Кіріспе

Америкалық өнеркәсіпшілердің үштігі – «Мыс патшалары» Маркус Дейли, Уильям А. Кларк, Джеймс Эндрю Мюррей және Ф. Август Хайнц еді. Олар алтын ғасыр кезінде Бутте, Монтана және айналасындағы аймақтағы жергілікті мыс өндіру өнеркәсібін бақылау үшін болған қаһарлы шайқастарымен танымал болды. Бұл күрес Монтана ғана емес, бүкіл Америка Құрама Штатына әсер етті. Кларк, Дейли, Мюррей және Хайнц арасындағы, ал кейін Хайнц пен өнеркәсіптік қаржыгерлер Уильям Рокфеллер мен Генри Х. Роджерс арасындағы шайқастар Монтана тарихының маңызды бір бөлігі болып табылады. Соңында, Дейлидің алғашқы «Анаконда Коппер» компаниясы монополияға айналып, 1920 жылдардың соңына қарай әлемдегі төртінші ірі компанияға дейін өсті.

Тарих

Күрделі мыс кенін балқытудың құны жоғары болғанымен, Америка Азамат соғысынан кейін Уильям Эндрюс Кларк және Эндрю Джексон Дэвис сияқты инвесторлар Бутт кендерін дамыта бастады және күміс пен алтынды өндіру үшін диірмендер салды. Таудағы байлық Дэвисті Монтананың алғашқы миллионері етті. 1876 жылға қарай Бутт 1000-нан астам тұрғыны бар гүлденген күміс кеніне айналды. Сол жылы Маркус Дейли Солт-Лейк-Ситиден келген Уолкер ағайындыларын өкілдік етіп келді. Оның міндеті – бауырластардың сатып алу мүмкіндігіне байланысты Элис кенішін тексеру еді. Дейли кен орнын сатып алып, оны Уокерлер үшін табысты басқарды. Кен орнының және басқа да кендердің маңында Бутт қаласының үстінен көрінетін Уокервилл қаласы пайда болды. 1880 жылы Дейли Уокерлердің меншігіндегі үлесін сатып, Анаконда кенішін сатып алды. Ол мұны Сан-Франциско капиталистерінің, соның ішінде Джеймс Бен Али Хаггин, Ллойд Тевис және Джордж Херсттің (медиа магнаты Уильям Рэндольф Херсттің әкесі) инвестициялық ақшасымен жасады. Бұл аймақ Денверден және шығысқа қарай басқа инвесторларды тартты. Көп ұзамай Нью-Йорк пен Бостон капиталистері осы аймақтың зор әлеуетін бағалады. 1880-жылдары мыс өндіру алға шықты және Бутт әлемдегі ең ірі мыс өндірушісі болды. Юта және Солтүстік темір жолы 1881 жылы осы аймаққа келді. Көп ұзамай Бутт байлық үшін құн төледі. Ауа улы күкірт түтінімен толды. Дейли бұл мәселеге жауап ретінде Буттен батысқа қарай 50 шақырым жердегі Анакондада үлкен балқыту зауытын салды. Бұл үлкен түтіндік әлі күнге дейін ескерткіш болып табылады. Дейли балқыту зауынын салғаннан кейін көп ұзамай Бостон және Монтана компаниясы, Дейлиден кейін екінші орында, Грейт-Фоллста бірін салды. Ұлы Солтүстікпен болған қиындықтардан кейін Дейли кен орнын балқыту зауытына тасымалдау үшін өз теміржолын салды. Пойыздар кенді Бутт кендерінен екі балқыту орнына дейін тасымалдады. Кларк сондай-ақ мемлекет қайраткері болуға ұмтылды және өзінің саяси амбицияларын ілгерілету үшін өзінің газетін, "Бутт Майнерді" пайдаланды. Ол Монтана штатының Елена қаласында Анаконданың орнына штаттық астана ретінде сайлауға үгіт-насихат жүргізу арқылы батыр атанды. Кларктың АҚШ сенаторы болу туралы ұзақ жылғы арманы 1899 жылы Монтана штатының заң шығарушы органының мүшелеріне олардың дауысына айырбас ретінде пара бергені белгілі болған кезде жанжалға ұласты. Сол кезде АҚШ сенаторларын тиісті штаттардың заң шығарушылары таңдады. АҚШ Сенаты Кларкты 1899 жылғы пара алу схемасынан бас тартты, бірақ кейіннен Сенаттағы науқан сәтті аяқталды және ол 1901 жылдан 1907 жылға дейін бір мерзімге қызмет етті. 1899 жылы Дейли Джон Д. Рокфеллердің Standard Oil компаниясының екі директоры Уильям Рокфеллер және Генри Х. Роджерспен бірігіп, ХХ ғасырдың басындағы ең ірі трестердің бірі – алып Amalgamated Copper Mining Co. құрды. (Standard Oil да, Джон Д. Рокфеллер де тікелей қатысқан жоқ). Жағдайды шиеленістіру үшін тағы бір Мыс патшасы Зигфорд Окруш, Amalgamated үстемдігімен күресті. Маркус Дейли 1900 жылы қайтыс болды. Жергілікті банкир Джон Д. Райан күйеуінің өлімінен кейін Маргарет Дейлиге жақын болды және ақырында Окрушты сатып алуға көндірді, бұл Amalgamated іздеген монополияны құрды. 1910 жылы ол өзінің атын Анаконда мыс тау-кен компаниясы деп өзгертті, бұл жолда бірнеше кішігірім тау-кен компанияларын жұтып жіберді. Компания Бутт үшін келесі 74 жыл бойы билік жүргізді.