Кіріспе

Жапонияның әр түрлі аймақтарында кездесетін дәстүрлі және заманауи театрлар. Жапондық дәстүрлі театр – әлемдегі ең көне театр дәстүрлерінің бірі. Дәстүрлі театрға рухани драма және оның комедиялық сүйемелдеуі, кабуки (би және музыкалық театр дәстүрі), қуыршақ театры және сөйлеу драмасы жатады. Қазіргі жапон театрына эксперименталды батыс үлгісіндегі театр, шинпа (жаңа мектеп театры) және кішкентай театр кіреді. Бұған қоса, Жапонияда көптеген классикалық батыс пьесалары мен танымал телешоулар мен фильмдердің музыкалық адаптациялары қойылады.

Жоқ және

Но және театр дәстүрлері әлемдегі ең көне үздіксіз театр дәстүрлерінің бірі болып табылады. Ең ерте сақталған сценарийлер 15 ғасырға дейін жетеді. Но – буддизм мен синтоизмнің символикасын біріктіретін, мифтік маңызы бар әңгімелерге негізделген рухани драма болды. Ал, оның комедиялық серігі, театрлық фарс пен клоунаданы пайдаланып, Но пьесасының діни тақырыптары мен қарапайым халық арасында байланыс құрды. Но театры көбінесе жоғары сынып ақсүйектер үшін қойылса да, кейде қарапайым көрермендерге де көрсетілді. Но және пьесалар тоғыздық серияда біріктіріліп орындалды, екі стиль кезектесіп, ал қысқа пьесалар ұзақ Но пьесаларының арасында үзіліс ретінде тарту етілді. 1430 жылға дейін ерлер мен әйелдердің екеуі де өнер көрсетуге құқылы болды.

Кабуки

Кабуки музыканы, драманы және биді біріктіреді, көбінесе дәуірге сәйкес костюмдер мен күшті хореография қолданылады. Кабуки пьесаларының түрлеріне джидаимоно (тарихи пьесалар) және севамоно («қазіргі заманғы» пьесалар), сондай-ақ шосагото – негізінен би кешеніне бағытталған пьесалар жатады. Кабуки орындау стильдеріне арагото, вагото және оннагата кіреді. Кабуки жоғарғы таптарға ғана арналған Но театрының қатаң дәстүрлеріне қарсылық ретінде пайда болды. Дәстүр бойынша, Идзумо но Окуни 1603 жылы Киотодағы Камо өзенінің құрғаған арнасында алғашқы кабуки пьесасын орындады деп есептеледі. Алайда, Но театры сияқты, уақыт өте келе кабуки де қалыптасқан өнер түріне айналды, соның салдарынан кейбір пьесалардың сақталуын қамтамасыз етуге ерекше мән беріледі, тіпті бірнеше ғасыр бұрын қолданылған костюмдердің дизайны да қолданылады.

Қазіргі театр

20-ғасырдың басында жапондық заманауи драма (эксперименталды батыс үлгісіндегі театр) болды, ол кабуки мен ноның стильдік конвенцияларына қарама-қарсы натуралистік актерлік шеберлік пен заманауи тақырыптарды пайдаланды. Хогетсу Шимамура мен Каору Осанай – драманың дамуына ықпал еткен екі маңызды тұлға. Соғыстан кейінгі кезеңде жаңа шығармашылық драмалық туындылардың үлкен өрбуі болды, ол жаңа эстетикалық ұғымдарды енгізіп, дәстүрлі заманауи театрды революциялады. Батыстан алынған, "трагикалық тарихи прогреске" бағытталған реалистік, психологиялық драмаға қарсы тұрып, жас драматургтар қалыпты сахна кеңістігі сияқты қабылданған қағидалардан бас тартып, өз іс-қимылдарын Токионың түкпір-түкпіріндегі шатырларда, көшелерде және ашық алаңдарда көрсетті. Сюжеттер күрделене түсті, пьеса ішінде пьеса, уақыт бойынша жылдам алға-артқа қозғалыс, шындық пен қиялдың араласуы жиі кездесетін болды. Драмалық құрылым фрагменттелген, назар орындаушыға аударылды, ол әртүрлі тұлғаларды бейнелеу үшін әртүрлі маскаларды жиі қолданды. Драматургтер өз идеяларын жеткізу үшін но және кабукиде қалыптасқан сахналық тәсілдерге қайта оралды, мысалы, халықаралық көрермендер үшін ағылшын тілін де қолдана алатын баяндаушыны пайдаланды. 1980 жылдары Кара Дзюро, Шимидзу Кунио және Бэцуяку Минору секілді көрнекті драматургтер болды, олардың барлығы белгілі бір труппалармен тығыз байланыста болды. Ал, Хиросима бомбалануына арналған көптеген туындылары үшін бүкіл әлемде марапаттар алған, тәуелсіздікке ұмтылған Мурай Шимако тек бір-екі актрисамен ғана қойылымдар қойды. 1980 жылдары жапондық сахналық өнер соғыстан кейінгі тәжірибелерге қарағанда күрделірек және жетілдірілген форматқа ие болды, бірақ олардың батыл сыншылдық рухынан айырылды. Осы кезеңде Кисида Рио, Кисараги Кохару, Нагаи Ай және Ватанабэ Эрико сияқты әйелдер өз театр труппаларын басқара бастады. Тадаси Судзуки ерекше орындаушыларды даярлау әдісін жасады, ол авангардтық ұғымдарды классикалық но және кабуки техникаларымен үйлестірді, бұл тәсіл 1980 жылдары жапондық және халықаралық театрдың маңызды шығармашылық күшіне айналды. Тағы бір ерекше шығыс-батыс синтезі – Достоевскийдің "Едіот" романынан бейімделген "Настасья" қойылымында болды, онда атақты кабуки (әйел рөлін сомдайтын актер) Бандо Тамасабуро ханзада мен оның келінінің рөлін ойнады.

