Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Испан императорлық бүркіті (Aquila adalberti), сондай-ақ Иберия императорлық бүркіті, испан бүркіті немесе Адалберт бүркіті деп те аталады, – Иберия түбегінде табиғи ортада өсетін бүркіттердің бір түрі. Биноминалық атауы Баварияның ханзадасы Адалберт құрметіне берілген. Ерекше "эпаулеттері" болғандықтан, бұл түрді ескі әдебиеттерде ақ иықты бүркіт деп жиі атаған. Бұрын Иберия императорлық бүркіті шығыс императорлық бүркітінің кіші түрі саналған, бірақ қазір морфологиялық және экологиялық айырмашылықтарға байланысты жеке түр ретінде кеңінен танылған.
The Spanish imperial eagle (Aquila adalberti), also known as the Iberian imperial eagle, the Spanish eagle or Adalbert's eagle, is a species of eagle native to the Iberian Peninsula. The binomial commemorates Prince Adalbert of Bavaria. Due to its distinct "epaulettes", old literature often referred to this species as the white shouldered eagle. Formerly, the Iberian imperial eagle was considered to be a subspecies of the eastern imperial eagle, but is now widely recognised as a separate species due to differences in morphology, ecology,
Сипаттама
Бұл ірі жыртқыш құс және өте үлкен бүркіт, пішіні жағынан туысы – шығыс императорлық бүркітке ұқсас, бірақ оның таралу аймағы едәуір өзгеше. Бірге тіршілік ететін ірі аяқталған бүркіттерге қарағанда, ол алтын бүркіттен сәл кіші, ал Бонелли бүркітінен сәл үлкен. Испан императорлық бүркітінің салмағы аталықтарының 10-ының орташа салмағы ал эми 17 ұрғашының салмағы болды. Ал тағы 10 жынысы анықталмаған ересектерінің орташа салмағы құрады. Осылайша, испан императорлық бүркітінің салмағы шығыс императорлық бүркітінен орташа есеппен 10% артық, ал ол ұзын қанатты және ұзын құйрықты кенелі бүркітке шамалас, алтын және Верро бүркіттерінен кейін Aquila туысының үшінші ең ауыр өкілі болып табылады. Бұл түрдің жалпы ұзындығы және қанаттарының ені бар. Аталықтың қанаттарының ені шамамен деп хабарласады, ал ұрғашының қанаттары шамамен болуы мүмкін.
This is a large raptor and quite large eagle, broadly similar in size to its cousin, the eastern imperial eagle, which is found in a considerably different distributional range. Compared to sympatric largish booted eagles, it is somewhat smaller than the golden eagle and somewhat larger than the Bonelli's eagle. Spanish imperial eagle can weigh from The average weight of males in a sample of 10 was while that of 17 females was found to be Meanwhile, another sample of 10 unsexed adults weighed an average of Thus, the Spanish imperial eagle weighs about 10% more on average than the eastern imperial eagle and rivals the considerably longer winged and longer tailed wedge tailed eagle as the third heaviest member of the Aquila genus behind the golden and Verreaux's eagles. This species has a total length of and a wingspan of A typical wingspan for a male is reportedly about while for a female may be about
Ересегі шығыс императорлық бүркітке ұқсайды және сырттай алтын бүркітті (әсіресе алыстан қарағанда) еске түсіруі мүмкін, бірақ одан қараңғырақ түсті, мойыннан бастап қарынға дейін созылатын терең қара қоңыр түсті. Шығыс императорлық бүркіт сияқты, ересегінің иығында және қанаттың алдыңғы жиегінде кең, айқын ақ жолақ бар, ол испандық түрде шығыс түрлеріне қарағанда жақсы көрінеді, ал мойны мен басы алтын бүркіттегідей алтын сары емес, ақшыл сұр түсті. Жасы испан императорлық бүркіті ересектерден және осы аймақтағы басқа ірі жыртқыштардан мүлдем өзгеше, жалпы ақшыл сабанды құмды түсті, ал қанаттарының жоғарғы және төменгі жағында кең қара жолақтар бар. Оның мойны салыстырмалы түрде ұзын, ал ұшу кезінде қанаттары алтын бүркітке тән жоғары көтерілген қанат пішімінен гөрі көбінесе тегіс болады.
