Кіріспе

Рим сенаторы және генерал Тит Манлиус Торкватус (б.з.д. 279 жыл бұрын туған - б.з.д. Ол б. з. д. 235 және 224 жылдары консул, б. з. д. 231 жылы цензор, ал б. з. д. 208 жылы диктатор болған. Ол Фабий Максимустың "Кунктатор" деген атпен аталған одақтасы болды.

Отбасылық негіздер

Тит республикадағы ең маңызды әулеттердің бірі - Манлия патрициандық әулетке тиесілі. Ол бұған дейін 13 консулдық және 14 консулдық трибундық болды. Титтің ата-бабалары біршама белгісіз, өйткені Фасти Консулярлар оны Аул Манлиус Торкватус Аттикус сияқты бірдей ұрпақпен ("Титтің ұлы, Титтің немересі") тізімдейді, ол б.з.б. Мюнцер Аул Титтің ағасы деп ойлады. Титтің әкесі мен ата-бабасы белгісіз, бірақ оның ата-бабасы - сондай-ақ Тит - біздің заманымыздан бұрын 299 жылы консул болған. Торкватус атағын алғаш рет Титтің ата-бабасы Тит Манлиус Империос б. з. б. 361 жылы бір ұрыста галлды жеңіп, оның айналым күшін трофей ретінде алғаннан кейін алған. Осыдан кейін мотоцикл отбасылық эмблемаға айналды, оның мүшелері монеталарға мотоциклдің атауын мақтанышпен жазып отырды. Империос Торкватус өзінің қаталдығымен танымал болды; ол ұрыста оған мойынсұнбағаннан кейін өз ұлын өлтірген.

Консул (б.з.д. 235)

Титтің ертедегі қызметі белгісіз, өйткені Ливийдің 292 - 220 жылдардағы кітаптары жоғалған. Алайда, Брутон оның жастайынан понтификтер колледжіне кіргенін болжады, өйткені ол 212 жылы pontifex maximus болуға тырысты және сондықтан оның аға мүшелерінің бірі болды. Оның алғашқы жазылған атаулары б.з.д. Евтропий мен Кассиодор Титті Ливийге арқа сүйеген, оны консул деп сипаттады, яғни жүзбасылар ассамблеясы оны Атилийден бұрын сайлады. Тит Бірінші Пуникалық соғыстан (264 - 241 жж.) кейін Римнің бақылауына түскен Сардинияға жіберілді. Рим талап еткен өтемақы өте жоғары болғандықтан, Карфаген көтерілген жалдамалы әскерлеріне ақы төлей алмады. Карфаген Африкадағы жалдамалылармен соғысып жатқанда, Сардиниядағы жалдамалылар да көтеріліс жасауға шешім қабылдады. Рим бастапқыда Сардинияның бүлікшілерін қолдаудан бас тартты, бірақ б.з.д. Тит аралды тыныштыққа бөлуге тағайындалды. Осылайша ол бүлікшілерді жеңіп, салтанатты жеңіспен аяқтады. Алайда Ливий бұл оқиға "Бірінші Пуникалық соғыстан кейін" болған дейді, сондықтан кейбір қазіргі ғалымдар оны б.з.д. Алайда бұл пікір таласқа ұшырады. Тит консулдығы оның алдыңғылары Люций мен Публий Корнелий Лентул Каудиннің, Карфаген мен Солтүстік Италиядағы кельттерге қарсы экспансиялық стратегияның жақтаушыларының, агрессивті сыртқы саясатынан кейін қалыпқа оралуын білдіреді. Бұл саясат б.з.д. 232 жылға дейін және Римдегі "бейбітшілік фракциясының" басшысы Фабий Максимнің бірінші консулдығына дейін созылып, үшінші ғасырдың екінші жартысындағы ең маңызды римдік мемлекет қайраткері болды. Фабияның өте күшті генсі де кем дегенде төртінші ғасырдан бері Манлимен одақтасты.

Екінші рет цензор және консул (б.з.д.

