Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
18 ғасырдағы синди суфи жазушысы
18th century Sindhi Sufi writer
Шах Абдул Латиф Бхитай (; 1689/1690 – 21 желтоқсан 1752), көбінесе Лахино Латиф, Латиф Гот, Бхитай және Бхит Джо Шах деген құрметті атаулармен танымал, Пакистаннан шыққан синди суфи мистигі және ақыны, ол Синди тілінің ең ұлы ақыны деп кеңінен есептеледі. Қазіргі Хала қаласының жанындағы Хераттан шыққан Хала Хавелидегі Казми Сейид әулетінде дүниеге келген Бхиттай, Котри Могол қаласында өсті. Шамамен 20 жасында ол үйінен кетіп, Синд пен көршілес аймақтарды аралап, көптеген мистиктер мен жогилермен кездесті, олардың ықпалы оның поэзиясында анық байқалады. Үш жылдан кейін үйіне оралған ол аристократиялық отбасының қызына үйленді, бірақ көп ұзамай күйеуін жоғалтты және қайтадан тұрмысқа шықпады. Оның құлшынысы мен руханилығы көптеген ізбасарларды өзіне тартты, сонымен қатар кейбір адамдардың наразылығын тудырды. Өмірінің соңғы жылдарын Бхитта (Бхит-шах) өткізген ол 1752 жылы қайтыс болды. Кейіннен оның қабірінің үстіне мавзолей салынды, ол қастерлі қасиетті орынға айналды. Оның өлеңдері шәкірттерімен «Шах Жо Рисало» жинағында топтастырылды. Ол алғаш рет 1866 жылы жарық көрді. Содан бері осы еңбектің бірнеше урду және ағылшын тілдеріне аудармалары жарияланды. Бхиттайдың поэзиясы Синд халқы арасында кеңінен танымал және ол бүкіл провинцияда құрметпен еске алынады.
Shah Abdul Latif Bhittai (; 1689/1690 – 21 December 1752), commonly known by the honorifics Lakhino Latif, Latif Ghot, Bhittai, and Bhit Jo Shah, was a Sindhi Sufi mystic and poet from Pakistan, widely considered to be the greatest poet of the Sindhi language. Born to a Kazmi Sayyid family of Hala Haweli originating from Herat, near modern day Hala, Bhittai grew up in the nearby town of Kotri Mughal. At the age of around 20, he left home and traveled throughout Sindh and neighboring lands, and met many mystics and Jogis, whose influence is evident in his poetry. Returning home after three years, he was married into an aristocratic family, but was widowed shortly afterwards and did not remarry. His piety and spirituality attracted a large following as well as the hostility of a few. Spending the last years of his life at Bhit (Bhit Shah), he died in 1752. A mausoleum was built over his grave in subsequent years and became a popular pilgrimage site. His poems were compiled by his disciples in his Shah Jo Risalo. It was first published in 1866. Several Urdu and English translations of the work have been published since. Bhittai's poetry is popular among the people of Sindh and he is venerated throughout the province.