The adult resembles the eastern imperial eagle and can superficially suggest the golden eagle (especially when distantly seen), but is overall a darker color than either, a rich blackish brown which extends all the way from the throat down to the belly. Like the eastern imperial, the adult has a broad distinctive white band on the shoulder and leading edge of the wing, which is even more pronounced in the Spanish than in the eastern species, and a much paler tawny color on the nape and crown, unlike the golden yellow color on a similar area in the golden eagle. The juvenile Spanish imperial eagle is very different from adults and other large raptors in this range, being overall a uniform pale straw sandy colour, contrasting with broad black bands on both the upper and lower sides of the wings. It has a relatively longer neck, and generally much flatter wing profile in flight than the upturned dihedral typical of a golden eagle.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр Испанияның орталық және оңтүстік-батысында, сондай-ақ Португалияның іргелес аймақтарында, Иберия түбегінде кездеседі. Оның негізгі ареалы Испанияның орталық және оңтүстік-батысындағы дехеса ормандары, атап айтқанда Экстремадура, Сиудад-Реал, Уэльваның солтүстігі және Севильяның Сьерра-Норте аймақтары. Испаниялық императорлық бүркіт – жыл бойы қоныстандырушы түр, шығыс императорлық бүркіттен айырмашылығы, ол жартылай көшпелі. Алайда, таралу кезеңіндегі жас құстар Мароккоға үнемі келіп тұрады. Испанияда туып, Мароккода электр тогынан қаза тапқан қаңғыбас құстардың санының артуы байқалды; Мароккодағы кейбір аймақтар түрдің қалпына келуіне кедеріл келтіретін "ағын" сияқты болып жатыр, себебі елдің беріліс тіректерін оқшаулау жағдайы 1980 жылдардың басындағы Испаниядағы жағдайға ұқсас. Қаңғыбас құстар тіпті Мавритания мен Сенегалға дейін жеткен. Табиғи ареалдың солтүстігінде, бір рет Нидерландыға дейін ұшып келген құстар тіркелді.
The species occurs in central and south west Spain and adjacent areas of Portugal, in the Iberian peninsula. Its stronghold is in the dehesa woodlands of central and south west Spain, such as in Extremadura, Ciudad Real and areas in the north of Huelva and Seville's Sierra Norte. The Spanish imperial eagle is a resident species, unlike the partially migratory eastern imperial eagle. but immature birds during the dispersion period regularly visit Morocco. Rising numbers of vagrant birds born in Spain and then electrocuted in Morocco have been noted; some areas used by the species in Morocco could be becoming sort of a "drain" in terms of the species recovery and this is due to the fact that the country stands in a similar situation as Spain was in the early 1980s when it comes to insulation of transmission towers. Vagrant birds have even reached Mauritania and Senegal. North of its natural range, vagrants have reached as far as the Netherlands in one rare occasion.
Өсіру
Ұя салу үшін әдетте құрғақ, толыққан орманды жерлер пайдаланылады, олар ұя салу және уақыт өткізу үшін қолданылады, бірақ ұялар көбінесе бұталы ашық жерлерге және құрметті сулы жерлерге жақын орналасқан, онда олжа жиналуы мүмкін. Адамдарға ұялдайтын, олар әдетте адамның әсері төмен жерлерде ғана ұялайды. Басқа да жыртқыштар сияқты, олар өте аумақтық және тұрақты мекендеу аумағын сақтауға бейім. Испан патшалық бүркіттері ақпаннан сәуірге дейін ұялайды. Ұя салып жатқан жұп алғаш құрғандағыдай ұя салады, ол уақыт өте келе, әсіресе толысқан емендерде (Quercus suber) немесе қарағайларда үлкейеді. Жұмыртқа саны әдетте екі-үш, инкубация кезеңі шамамен 43 күн, бірақ орташа есеппен ұядан 1,23-1,4 балапан шығады. Балапандардың өлімі көбінесе адамның бұзылысынан және ұялардың құлауынан, содан кейін жыртқыштар мен бауыр өлтіруден болады. Балапандар 63-77 күндік жасқа келгенде ұша бастайды, бірақ жас балапандар ұшқаннан кейін кем дегенде 160 күнге дейін ұзақ уақыт бойы соңында қалуы мүмкін.