231 жылы Тит Квинт Фулвий Флаккпен бірге цензор болып сайланды. Олардың сайлануында бір кемшілік болғандықтан, олар отставкаға кетуге мәжбүр болды және люструмды (Рим халқының діни тазару рәсімін) аяқтай алмады. Келесі жылы олардың орнына Фабий Конктатор мен Маркус Семпроний Тудитан келді. 224 жылы Тит өзінің бұрынғы қысқа мерзімді әріптесі Фулвий Флаккпен бірге екінші рет консул болып сайланды және тағы да консулдың алдындағы лауазымы ретінде сипатталды. Кельттер 23000 адамнан айырылып, 5000-ы тұтқынға алынды, бірақ консулдар ауа райының нашарлауы мен әскерлерінің өліміне байланысты кері шегінуге мәжбүр болды. Де Санктис бұл жеңісті, сондай-ақ По өзенін кесіп өтуді кейінірек ойлап тапқан, өйткені Fasti Triumphales бұл жеңісті жазбаған, бұл әдетте консулдардың жеңісіне әкелуі керек еді. Ол бұл туралы Полибийдің аз айтқанын, тек консулдардың күшті әскерге басшылық етіп, бояушылыққа ұшыраған боиларды бағындырғандығын ғана айтады.

Екінші Пуни соғысы кезіндегі рөлі (218202 б.з.д.)

216 жылы жоғары санатор ретінде Тит Карфаген сызығынан шығуға күш салмайтынын негізге ала отырып, Канна шайқасында тұтқынға алынған римдіктерді құтқаруға қарсы шықты. 215 жылы біздің заманымызға дейінгі претор Тит Квинт Муций Скаеволаның ауруынан кейін Сардинияға жіберілді және аралды қайтадан иеленуге Хасдрубалдың басшылығымен Карфагендіктердің әрекеті жеңілді. Алайда ол бірнеше рет қиындықтарға кезікті. 212 жылы ол Флаккпен бірге Pontifex Maximus (Римнің бас діни қызметкері) лауазымына таласты, екеуі де жас және аз танымал Паблиус Лициний Красстан жеңілді. Ливийдің есебі бойынша Лициний Красс екі экс-цензордың арасында дауыс берудің айнымас бөлігінен пайда тапқан ба, әлде ол әрқашан рөлге ие болған ба, бұл анық емес. 210 жылы ол өмірде болған ең көне патрициан сенаторы болды, бірақ ол Princeps Senatus болып таңдалмаған. Цензор Публий Семпроний Тудитан бұл құрметті ең беделді аға сенаторға беруді жөн көрді, ол өзінің пікірінше, Квинт Фабий Максим Веррукос, б.з.д. Екінші цензор Маркус Корнелий Цетегус mos maiorum деп атауға тырысты, бірақ таңдау Тюдитанға қалды. Франсис Райан Ян ғибадатханасының жабылуы Титпен бейбітшілікпен байланысты екенін және бұл Ханнибалға қарсы соғыс кезінде оған қарсы ойнағанын айтты. Екі жылдан кейін (б.з.д. 208) ол претор М. Эмилиус уәде еткен сайлауды өткізу және ойындарды өткізу үшін диктатор болып тағайындалды.

Өлім және ұрпақ

Тит б. з. б. 202 жылы қайтыс болды. Ұлының өзінен бұрын қайтыс болғандықтан, оның екі немересі Тит пен Аулус өмір сүрді, олар 165 және 164 жылы консулды болды. Үлкен немересі Тит өзінің қатаңдығымен ерекше танымал болды, өйткені ол өзінің ұлын пара алу үшін жеке сот ұйымдастырды, ол оны көзінен айырғаннан кейін өзін-өзі өлтірді. 165 жылы консул өзінің ата-бабаларының қатаңдығын, оның ішінде оның ата-бабасының қатаңдығын үлгі етті, оның іс-әрекеттерін жылнамашылар imperia Manliana, "Манлиандық бұйрықтар" мысалдары ретінде баяндады. Торкатилер ата-бабаларының атриумында қойылған өлім маскаларымен де танымал болды. Титтің бет-әлпеті Маркус Манлиус Капитолин мен Империосус Торкватустың бет-әлпетімен бірге осы жерде орналастырылған болуы мүмкін.

Ежелгі шығармалар

Кассиодор, Хроника. Евтропий, Бреварий. Тит Ливий (Ливий), Рим тарихы, Периохе. Оросий, Historiae Adversus Paganos (Пагандарға қарсы тарихтар). Плутарх, Параллель өмірлер. Полибий, Historiae (Тарихилар). Валериус Максимус, Factorum ac Dictorum Memorabilium (Есте қаларлық іс-әрекеттер мен сөздер).