Өмір
Тухфат әл-Кирам мен Мақалат әл-Шуара, Шах Абдул Латифтің замандасы Мир Әли Шер Қани Тахтви жазған, ақын қайтыс болғаннан кейін он бес жыл өткен соң, оның өмірі туралы кейбір негізгі мәліметтер береді. Алайда, бұлардан басқа, ерте кезеңнен бастап жазба деректер аз, және оның өмірі туралы көптеген мәліметтер ұрпақтан ұрпаққа ауызша жеткен. 19-ғасырдың аяғында Мирза Қалич Бег пен Мир Абд әл-Хусейн Санги осы ауызша дәстүрлерді жинап, құжаттады. Бұл еңбектер Тахтвидің шығармаларымен бірге ақынның өмірінің негізгі жоспары құрайды. Бхиттай 1689 немесе 1690 жылы қазіргі Хала қаласының жанындағы Хала Хавелиде, суфи ақыны Шах Абдул Кәрім Бульридің шөбересі Шах Хабибтің отбасында дүниеге келген. Оның ата-тегі төртінші халифа Әли мен Ислам пайғамбары Мұхаммедтің қызы Фатимаға дейін жетеді. Олар 14-ғасырдың соңында Гераттан Синдке көшіп келген. Бхиттай балалық шағының алғашқы жылдарын Хала Хавелиде өткізді, бірақ кейін отбасы жақын маңдағы Котри-Мұғұл қаласына көшіп барды. Жергілікті дәстүр бойынша ол сауатсыз болған, алайда поэзиясында араб және парсы тілдерін қолдануы, сондай-ақ парсы ақыны Румидің оның ой-өрісіне әсері оның жақсы білім алғанын көрсетеді. 20 жасында ол Арғын аристократының қызы Саида Бегумге ғашық болды. Бұл Бхиттайдың отбасына қиындық тудырып, оларды Хала Хавелиге қайтаруға мәжбүр етті. Алайда, оның махаббаты жас Бхиттайға қатты әсер етті, ол үйден шығып, Синд пен оған жақын аймақтарда саяхаттап, далаларда сарсана жүрді. Мотилал Жотуанидің айтуынша, осы сапарлар кезінде оның поэзиялық қабілеті дамыды. Ол өлеңдерінде барған жерлерін сипаттайды. Бірінші кезекте ол қазіргі Хайдарабадтың жанындағы Ганжо төбесіне барды, содан кейін Датта мен Банбхор арқылы Калачиге (қазіргі Карачи) сапарлады. Жолда жоғилармен кездесіп, оларды Оңтүстік Белуджистанның тауларындағы Хингладжға ертіп барды. Шығысқа қайтып келгенде Ласбеладағы Лахутқа барып, одан кейін Дварка, Порбандар, Джунагад және Кютч аймағындағы басқа да бірнеше жерлерді аралады. Батысқа оралған соң, ол Нагарпаркардағы Каруонжар тауына барды. Тардағы жоғилармен жол айырғаннан кейін ол Джайсалмерге барып, содан кейін Таттаға, одан кейін үйіне оралды. Саяхаттары оның поэзиясына күшті әсер еткен сияқты. Бхиттай үш жылдан кейін үйіне оралды. 1713 жылы Мырза Могол Бег үйін тонаған қарақшыларды қуғанда қаза тапты. Осы оқиғадан кейін Бхиттай Саида Бегумға үйленді, ол оған ғашық болған әйел еді. Некеден бала тумады, Саида Бегум некеден кейін бірнеше жыл өткен соң қайтыс болды. Бхиттай қайтадан үйленбеді және өмір бойы баласыз қалды. Ол енді тыныш өмір сүріп, дұға мен ғибадатқа берілді. Оның тақуалығына көп адамдар құлақ асты, бұл оған ақсүйектер мен Синд билеушісі Нур Мохаммад Калхороның ашуын тудырды, ол оны улану арқылы өлтіруге тырысқан деседі. Өліміне он жыл қалғанда Бхиттай үйінен шығып, Хала Хавелиден бірнеше шақырым қашықтықтағы құм төбеге қоныс аударды, ол кейін Бхит Шах (Шахтың төбесі) деп аталды, сондықтан оның лақабы Бхиттай (Бхитте тұратын) болды. Бхиттай 1752 жылдың 21 желтоқсанында (хижраның 14 сафари 1166 жылы) 63 жасында Бхитте қайтыс болды және сол жерге жерленді. Синдтің сол кездегі билеушісі Миан Гулам Шах Калхоро 1754 немесе 1765 жылы оның қабірінің үстіне мазар салдырды.