Жапониядағы батыс пьесалары

Батыстың көптеген классикалық туындылары – ежелгі грек театрынан бастап Уильям Шекспир, Федор Достоевский және Сэмюэл Бекетт шығармалары Токиода бүгін сахналанады. Жыл сайын шамамен 3000-ға жуық қойылым қойылады, бұл Токионы әлемдегі жетекші театр орталықтарының біріне айналдырады. Глобус театрының көшірмесінің ашылуы Шекспирдің барлық тарихи пьесаларын орындау үшін толық британдық труппаны шақыру арқылы тойланды, ал Токиодағы басқа театрлар Шекспирдің басқа пьесаларын, соның ішінде «Гамлет» және «Король Лир» пьесаларының әртүрлі жаңа интерпретацияларын қойды. Токионың Шин Окубо ауданында орналасқан Глобус театры қазір көбінесе Johnny's Entertainment компаниясына тиесілі және актерлік саласындағы поп-идолдарды насихаттаумен айналысады. Юкио Нинагава – халықаралық деңгейде танымал жапон режиссері және драматургі, ол көбінесе шабыт алу үшін Шекспирдің туындыларына жүгінеді. 1995 жылы ол «Шекспир Тенпо 12 жыл» атты қойылымды сахналады, ол өте танымал британдық «Shakespeare Condensed» театрының интерпретациясы болды: Шекспирдің барлық пьесалары екі сағат ішінде көрсетілді. Бұл қойылымда Нацуки Мари және Карава Тошиаки сияқты танымал актерлер қатысты.

Театрлық ревюлар

Дәстүрлі театрлық ойын-сауықтан өзгеше, 20 ғасырдың басында театрлық ревюлер Жапонияда танымал ойын-сауық түрі ретінде қабылдана бастады. Батыста туған, жеңіл театрлық ойын-сауық ұсынатын театрлық ревюлер, 1914 жылы Ичизо Кобаяши құрған, Такарадзукадағы қолданысқа келмей қалған бассейннің орнына салынған театрмен бірге, Такарадзука ревюі сияқты танымал жапондық ревю компанияларының құрылуына себеп болды. Батыс және Еуропа мәдениетінің Жапонияның әлеуметтік, саяси және экономикалық мәдениетіне ықпал еткеннен кейін, Жапонияның ойын-сауық мәдениетіне де қосымша әсер етті. Такарадзука ревю компаниясының танымал ойын-сауығының репертуары дәстүрлі жапондық элементтермен қатар, Еуропа мен Батыс өнерінің орындалуы мен музыкалық стильдерін қамтыды. Бұл Батыс және Еуропалық сюжеттерге (мысалы, «Версаль гүлі»), Батыс музыкалық аранжировкаларға (мысалы, «CHICAGO») және дәстүрлі жапондық әңгімелер мен музыканы қосуға негізделді.

2.5D музыкалық

2.5D мюзиклдері – аниме, манга және бейне ойындарының сахналық қойылымдары. Аниме мен манганың сахналық қойылымдары 1970-ші жылдардан бері болғанымен, «Музыкалық: Теннис принці» арқылы 2000-ші жылдары кеңінен танымал болды. Қазіргі заманғы 2.5D мюзиклдерінде фондық суреттер мен арнайы эффекттер үшін проекциялық бейнелеу қолданылады.