Кіріспе
Американдық тау-кен магнаты және саясаткер (1839–1925)
Уильям Эндрюс Кларк аға (8 қаңтар 1839 – 2 наурыз 1925) – американдық кәсіпкер, тау-кен өнеркәсібі, банк ісі және теміржол салаларында қызмет еткен, сондай-ақ саясаткер.
Өмірбаян
Кларк Пенсильвания штатының Коннеллсвилл қаласында дүниеге келген. 1856 жылы ол отбасымен Айоваға көшіп, онда мектепте сабақ берді және Айова Веслиан колледжінде құқық білімін оқыды. 1862 жылы ол батысқа жол тартты және кенші болды. Колорадодағы кварц кен орындарында жұмыс істегеннен кейін, 1863 жылы Кларк Монтанадағы алтын алауында байлық табу үшін жаңа алтын кендеріне бет бұрды. Ол Монтана аймағының астанасы Банакта қоныстанды және алтынды жуумен айналысты. Оның кенінен алынған пайда орташа болғанымен, Кларк өзінің табысын саудагерлікпен айналысуға жұмсады, Солт-Лейк-Сити мен Монтананың қарқынды дамып жатқан қалалары арасында жұмыртқа және басқа да қажетті азық-түліктерді тасымалдау үшін қашырларды пайдаланды. Бірақ көп ұзамай ол тағы да мамандығын өзгертті және Монтана штатының Дир-Лодж қаласында банкир болып жұмыс істеді. Ол несиесін төлемеген кеншілердің мүліктерін иеленді, осылайша кен өндіру саласына қатысты. Мыс өндіру, кішкентай қорыту заводтары, электр энергиясы компаниялары, газеттер, теміржолдар (Бутте маңындағы трамвай желілері және Солт-Лейк-Ситиден Сан-Педро мен Лос-Анджелес, Калифорнияға дейінгі Сан-Педро, Лос-Анджелес және Солт-Лейк теміржолы) және басқа да бизнестер арқылы ол зор байлыққа ие болды. Монтана штатының Бутте қаласында Маркус Дейли мен Ф. Август Хайнцемен бірге ол "Мыс патшаларының" бірі ретінде танылды. 1903 жылғы қарашадағы Конгресс анықтамалығында Кларк "1877 жылғы Нез-Персе шабуылы кезінде бас Джозефтің және оның тобын қуған батальонның майоры болғаны" жазылған. 1884 және 1888 жылдар аралығында Кларк Бутте қаласындағы Батыс Гранит көшесінде 34 бөлмелі, Тиффани стилінде безендірілген үй салды, онда сол кездегі ең заманауи жаңалықтар қолданылған. Бүгінде бұл үй Copper King Mansion қонақ үйі және мұражай болып табылады. 1899 жылы Кларк Бутте балалары үшін Колумбия бақтарын (ойын-сауық паркі) салған. Онда гүлзарлар, би алаңы, ойын-сауық аймағы, көл және демалыс орындары болды. 1961 жылы "Route 66" телесериалының "Жексенбі айы" атты эпизодында Арлин Симмс (Анн Фрэнсис сомдаған) және Буз Мёрдок (Джордж Махарис сомдаған) кейіпкерлерінің арасындағы кешкі сахна Колумбия бақтарында түсірілді, онда ол оның құшағына құлайды. Кейін Кларк Нью-Йорктегі Бесінші авенюде 121 бөлмелі, әлдеқайда зәулім үй салды, ол Уильям А. Кларк үйі деп аталды. Ол 1925 жылдың 2 наурызында қайтыс болды және Нью-Йорк қаласындағы Бронкстегі Вудлон зиратына жерленді.