Tuhfat al Kiram and Maqalat al shu'ara, written by Mir Ali Sher Qani Tahttwi, a contemporary of Shah Abdul Latif, some fifteen years after the death of the poet, gives some basic details of his life. Other than these, however, few written records exist from the early period and most of what has been reported about his ife was transmitted orally through generations. The oral traditions were collected and documented in the late 19th century by Mirza Qalich Beg and Mir Abd al Husayn Sangi. Together with Thattwi's works, these form the basis for the outline of the poet's life. Bhittai was born in 1689 or 1690 in Hala Haweli near modern day Hala, to Shah Habib, a great grandson of the Sufi poet Shah Abdul Karim Bulri. His ancestors traced their lineage back to the fourth caliph Ali and Fatima, the daughter of the Islamic prophet Muhammad. They had emigrated to Sindh from Herat during the late 14th century. Bhittai spent the early years of his childhood in Hala Haweli, but the family then relocated to the nearby town of Kotri Mughal. Local tradition holds that he was illiterate, however his use of Arabic and Persian in his poetry and the evident influence of the Persian poet Rumi on his thought show that he was well educated. At the age of around 20, he fell in love with Saida Begum, a daughter of an Arghun aristocrat of Kotri Mughal, Mirza Mughal Beg, which landed Bhittai's family in trouble and caused them return to Hala Haweli. Her love, however, had a deep impact on young Bhittai and he left home wandering deserts and embarking on travel through Sindh and adjacent lands. According to Motilal Jotwani, it was perhaps during these travels that his poetic nature came to the fore. He mentions the places he visited in his poems. First he went to Ganjo Hill near what is now Hyderabad, thereafter traveling to Kalachi (modern Karachi) through Thatta and Banbhore. On the journey he met Jogis and accompanied them to Hinglaj in the mountains of southern Balochistan. On his return east, he visited Lahut in Lasbela, and then travelled across to Dwarka, Porbandar, Junagadh, and several other places in the Kutch region. Returning west, he visited Karoonjhar Mountains in Nagarparkar. Parting ways with the Jogis in Thar, he went to Jaisalmer before returning to Thatta and then home. His travels seem to have had a strong influence on his poetry. Bhittai returned home after three years. In 1713 Mirza Mughal Beg was killed while in pursuit of robbers who had looted his house. After this incident, Bhittai was married to Saida Begum, the woman whom he had been in love with. The marriage did not result in any offspring and Saida Begum died a few years into the marriage. Bhittai did not remarry and remained childless his entire life. He now seems to have settled down and devoted to prayer and worship. His piety attracted a large following, which reportedly earned him the hostility of nobles and Noor Mohammad Kalhoro, the ruler of Sindh, who is said to have unsuccessfully tried to assassinate him by poisoning. Some ten years before his death, Bhittai left his home, relocating to a sandhill a few miles from Hala Haweli, which later became known as Bhit Shah (Mound of Shah), hence his title Bhittai (the dweller of Bhit). Bhittai died at Bhit on 21 December 1752 (14 Safar 1166 AH) at the age of 63 and was buried there. A tomb was built over his grave by the then ruler of Sindh Mian Ghulam Shah Kalhoro in 1754, or 1765.