Nesting habitat is usually dry, mature woodlands, which they utilize for nesting and seclusion, but nests are most often fairly close to shrubby openings and wetland areas where prey is more likely to be concentrated. A shy species toward man, they normally nest only where human disturbance is quite low. Like most raptors, they are highly territorial and tend to maintain a stable home range. Spanish imperial eagles nest from February to April. The nesting pair will construct a nest of as much as across when first built, which will increase in time, especially in mature cork oaks (Quercus suber) or pine trees. Clutch size is usually two to three eggs, with an incubation period of about 43 days, but on average about 1.23 1.4 fledglings are produced per nest. Nestling mortality is usually due to human disturbance and destruction and nest collapses, secondarily due to predation and siblicide. Fledging is reached at 63–77 days of age but juveniles can linger for an extremely long period, to at least 160 days after fledging.
Тамақ және азықтандыру
Испания патшалық бүркіті негізінен еуропалық қояндармен қоректенеді, олар миксоматоз және қоян геморрагиялық ауруы қоянның ибериялық жергілікті популяциясын күрт азайтуға дейін осы түрдің рационының шамамен 58% құраған. Қоян популяциясы төмендеген кезде, олар түрлі жануарлармен қоректенеді, сәттілігі олжаның санына байланысты өзгереді және әсіресе еуразиялық су құстарына – гагалар, үйректер мен қаздарға жартылай маманданған аңшыларға айналуы мүмкін, сондай-ақ, кейбір бөденелер, көгершіндер мен қарғаларды және кездейсоқ кездесетін, аңға түсуге бейім кез келген құсты ұстайды. Олардың жемтілігіне 60-тан астам құс түрі кіреді деген мәлімет бар. Бұл түр сонымен қатар түрлі кеміргіштер, қояндар, мысықтар, кірпілер және тіпті қызыл түлкілер сияқты ірі жыртқыштарды, ал сирек жағдайларда үй мысықтары мен шағын иттерді де аулай алады (бірақ олар бүркіттің мекендемесінде жиі кездеспейді). Сирек жағдайларда олар бауырымен жорғалаушылар мен тіпті балықтарды да жейді. Бұл түрдің аулаған ең ірі олжасы түлкі, сұр қаз немесе ақ лелек сияқты, одан асып кетуі мүмкін, бірақ орташа олжа салмағы салыстырмалы түрде төмен, әсіресе қоянның аз болған аймақтарда. Бір зерттеуде орташа олжа салмағы жергілікті жерде сондай екені хабарланды, бірақ орташа өлшемдегі олжаның үлкенірек екені де көрсетілген. Испания патшалық бүркіті Испанияда қоянды ұнататын бірнеше жыртқыш құстардың бірі, сондай-ақ осыған ұқсас маманданған ибериялық рысқарыл. Бұл түр тікелей бәсекелестікті азайту үшін қоянға маманданған басқа бүркіттерден мекендемесімен ерекшеленеді, себебі патшалық бүркіт орманды жақсы көреді, ал алтын және Бонелли бүркіттері көбінесе тасты жерлерде қоныстанады. Дегенмен, испан патшалық бүркіттері көбінесе тамақ үшін түрлі жыртқыштармен, тіпті одан да үлкен қарқынмен ұрысады, ал жыртқыштар кейде бір-бірінің балаларын өлтіруге тырысады. Бір жағдайда, өз ұясын қорғау үшін ересек испан патшалық бүркіті тіпті әлемдегі ең үлкен акципитрид – көкқұйрықты қарқынды өлтірді. Денсаулығы жақсы, еркін ұшатын испан патшалық бүркіттері жоғары деңгейдегі жыртқыштар болып табылады, олар көбінесе табиғи жауларынан азат, бірақ олар кейде жанжал кезінде бір-бірін өлтіреді, ал түрлер арасындағы жанжалдар да өлімге әкелуі мүмкін. Адамдардың қудалауынан қорғалған және электр сымдары сияқты қауіптерден алыс болған кезде ересектердің өлім-жітім көрсеткіші жылына 3–5,4% дейін төмендеуі мүмкін.
