Уильям Бойс Томпсон: Американдық кенші, қаржыгер және меценат

Кіріспе

Американдық тау-кен инженері, қаржыгер және қайырымдылық жасаушы (1869–1930)

Уильям Бойс Томпсон (13 мамыр 1869 – 27 маусым 1930) – американдық тау-кен инженері, қаржыгер, Республикалық партиядағы көрнекті тұлға, қайырымдылық жасаушы және Newmont Mining компаниясының негізін қалаушы. Томпсон – 20 ғасырдың басында Батыс Американың кен өндірісінде революция жасаған, ірі мыс кен орындарын ашып, игерген және зор байлыққа ие болған кеншілердің бірі. Нью-Йорк штатының Йонкерс қаласындағы Уильям Бойс Томпсон мектебі оның есімімен аталады.

Тарих

Вирджиния Ситиде, Монтана территориясында туып, Буттеде өскен ол Монтананың оңтүстік-батысындағы қалың тау-кен қалаларында, сондай-ақ Филлипс Эксетер академиясында және Колумбия тау-кен мектебінде білім алды. 1890 жылдары ол әкесі Уильямға қосылып, Монтананың тау-кен және ағаш өнеркәсібінде жұмыс істеді, кейін шығысқа көшіп кенді ілгерілетуші және биржа брокері болды. Оның алғашқы табысы – Шаннон мыс компаниясы, онда ол кен орындарын ашты, балқыту зауытын және олардың арасындағы темір жолды салды. Бүгінде ол Аризонаның алып Моренси ашық карьерінің бір бөлігі. 1900 жылдардың басында Хейден, Стоун және Ко. брокерлік фирмасына қосылып, ол өзінің іскерлігін кеңейтті: Эли, Невадаға, онда ол Невада Консолидациясын ұйымдастыруға көмектесті, ол ақырында көпұлтты Кеннекотт Мыс Компаниясының (Гугенхаймдер) бір бөлігіне айналды, оның директоры болды; Мейсон Долинасында ол ескі мыс шахталарын ашып, өзінің Томпсон, Невада деп аталатын балқыту қаласын салды (қазіргі тастайтын қала); және 1910 жылдары Аризона штатының Супериор қаласында Магма шахтасын ашты, ол маңызды мыс өндірушісіне айналды; сондай-ақ 1910 жылдары Майамиге жақын Аризона штатындағы Инспирация компаниясын ілгерілетуге қатысты (1912 жылы "Анаконда" тобы сіңіріп алды, бірақ Томпсон 15% үлесін сақтап қалды); бәрі де оны зор байлыққа жеткізді. Ол үлкен, төмен сапалы порфирлі мыс кен орындарын игергенде, сонымен қатар жоғары сапалы Магма шахтасында сәттілікке қол жеткізді, ол керемет табыс әкелді. 1915 жылы Нью-Йорк қор биржасынан зейнеткерлікке шығып, кейін өзінің көптеген тау-кен мүдделерін біріктірген Newmont Mining Corporation жеке холдингтік компаниясын құрды. Ол қайтыс болған кезде Newmont Mining әлемдік мыс өндірісінде маңызды рөл атқарды. Бүгінде Newmont АҚШ-тың ең ірі алтын өндірушісі, бірақ Томпсонның мұрасын жаңа кен орындарын іздеу және өндіруге енгізуді жалғастыруда. Томпсонның іскерліктері мен қаржылық активтері Канададан Перуге дейін таралып жатты. Олардың ішінде Indian Motorcycle Co. компаниясы да болды. Ол қорғасын, мырыш және көмір кендерін, көше теміржолдарын қаржыландырды және соғыс кезінде Midvale Steel-дің сенсациялық қаржысын жүргізді, онда акциялар 290-тан 500-ге дейін өсті. Ол Гугенхаймдер үшін Канаданың Онтарио штатындағы