Рисало
Бхиттайдың өлеңдері оның өмірінде жазылмаған, бірақ оның шәкірттері оның өткізген музыкалық сессияларында (Раг) орындап, жаттап алған. Өлгеннен кейін өлеңдері «Шах жо Рисало» (Шах кітабы) деп аталатын жинаққа біріктірілді. Рисало алғаш рет 1866 жылы неміс филологы Эрнест Трумпп жариялаған. Онда отыз тарау бар, әр тарау белгілі бір музыкалық режимге арналған. Әр сүр (тарау) дастан (әңгіме) немесе фасал (бөлім) деп аталатын бөлімдерге бөлінеді, олар ұқсас тақырыптағы абыаттарды қамтиды. Әр бөлім бір немесе бірнеше уаимен аяқталады. Кейбір сүрлер Үнді субконтинентінің халық ертегілеріне, мысалы Сасуи Пунхун, Сохни Мехар, Умар Маруи және Лилан Чанесарға, ал басқалары, мысалы Сур Аса және Сур Яман Калян, мистикалық көңіл-күй мен идеалды дәстүрлі махаббат туралы айтады. Сур Саранг ислам пайғамбары Мұхаммедті мақтауға арналған, ал Сур Кедаро 680 жылы Кербала шайқасында Мұхаммедтің немересі, сонымен қатар Бхиттайдың әулеті Хусейн ибн Әлидің қазасына күйінеді. Шахтың поэзиясын зерттеген Наби Бахш Балуч және Ғұлам Мұхаммед Шахвани сияқты көрнекті ғалымдар Сур Кедароның Шахтың өзінен емес, сыртқы көзден келгенін айтқан. Рисалоның алғашқы басылымынан бері Мирза Қалич Бег, Хотчанд Молчанд Гурбахшани, Ғұлам Мұхаммед Шахвани, Кальян Адвани және Наби Бахш Балуч сияқты түрлі ғалымдар оның бірнеше басылымдарын жариялаған. Шейх Аяз, Аяз Хусейн Қадири және Сайид Вакар Ахмад Ризви орыс тіліне аудармаларын жариялаған. Рисалоның алғашқы жартылай ағылшын аудармасын 1940 жылы Х.Т. Сорли, одан кейін Эльза Кази және Ғұлам Али Аллана жариялаған. Мұхаммед Якоб Аға, Амена Хамисани және басқалар толық аудармаларын жариялаған. Рисалоның ерте қолжазбалары мен жарияланған басылымдары мазмұнында айтарлықтай айырмашылықтарды көрсетеді. Ең көп қабылданған нұсқасында шамамен 3000 абыат және 200 уаи бар.
Bhittai's poetry was not written down during his lifetime, but was sung and memorized by his disciples during the musical sessions (Rag) that he used to hold. The poems were compiled after his death into a collection called Shah Jo Risalo (the Book of Shah). The Risalo was first published in 1866 by the German philologist Ernest Trumpp. It contains thirty chapters, called Sur, each focusing on a particular musical mode. Each Sur is further divided into sections, dastan (story) or fasl (chapter), which contain similarly themed abyat. Each section ends with one or more wa'is. Some Surs focus on folk tales of the Indian sub continent such as Sassui Punhun, Sohni Mehar, Umar Marui, and Lilan Chanesar, whereas others, like Sur Asa and Sur Yaman Kalyan, describe the mystical moods and ideal traditional lover. Sur Sarang is devoted to the praise of the Islamic prophet Muhammad, while Sur Kedaro laments the death of Muhammad's grandson, and Bhittai's ancestor, Husayn ibn Ali at the Battle of Karbala in 680. Sur Kedaro has been said by some prominent scholars of Shah's poetry such as Nabi Bakhsh Baloch and Ghulam Muhammad Shahwani to have come from a external source rather than Shah himself. Since the first edition of the Risalo, several other editions have been published by various scholars including Mirza Qalich Beg, Hotchand Molchand Gurbakhshani, Ghulam Muhammad Shahvani, Kalyan Advani, and Nabi Bakhsh Baloch. Urdu translations have been published by Shaikh Ayaz, and Ayaz Husayn Qadiri and Sayyid Vaqar Ahmad Rizvi. The first partial English translation of the Risalo was published by H. T. Sorley in 1940, followed by Elsa Kazi, and Ghulam Ali Allana. Complete translations have been published by Muhammad Yakoob Agha, Amena Khamisani, and others. Early manuscripts of the Risalo as well as published editions show considerable differences in the content. The most widely accepted version has some 3,000 abyat and 200 wa'is.