The Spanish imperial eagle feeds mainly on European rabbits, which comprised about 58% of this species' diet before myxomatosis and rabbit haemorrhagic disease greatly reduced the rabbit's native Iberian population. As rabbit population crashed they have been recorded feeding on a wide range of vertebrates with varied success depending upon prey populations and may become semi specialized hunters of water birds especially Eurasian coots, ducks and geese, also taking some numbers of partridges, pigeons and crows and any other bird they happen to encounter that is vulnerable to ambush. More than 60 bird species are known in be included in their prey spectrum. Several mammals may also be taken including various rodents, hares, mustelids, hedgehogs and even other large predators such as red foxes or—rarely, since they are not typically present in the eagle's habitat—domestic cats and small dogs. Rarely, reptiles or even fish may also be preyed upon. The largest prey taken by this species may easily exceed , such as foxes, greylag geese or white storks, but mean prey mass is relatively low, especially in areas with fewer rabbits. One study reported mean prey mass as locally, though a larger average prey size has also been reported. The Spanish imperial eagle is one of several rabbit favoring birds of prey in Spain along with the similarly specialized Iberian lynx. This species is largely segregated by habitat from other eagles that specialize on rabbits here to lessen direct competition, as the imperial eagle favors woods, whereas the golden and Bonelli's eagles tend to dwell in much rockier areas. However, Spanish imperial eagles frequently quarrel over food with various raptors, even much larger vultures, and the raptors may at times try to kill the young of one another. In one case, in protection their own nest, an adult Spanish imperial eagle even killed a cinereous vulture, the largest accipitrid in the world. Healthy, free flying Spanish imperial eagles are apex predators, being mostly free of natural predators themselves but they do sometimes kill each other in conflicts and rarely interspecies conflicts may too be fatal. When protected from human persecution and far from threats such as powerlines, adult mortality can be as low as 3–5.4% annually.
Қорғау
Халықаралық табиғатты қорғау одағы бұл түрді «Қауіпті жағдайда» деп жіктеді, сондай-ақ заңсыз улану да оған зиян келтіреді. Бұл түрдің негізгі азығы – қоянның саны да азайды: бүкіл түрдің таралған ареалында миксоматоз және соңғы кезде қоян геморрагиялық ауруы салдарынан қояндар азайып, немесе түрдің болуы мүмкін жерлерде олардың саны шектелді. 2011 жылы түрдің жалқы популяциясы 324 жұпқа жетті, оның 318 жұбы Испанияда тіркелді. Бұл түр 20 жылдан астам көбеймейтін болғаннан кейін 2003 жылы Португалияда қайтадан қоныстанды, және содан бері баяу өсіп келеді, 2011 жылы алты, ал 2012 жылы тоғыз жұп көбейді. Испаниядағы популяция 1990 мен 2011 жылдар аралығында жылына шамамен 7% өсті. Бұл оң динамиканың себебі электр сымдарынан туындайтын өлім-жітімді азайту, қосымша тамақтандыру, ұяларды жөндеу, түрді қайтадан табиғатқа енгізу және көбею кезеңінде құстарды алаңдатудың азаюы болып табылады. Дегенмен, байқалған өсімдердің бір бөлігі түрдің ареалында жүргізілген жан-жақты іздеулердің нәтижесі болуы мүмкін.
The species is classified as Vulnerable by the International Union for Conservation of Nature. and illegal poisoning. There has also been a decline in the species' main prey: rabbits have been kept at bay or even declined in some of the areas where the eagle is or could be present as a result of myxomatosis and, most recently, rabbit haemorrhagic disease. In 2011, the species's global population had increased to 324 pairs, with 318 pairs in Spain. The species recolonised Portugal in 2003, after an absence of breeding activity for over 20 years, and has been slowly increasing since, with six breeding pairs located in 2011 and nine located in 2012. The population in Spain showed an average annual increase of around 7% between 1990 and 2011. These positive trends are largely attributed to mitigation measures to reduce mortality associated with powerlines, supplementary feeding, reparation of nests, reintroductions and decreases in the disturbance of breeding birds, although some of the observed increases may be due to more thorough searches within its range.