Кобальт қаласындағы үлкен Ниписсинг күміс кен орнын ілгерілетуге көмектесті және тез арада миллион доллар пайда тапты. Ол American Woolen Co. және Tobacco Products Co. компанияларын қайта қаржыландырып, Cuba Cane Sugar Co. компаниясын іске қосты, Pierce Arrow Motor Car Co. компаниясын бақылады, Submarine Boat Corp. және Wright Martin Aeroplane Co. ұйымдастырды. Ол Metropolitan Life Insurance компаниясының директоры болды. 1920 жылдары ол Синклер Ойлдың директоры және Gulf Sulphur-ді ілгерілетуші болды, бірақ бәрі де оның мыс өндіруге деген басты қызығушылығынан ауытқу болды. 1925 жылы Оңтүстік Африкадағы кен орындарын іздеуді жоспарлап отырғанда, ол ауырып, сапарының ортасында үйіне оралды, бұл оның соңғы, ұзаққа созылған ауруы болды. Дөңгелек денелі, жақсы мінезді, тоқ бас, шаршамайтын жұмыскер, отбасына берілген Томпсон темекі шегіп, қызметкерлеріне жалақысын төмендетіп берді (бірақ бұл оның замандастарының жалақысына тең болды) және, өз заманының ең үлкен құмар ойыншыларының бірі ретінде, оларды құмар ойындар үшін жұмыстан шығарды. Ол Республикалық партияның көлеңкесінде белсенді болды, президенттік сайлаушы, партия төрағасы, сондай-ақ 1914 жылдан 1919 жылға дейін Нью-Йорк Федералды резервтік банкіне қызмет етті және екі рет (1916 және 1920) Республикалық ұлттық конвентке делегат болды. 1921 жылы ол президент Уоррен Г. Хардингтің кабинетіне ұсынылған лауазымнан бас тартты. Ол 1919 жылдан бастап өліміне дейін Президент Теодор Рузвельт Мемориалдық қауымдастығының төрағасы және басты демеушісі болды. 1912 жылы ол Нью-Йорк штатының Йонкерс қаласында В. Б. Томпсонның сарайын салды. Ол 1982 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. 1920 жылдары Аризона штатының Супериор қаласына жақын жерде ол өзінің қыстық сарайын, Пикет Пост Хаусты, қазір Бойс Томпсон Арборетумы мемлекеттік паркі орналасқан әдемі шөлдік пейзаж мен бақтарға қарап тұрды. Жерорта теңізі стиліндегі үйде кейде ағаш өсіру ордасына экскурсиялар өткізіледі. 1925 жылы Томпсон Pullman компаниясынан Alder деп аталатын сәнді жеке теміржол вагонын тапсырды. Кейіннен бұл вагон ASARCO компаниясы пайдаланған, ал 1971 жылы Мексиканың Ұлттық темір жолдарына тиесілі болды. Томпсон 1930 жылы пневмониядан қайтыс болды және Слиппи-Холлоу зиратында жерленді. Теодор Рузвельттің президенттік өмірбаянын жазған Герман Хагедорнның 1935 жылы жазған Бойс Томпсонның "Магнат" атты өмірбаянында оның өмірі баяндалады. Оның портреті 1920 жылдары швейцариялық-американдық суретші Адольфо Мюллер Ури салған, ал 1948/49 жылдары суретшінің досы, сопрано Джессика Драгонетте (1980 жылы қайтыс болды) оны Нью-Йорк Торпалық палатасына сыйлаған. Ол өзінің "Иман – ән" (1951) автобиографиясында Томпсонның қызына оның портретын жою құқығы үшін ақы төлеуге ұсыныс жасағанын айтқан. Бүгінде портрет Нью-Йорк штатының Альбани қаласындағы Мемлекеттік мұражайда сақталады.