Мұра
Бхиттай – синди тіліндегі ең ұлы суфи ақыны және Синд провинциясының ұлттық ақыны. Шығыстанушы Аннемари Шиммельдің сөзіне қарағанда, ол «Пакистандағы халық суфи поэзиясының ең көрнекті шебері». Сейед Хосейн Насрдың пікірінше, Бхиттайдың «Рисало» шығармасы Румидің «Матнавийімен» салыстырылған, ал Бхиттай – «Румидің руханиятының үнді әлеміндегі тікелей көрінісін» білдіреді. Әр бейсенбі күні кешке Бхиттайдың өлеңдері дәстүрлі музыканттар мен дервиштер ғибадатханада, көтеріңкі рухта орындалады. Бұл орындалу жиі «Шах жо Раг» (Шахтың әні) деп аталады.
Bhittai is regarded as the greatest Sufi poet of the Sindhi language and the national poet of Sindh. According to the orientalist Annemarie Schimmel, he is "The most outstanding master of popular Sufi poetry in Pakistan." According to Seyyed Hossein Nasr, Bhittai's Risalo has been compared with Rumi's Mathnawi, and Bhittai represents "direct emanations of Rūmī's spirituality in the Indian world." Every Thursday evening, Bhittai's poetry is sung by traditional musicians and dervishes at the shrine in a typical ecstatic style. The performance is commonly referred to as Shah jo Rag (Shah's music).
Танымал мәдениет
Бхиттайдың поэзиясы синдхи халқының арасында, мұсылмандары мен индустарының барлығында кең таралған. Бұған Бхиттайдың жогилер мен саньясилермен болған байланысы себеп болуы мүмкін. "Рисало" сүрелеріндегі халық әңгімелері жиі айтылып, балаларға әнмен орындалады. Бхиттай туралы жергілікті халық арасында көптеген әңгімелер, қасиетті өмірбаянына байланысты анекдоттар бар. Солардың бірінде, ол әліпбиді үйренген кезде, "Алиф" әрпінен артық ештеңе үйренгісі келмеген дейді, себебі ол Алланың атын білдіреді (Алла) және одан құндырақ ештеңе жоқ. Тағы бір аңыз бойынша, оның шәкірттері оған "Рисалоның" жазба нұсқасын сыйлаған, бірақ ол оны оқып болған соң, жақын жердегі Кирар көліне лақтырып жіберген. Шәкірттері қарсылық білдіргенде, ол есте сақтаған нәрселерінен айтып, "Рисалоны" қайта жазуға рұқсат берген. Оның мазары Синдте қастерлі қасиетті орын саналады.
Bhittai's poetry is popular among the Sindhi people, including both Muslims and Hindus. Bhittai's own connections with Jogis and Sanyasis may have contributed to this. The folk tales narrated in the Surs of the Risalo are frequently recounted and sung to children. Many anecdotes about Bhittai of a haigographical nature are famous among the locals. One such story holds that when he was being taught the alphabet, he refused to learn anything beyond the letter Alif for it signifies the name of God (Allah) and there is nothing of value beyond it. Another story of this kind asserts that his followers presented him a written copy of the Risalo, which he threw away in the nearby Kirar lake after having read it. When the followers protested, he allowed them to rewrite the entire Risalo by narrating it from his memory. His tomb is a popular pilgrimage site in Sindh.
Құс
Оның қайтысын еске алу күні – 14 Сафарда, Хижра күнтізбесінің екінші айында болады. Үш күнге созылатын бұл рәсімде дұғалар оқылады, музыка ойнатылады, көрмелер ұйымдастырылады, әдеби конференциялар өткізіледі және ат жарыстары ұйымдастырылады. Адамдар провинцияның түкпір-түкпірінен бұл қабірге зиярат етеді. 2017 жылы оның 274-ші жылдық мерейтойына орай, 16 фут биіктіктегі Бхиттайдың мүсіні Бхит Шаһ демалыс үйінің алдына орнатылды.
The Urs, an annual commemoration of his death, occurs on 14 Safar, the second month of the Hijra calendar. The ceremony, which lasts for three days, features prayers, music, exhibitions, literary conferences, and horse races. People visit the shrine from all over the province. A 16 foot high statue of Bhittai was erected in front of the Bhit Shah rest house on the occasion of his 274th Urs in 2017.