Саяси мансап
Кларк 1884 және 1889 жылдары Монтана штатының конституциялық конвенцияларының президенті қызметін атқарды. Кларк мемлекет қайраткері болуға құштарлық танытты және саяси амбицияларын ілгерілету үшін өзінің газеті, «Бутт Майнер» арқылы күш жұмсады. Осы кезде Бутт Батыстағы ең ірі қалалардың бірі болатын. Ол Монтана штатының Елена қаласында Анаконданың орнына штат астанасы ретінде таңдалуы үшін үгіт жүргізіп, халықтың батыры болды. Астана орналасуы үшін болған бұл күрес ирландтар мен ағылшындар, католиктер мен протестанттар, сондай-ақ масондық емес және масондық топтар арасындағы күрделі қарым-қатынастарды көрсетті. Кларктың АҚШ сенаторы болу арманы 1899 жылы Монтана штаты заң шығарушы жиналысының мүшелеріне олардың дауысына қарық болып пара бергені белгілі болғанда, дау-жанжалға ұласты. Ол кезде АҚШ сенаторларын тиісті штаттардың заң шығарушы органдары сайлап тағайындаған. Оның сайлаудағы сыбайлас жемқорлығы 17-ші түзетуді қабылдауға септігін тигізді. АҚШ Сенаты 1899 жылғы пара беру схемасына қатысқандықтан Кларктың өтінімін қабылдаудан бас тартты, бірақ кейінірек өткен сенат сайлауы сәтті аяқталды және ол 1901 жылдан 1907 жылға дейін бір мерзімге сенатор болып қызмет етті. Монтана заң шығарушы жиналысына пара бергеніне қатысты сынға жауап ретінде Кларк: «Мен ешқашан сатылмаған адамды сатып алған емеспін» деген сөзді айтқан. Кларк 86 жасында Нью-Йорк қаласындағы өз үйінде қайтыс болды. Оның өліміндегі мүлкі 300 миллион долларға бағаланып, оны Американың ең бай адамдарының біріне айналдырды. 1907 жылы Марк Твен, Кларктың қарсыласы Генри Х. Роджерстің жақын досы, Amalgamated Copper Mining Company компаниясын ұйымдастырушысы, Кларкты Алтын ғасырдың шектен тыс және сыбайлас жемқорлықтың символы ретінде бейнеледі:
Ол – елдің туы астында кездесетін ең шіріген адам; ол американдық ұлттың ұяты, және оны Сенатқа жіберуге көмектескендердің ешқайсысы оның орны түрмеде, аяқтарына тізбек салынған болуы керек екенін білмейтін. Менің ойымша, ол – республика Твидтің заманынан бері тудырған ең жиреншікті жаратылыс.
Отбасы
Кларк екі рет үйленген. Оның алғашқы некесі 1869 жылы Кэтрин Луиза "Кейт" Стауффермен, ол 1893 жылы қайтыс болғанға дейін сақталды. Олардың жеті баласы болды, соның ішінде Чарльз Уокер Кларк және Уильям Эндрюс Кларк-младший.
Кейт қайтыс болғаннан кейін, 1893 жылы Уильям екінші әйеліне, оның жасөспірім қамқорлығында болған Анна Евгения Ла Шапельге (10 наурыз 1878, Мичиган – 11 қазан 1963, Нью-Йорк) үйленді. Олар 1901 жылы Францияда үйленгендерін мәлімдеді. Анна 23 жаста, ал Уильям 62 жаста болды. Олардың екі баласы болды.
1946 жылдың басында Анна Паганини квартетіне тапсырыс берді және бір кезде Никколо Паганиниге тиесілі болған төрт атақты Страдивари аспаптарын олардың пайдалануы үшін сатып алды. Кларк өзінің үлкен қызының (екінші әйелінен туған), Луиза Амелия Андре (16 жасында менингиттен қайтыс болған), құрметіне 135 акр жерді қыз скауттарға сыйлады, ол онда өте бақытты болған. Бриарклиф манорындағы қыз скауттар лагері Андре Кларк лагері деп аталды.
Уильям Эндрюс Кларк кіші .
Кларктың ұлы, 1919 жылы Лос-Анджелес филармониясын құрған Уильям Эндрюс Кларк кіші, өзінің сирек кітаптар мен қолжазбалар кітапханасын Лос-Анджелестегі Калифорния университетінің регенттеріне мұра етіп қалдырды. Бүгінде Уильям Эндрюс Кларк еске алу кітапханасы 1641-1800 жылдардағы ағылшын әдебиеті мен тарихы, Оскар Уайльд және оның байланыстастары туралы материалдар, сондай-ақ көркем басылымдар саласында маманданған.