Born in Virginia City, Montana Territory and raised in Butte, he was schooled in the rough mining towns of southwest Montana but also at Phillips Exeter Academy and the Columbia School of Mines. During the 1890s he joined his father, William, one time mayor of Butte, in Montana mining and lumber ventures, before moving east to become a mine promoter and stockbroker. His first success, the Shannon Copper Company – where he opened mines, built a smelter, and a railroad between them – is now part of Arizona's vast Morenci open pit, largest in the United States. Joining the brokerage firm of Hayden, Stone & Co. during the early 1900s he expanded his promotions: to Ely, Nevada, where he helped organize the Nevada Consolidated, which eventually became a part of the multinational Kennecott Copper Company (Guggenheims), of which he was a director; Mason Valley where he opened old copper mines and built his smelter town which was named Thompson, Nevada after him (now a ghost town); and most fortuitously in the 1910s opened the Magma mine at Superior, Arizona, which became a major copper producer; and the promotion of the incredibly rich Inspiration Copper Company at Inspiration, Arizona, near Miami, Arizona, during the 1910s (absorbed by the "Anaconda crowd" in 1912, but with Thompson retaining a 15% share); all made him fabulously wealthy. He had built a considerable fortune developing low grade, large scale porphyry copper deposits at the same time he got lucky with his high grade Magma mine, which proved a phenomenal bonanza. He retired from the New York stock exchange in 1915 and later created his own holding company, Newmont Mining Corporation, to which he transferred his many mining interests. By the time of his death, Newmont Mining was a major factor in world copper production. Today, Newmont is the largest gold producer in the United States but continues the legacy of Thompson to explore and bring into production new ore deposits. Thompson's promotions and financial holdings were scattered from Canada to Peru. They included Indian Motorcycle Co. He financed lead, zinc and coal mines, street railways, and handled the sensational Midvale Steel financing during the War when the stock rose from 290 to 500. He promoted the great Nipissing silver deposit at Cobalt, Ontario, Canada for the Guggenheims and reaped a quick million dollars return. He refinanced American Woolen Co. and Tobacco Products Co., launched Cuba Cane Sugar Co., got control of Pierce Arrow Motor Car Co., organized Submarine Boat Corp. and the Wright Martin Aeroplane Co. He was a director of the Metropolitan Life Insurance Company. By the 1920s he was a director of Sinclair Oil and promoter of Gulf Sulphur, but all these were diversions from his main interest in mining copper. In 1925, when planning to scout mining properties in South Africa, he became ill and returned home halfway through the trip, his last, lingering illness. Rotund, good natured, bald, a tireless worker, a devoted family man, Thompson chewed tobacco, underpaid his employees (though equivalent to pay given by his contemporaries) and, as one of the greatest gamblers of his time, discharged them for gambling. He was prominent behind the scenes in the Republican party, a presidential elector, party chair, as well as served on the Federal Reserve Bank of New York from 1914 to 1919 and was twice (1916 and 1920) a delegate to the Republican National Convention. In 1921, he declined nomination for a cabinet post under President Warren G. Harding. He was head of and principal supporter of the President Theodore Roosevelt Memorial Association from 1919 until his death. In 1912, he built the W. B. Thompson Mansion at Yonkers, New York. It was added to the National Register of Historic Places in 1982. During the 1920s, near Superior, Arizona, he built his winter mansion, Picket Post House, overlooking the beautiful desertscape and gardens he created at what is now the magnificent Boyce Thompson Arboretum State Park. The Mediterranean style home is occasionally open for tours through the arboretum. In 1925, Thompson ordered a luxurious private railroad car, named the Alder, from the Pullman Company. The car was later used by ASARCO and in 1971 was owned by the National Railways of Mexico. Thompson died from pneumonia in 1930 and was buried at the Sleepy Hollow Cemetery. A 1935 biography of Boyce Thompson, The Magnate, by Herman Hagedorn, the presidential biographer of Theodore Roosevelt, profiles his life. His portrait was painted by the Swiss born American artist Adolfo Müller Ury (1862–1947) about 1920 5, and was donated to the New York Chamber of Commerce around 1948/9 by the artist's friend, the soprano Jessica Dragonette (died 1980) who had acquired it from the artist's estate; she claimed in her autobiography 'Faith is a Song' (1951) that she offered it to Thompson's daughter who set a fee for the privilege of destroying the portrait. The portrait is now in the New York State Museum at Albany.

