ықпал етеді, өйткені ол әлеуетті кандидаттардың нақты мәселе бойынша қандай ұстанымда тұрғанын көрсетеді.
Білім
Мектепте, бастауыш, орта және жоғары сыныптарда оқушылар сайлау, сайланған өкілдер, жеке құқықтар, жеке жауапкершілік және өз мемлекеті мен елінің саяси тарихы сияқты маңызды саяси принциптермен танысады. Сондай-ақ, білім берудің жасөспірім шағында саяси көзқарастарды қалыптастырудағы маңызды рөлі туралы деректер бар, онда азаматтық курстар, мұғалімдер және сыныптастар топтары ата-аналарының саяси көзқарастарынан өзгеше пікірлерді қалай ұсынатыны зерттеледі.
Дін
Діни сенімдер мен амалдар саяси пікірлерге, басымдықтарға және саяси қатысуға ықпал етеді. Діни институттар ұсынатын теологиялық және моральдық тұжырымдар саяси көзқарастарға қатысты баға беруді қалыптастырады және соңында "байлықты қайта бөлу, теңдік, қателікке төзімділік, жеке бас бостандығы, қылмыстық жазаның қатыстығы, отбасы құрылымына қатысты саясат, гендерлік рөлдер, түсік жасау, гомофобиялық риторика және адам өмірінің құндылығы" сияқты саяси мәселелерге тікелей әсер етеді.
Мемлекет
Мемлекеттік үкіметтер бұқаралық ақпарат құралдарын "хабарлау, жаңылыстыру немесе қате ақпарат тарату үшін" басқара алады, бұл стратегия үгіт деп аталады. Әлеуметтендіру агенттеріне, мысалы, БАҚ-қа бақылау орнату мемлекетке саяси, экономикалық немесе жеке мүдделерді қамтамасыз ету үшін билік береді.
Қауымдастық
Қоғамдық жұмылдыру саяси әлеуметтену оқиғаларының маңызды тәжірибесін сыйлайды, бұл ортақ қоғамдық мақсатқа байланысты адамның саяси көзқарастарына әсер етуі мүмкін. Мысалы, 187-жоба Калифорния штатының Лос-Анджелес округінде заңсыз иммигранттарды нысанаға алды. Бұл саясаттың белгілі бір қауымға бағытталған қатыгездігі латино және иммигрант қауымдастығының жаппай жұмылдырылуына әкеп соқты, нәтижесінде 187-жобаның қабылдануына қарсы дауыс беру блогы құрылды. Харви Милк 1978 жылы Калифорния губернаторы сайлауында квир қауымдастығын саяси тұрғыдан жұмылдыруда маңызды рөл атқарды, ол 6-жобаны қолдады, бұл заң Калифорнияның кез келген мемлекеттік мектебіндегі квир мұғалімдерді немесе қызметкерлерді жұмыстан шығаруды талап ететін. Бұл квир қауымдастығына қауіп төндіргендіктен және Сан-Франциско аймағында гейлердің, лесбиянкалардың және трансгендерлердің көшіп келуінің артуына байланысты, Милк квир қауымдастығын 6-жобаға қарсы дауыс беруге жеткілікті күш жинауға жұмылдыра алды. Бұл аймақтардағы адамдар үшін саяси қатысуға маңызды қадам болуы мүмкін, көптеген адамдарды болашақ сайлауларда дауыс беруге ынталандырды. Ата-аналарының, туыстарының, әже-шешелерінің, достарының және білімінің әлеуметтенуі жастарға басқа мемлекетпен қарым-қатынас туралы білім беруде маңызды рөл атқарады. Мысалы, егер біреу Кубадан АҚШ-қа көшіп келсе, онда Кубадағы солшыл үкіметтің аймақтық қозғалыстарының нәтижесінде АҚШ-та консервативті көзқарастарды қалыптастыруға бейімділігі болуы мүмкін.
Балалық шақ
Саяси әлеуметтену балалық шақтан басталады. Отбасының ең маңызды ықпалы екені анықталды, ал одан кейінгі әлеуметтік айналымдар көбінесе осы алғашқы көзқарастарға сүйенеді. Сондықтан, көзқарастардың тұрақты болып қалатыны болжанады. Кішкентай балалар аптасына орташа есеппен отыз бір сағат, ал жасөспірімдер қырық сегіз сағат медиа мазмұнын қабылдайды. Адам бала кезінде ең ықпалды кезеңде болады, сондықтан әлеуметтену агенттерінің ролі зор, себебі балалардың миы "оқуға дайын" жағдайда болады, демек, олар әлемнің саяси көзқарастары туралы ақпаратты сынсыз қабылдауға бейім.
Жасөспірімдік кезең
Бұқаралық ақпарат құралдарының жасөспірімдерге тигізетін әсері артуымен, орта мектеп оқушылары нәсіл, соғыс, экономика және патриотизм туралы пікірлері мен көзқарастарын қалыптастыратын ақпаратты достарынан, отбасынан немесе мұғалімдерінен гөрі көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарынан алады. Басқа зерттеулер саяси бағытталғандық пен саяси қатысудың көбінесе жасөспірім шақта қалыптасқан құндылықтар мен көзқарастарға байланысты екенін көрсетеді. Зерттеулер балалық және жасөспірімдік кезеңдегі ересектерге дейінгі әлеуметтенудің саяси оқиғаларға ұзақ мерзімді және тұрақты ықпал ететінін айтады. Осы оқиғалардың саяси әлеуметтенуі бұқаралық және ұжымдық саяси әлеуметтену арқылы сезілетін, қалыптасқан бейімділіктерге әкеледі. Он жыл өткен соң, бұл зерттеулер жасөспірімдік кезеңдегі саяси әлеуметтенудің ұзақ мерзімді әсерін байқады. Зерттеулерде ата-ананың әлеуметтік-экономикалық жағдайы мен оқушының жоғары сыныптардағы белсенділігі ең маңызды факторлар екендігі анықталды, бірақ отбасы әлеуметтенудің маңызды және тұрақты факторы болып табылады, әсіресе егер көзқарастар мен ұстанымдар дәйекті, тұрақты, нақты, айқын және жиі айтылса, бұл ақпарат таралуын арттырады.