Гугетт Марселл Кларк
Хьюгет (ооГЕТТ деп айтылады), 1906 жылдың маусымында Францияның Парижі қаласында туған, Кларктың екінші әйелі Анна Евгения Ла Шапельден болған ең кіші баласы. Ол бір рет үйленген, бірақ бір жылдан кейін ажырасып кеткен. Содан кейін ол көпшілікпен, тіпті туыстарымен де сирек қарым-қатынас жасап, усақ-түйекке көңіл бөлмейтін, жалғыз өмір сүрді. Ол көп жыл бойы Нью-Йорктегі 72-ші көшедегі Бесінші авенюде, Орталық саябаққа қарап тұратын, барлығы 42 бөлмелі үш пәтерде тұрды. 1991 жылы ол сол жерден көшіп, өмірінің соңына дейін Нью-Йорк қаласындағы түрлі ауруханаларда болды. 2010 жылдың ақпан айында MSNBC телеарнасы оның жайлы бірнеше рет хабар таратты, оның үш резиденциясының (Коннектикут штатындағы 24 миллион долларлық мүлік, Калифорния штатының Санта-Барбара қаласындағы теңіз жағасындағы кең байлық және Бесінші авенюдегі 100 миллион долларлық пәтерлер) күзетшілері оны ондаған жылдар бойы көрмегенін мәлімдеді. Осы мақалалар 2013 жылы жарық көрген, ең көп сатылған «Бос үйлер: Хьюгетт Кларктың құпия өмірі және Ұлы американдық байлықтың ысырабы» кітабының негізі болды. Кітапты тергеуші журналист Билл Дедман және Пол Кларк Ньюэлл кіші жазған. Оның соңғы мекені Бет Израил медициналық орталығы болды, ол 2011 жылдың 24 мамырында 104 жасында қайтыс болды. Хьюгетттің өте құнды өнер туындылары мен антиквариаттар жинағы 2014 жылдың маусым айында, оның қайтысынан кейін үш жылдан астам уақыт өткен соң, Christie's аукционында сатылымға қойылды.
Уолтер Кларк
Кларктың немере інісі Уолтер Миллер Кларк, Джеймс Росс пен Мириам Аугуста (Эванс) Кларктың ұлы, және Уолтердің әйелі Вирджиния (Макдоуэлл) Кларк RMS Титаниктің жолаушылары болды. Олар бал айында болған. 1912 жылдың 15 сәуірінде кеме таңғы сағат 2:20-де мұзтауға соқтығысып, 1514 адаммен бірге ол да қаза тапты. Уолтердің әйелі Вирджиния RMS Carpathia кемесімен құтқарылып, жесір күйінде Нью-Йоркке жетті. 1994 жылы кеменің батып кеткен жерін зерттеу экспедициясы кезінде Кларк мырзаның жеке заттарының бір бөлігі қалдықтардың арасынан табылған. Олардың бетіне жазылған әріптер арқылы танылды. Олардың ішінде - сақалға арналған сабын, гигиеналық құралдар, манжеткалар және казино чиптері болды.
Мұра
Кларктың өнер жинағы оның қайтысынан кейін Вашингтон қаласындағы Коркоран галереясына сыйға берілді, бұл мұражайдың еуропалық және американдық өнер коллекциясын едәуір байытты. Кларктың сыйлығы Коркоран үшін жаңа қанат салуды да қамтыды, ол Кларк қанаты деп аталады.
Кларк округі, Невада штаты
Лас-Вегас қаласы Кларктың Сан-Педро, Лос-Анджелес және Солт-Лейк темір жолы үшін техникалық қызмет көрсету станциясы ретінде салынды. Ол жерді 1200 учаскеге бөлді, олардың кейбіреулері Лас-Вегастағы Фримонт көшесінің бұрышында 1750 долларға дейін сатылды. Лас-Вегас аймағы Кларк құрметіне Невада штатының Кларк округі ретінде ұйымдастырылды. Крис Романо Comedy Central телеарнасының "Дrunk History" бағдарламасының "Лас-Вегас" эпизодында Кларктың Лас-Вегасқа қатысуын Рич Фулчер ойнаған рөлімен бірге теріс жағынан баяндайды.
Кларкдейл, Аризона
Кларкдейл, Аризона, Кларк атымен аталып, жақын жердегі Джером, Аризонадағы Кларк кендерінен алынған металл балқыту операцияларының орталығы болған. Қаланың құрамына 2010 жылғы 25 маусымда ауыр өртке ұшыраған тарихи Кларк үйі кіреді. Кларкдейлде Кларк 1911 жылы салған тарихи маршрут бойынша жүретін Верде Каньоны теміржолының табиғи аймақ пойызы және Мыс өнері мұражайы орналасқан.