Ресей

Ол революцияға дейін Ресейге барып, 1917 жылғы революциядан кейін 1918 жылы қайтадан Ресейге барып, егін нашарлауы мен ашаршылықтың салдарымен бетпе-бет келді. Томпсон Ресейде демократиялық үкімет құруға үміттенген американдық Қызыл Кресттің көмек миссиясының мүшесі болды. Америка Қызыл Кресті оған полковник атағын берді. Миссияның мақсаты – Ресейде өзінің және Уолл-стриттегі серіктестерінің бизнес мүмкіндіктерін кеңейту болды. Ол халықтың азапты халді және Александр Керенский басқарған социал-демократиялық үкіметтің ашаршылықтан зардап шеккендерді асырауға шамасы келмейтінін өз көзімен көрді. Уақытша үкіметке ашаршылықпен күресуге көмектесумен қатар, Томпсон Ресей революциясынан кейінгі саяси жағдайды Уолл-стрит үшін тиімді бағытта қалыптастыруға тырысты. Томпсон Керенский мен оның уақытша үкіметін толық қолдап, Ресейді Орталық державаларға қарсы соғысқа қатыстыру және халықты Уақытша үкіметке адал ұстау үшін 1 миллион доллар жұмсады. Томпсонның көмегімен, Уақытша үкіметтің тапсырысымен Бос Ресейдегі азаматтық білім беру комитеті құрылды. Бұл комитет большевиктердің үгіт-насихат жұмыстарын бақылауға тиіс болды, ал ұйымның төрағасы Керенскийді қолдаған революционер Екатерина Брешковская болды. У.Б. Томпсонның өмірбаяуын жазған Герман Хагедорнның айтуынша, Комитет таратып жатқан үгіт-насихаттың мақсаты – "ресейліктерді, ең қарапайым адамдардың да түсінетіндей тілмен, үкіметке бағынуға және одақтастарды емес, революцияны құтқару үшін соғысты жалғастыруға шақыру" болды. Томпсонның жан-жақты қаржылық көмегіне қарамастан, Комитет көп сәттілікке жете алмады және ресейлік радикалдардың, әсіресе большевиктердің соғысқа қарсы үгіт-насихатымен бәсекелесе алмады. Томпсон Комитетке берген миллион доллар тез таусылып, күресіп жатқан Уақытша үкіметтен басқа қаржы көзі табылмады. Сондықтан Брешковская АҚШ президенті Вудро Вильсоннан қолдау сұрады. Томпсон осы мәселеде Брешковскаяға көмектесіп, тікелей президент Вильсонға жүгінді, бірақ ешқандай нәтиже болмады және Комитетке қосымша қаржы табу мүмкін болмады. Томпсон мен оның серіктері Керенскийді реакциялық және радикалды оппозицияға қарсы қолдауға тырысқанмен, Қазан революциясы кезінде Уақытша үкімет құлатылып, большевиктер билікке келді. Бірақ бұл Томпсонның Ресейге қатысты жоспарларына бірден соққы болмады. Томпсон мен оның әріптесі Реймонд Робинс американдық дипломаттар мен бизнесмендердің наразылығына қарамастан, жаңа большевиктік үкіметпен жұмыс істеуге тырысты. Олар большевиктердің неміс кайзерінің жалақысымен жұмыс істейтін агенттері екенін және Ресей демократиясының нағыз өкілдері емес екенін айтты. Томпсон Ресейдің саяси ахуалына қатысты өз бағасын беріп, жаңа большевиктік үкіметтің билікте қалатынына сенімді болды. Оның пікірінше, одақтастардың большевиктерді ресми тануы және қолдауы Ресейді коммерциялық қағидалар шегінде ұстап тұруға және осылайша оны радикалды жағдайдан шығаруға мүмкіндік береді. Оның айтуынша, "егер біз ресейлік радикализмді өздігінен өсуге жіберсек, ол әлемге қауіпті болады". Томпсон большевиктер туралы жағымды пікір білдірді, бірақ кейбір ескертулер жасады. Ол большевиктердің "капитал мен еңбек бірлесіп жұмыс істеуі керек екенін" жақын арада түсінетініне және Германияға қарсы соғысты жалғастыратынына сендірді. Бірақ Томпсонның болжамдары расталмады. Большевиктер соғыстан шығып, 1918 жылы Брест-Литовск шартнамасын ратификациялау арқылы Германия және басқа Орталық державалармен жауыздықты тоқтатты. Кеңес Одағы Жаңа экономикалық саясат кезеңінде шетелдік инвестицияларға, еркін саудаға және жеңілдіктерге рұқсат берді. Бірақ капитализмке қайта оралу және шетелдік капиталистерге жасалған ыңғайлы жағдайлар Иосиф Сталиннің келуімен аяқталды және Кеңес Одағының ұлттық экономикасы үшін бірінші бесжылдық жоспарлар басталды. Антони Саттонның "Уолл-стрит және большевиктік революция" кітабында кеңінен талданған теория бар, онда В.Б. Томпсон большевиктерге көп ақша бергені айтылады. Бұл қате түсінік, ол Томпсонның өмір заманында пайда болды және бастапқыда большевиктерді қолдайтынын мәлімдеген газеттерде жарияланды. В.Б. Томпсонның өмірбаяуын жазған Герман Хагедорнның айтуынша, баспасөз Томпсонның Керенскийге және "Бос Ресейдегі азаматтық білім беру комитетіне" қаржылық қолдау көрсеткенін жариялағанда, "ол ақшаны большевиктерге үгіт-насихат мақсатымен берген деген қорытындыға келді", бұл Томпсонның большевиктер туралы даулы пікірлеріне және Ресейдің болашағындағы олардың рөліне байланысты болды.

He visited Russia before the revolution and again in 1918 just after the Russian Revolution of 1917 and the effects of crop failure and starvation were rampant. Thompson was a member of an American Red Cross relief mission that also hoped to encourage formation of a democratic government in Russia. He was awarded the honorary title of colonel by the American Red Cross. The objective of the mission was to enlarge the business opportunities in Russia for him and Wall Street associates and saw firsthand the suffering of the people and the inability of the social democratic government headed by Alexander Kerensky to feed the hungry. Along with assisting the Provisional government in dealing with the famine, Thompson also endeavored to shape post Revolutionary Russia's political landscape in a manner favorable to Wall Street. Thompson, wholly sympathetic with Kerensky and his provisional government, provided $1 million of his own to a propaganda campaign intent on keeping Russia involved in the war against the Central Powers and the populace loyal to the Provisional government, in spite of growing popular sentiment against the war and Kerensky's mounting unpopularity. With the help of Thompson, the Committee of Civic Education in Free Russia was created by the Provisional government to oversee the Bolshevik propaganda drive, with pro Kerensky Russian revolutionary Catherine Breshkovsky at the organization's head. According to W. B. Thompson biographer Hermann Hagedorn, the aim of the propaganda disseminated by the Committee was to "beg the Russians in terms which the simplest could comprehend to obey the government and resume the war, not to save the Allies but to save the Revolution." Despite Thompson's generous funding, the Committee was largely unsuccessful and could not compete with the anti war propaganda of the Russian radicals, specifically that of the Bolsheviks. The million given to the Committee by Thompson was quickly exhausted and no alternative source of funding could be provided by the struggling Provisional government, prompting Breshkovsky to appeal to U. S. President Woodrow Wilson for support. Thompson assisted Breshkovsky in this endeavor by reaching out to President Wilson himself but ultimately neither message had any effect and were unsuccessful in securing further funding for the Committee. Despite desperate attempts by Thompson and his cohorts to support Kerensky in the face of both reactionary and radical opposition, the Provisional government was overthrown in the October Revolution and the Bolsheviks came to power, but this did not prove to be an immediate set back in Thompson's plans for Russia. Thompson and his compatriot Raymond Robins attempted to deal with the new Bolshevik government despite the protests of indignant American diplomats and businessmen that the Bolsheviki were merely paid agents of the German Kaiser and not true representatives of Russian democracy. Based on his own observations of Russia's political climate, Thompson was of the opinion that the new Bolshevik government was certain to remain in power and that official Allied recognition & support of the Bolsheviks would allow Russia to be kept in the bounds of commercial custom and therefore become less radical as a result. According to him, "if [we] leave Russian radicalism to itself to grow like a cancer, it is going to be a menace to the world." Thompson spoke favorably of the Bolsheviks but with some reservations, stressing that he believed the Bolsheviks would "soon learn that capital and labor must go hand in hand" and continue the war against Germany. Nevertheless, Thompson's predictions did not come true. The Bolsheviks withdrew from the war, ceasing hostilities with the German Empire and the other Central Powers through the ratification of the Treaty of Brest Litovsk in 1918. While the Soviet Union allowed foreign investments, free trade, and concessions for a time during the era of the New Economic Policy, this retreat towards capitalism and the accommodation to foreign capitalists that it permitted was promptly ended by Joseph Stalin and the beginning of the first five year plans for the national economy of the Soviet Union. There is a persistent theory, most prominently outlined in "Wall Street and the Bolshevik Revolution" by Antony Sutton that W. B. Thompson gave considerable sums of money to the Bolsheviks. This is a misconception that can be traced back to Thompson's own time, originally appearing in newspapers asserting his support for the Bolsheviks. As pointed out by W. B. Thompson biographer Hermann Hagedorn, when the press uncovered Thompson's financial support for Kerensky and the Committee of Civic Education in Free Russia, they "jumped to the conclusion that he [actually] had given the money to the Bolsheviki for propaganda purposes" likely due to Thompson's controversial public opinions on the Bolsheviks and their role in the future of Russia.

Өсімдіктер зерттеулері

1920 жылы ол Бойс Томпсон институтын құруға шешім қабылдады және оған 10 миллион доллар қаржы бөлді, ол 1920 жылдарының өте үлкен қаржысы болатын. Ол осы "тұқымдық" қаражат институтқа ең білікті ғалымдарды, жабдықтар мен құрал-жабдықты тартуға, сондай-ақ өнеркәсіп және мемлекеттік органдармен байланыс орнатып, ғылыми зерттеулерді қаржыландыруға мүмкіндік береді деп үміттенді.

Басқа себептері

Ол өзінің көптеген тау-кен лагерьлерінде, оның ішінде туған жері Вирджиния Ситидегі Томпсон Хикман ескерткіш кітапханасында парктер мен кітапханаларға ақша сыйлады; оның әйелі Гертруда Хикман Томпсон ғимаратты 1918 жылы ресми түрде қалаға берді. Ол Бюттедегі саябаққа 50 мың доллар сыйлады. Өзі білім алған Филлипс Эксетер академиясына Томпсон өмірі бойы 2 миллион доллар қайырымдылық жасады. Оның қайырымдылығының арқасында Бойс Томпсон ғылыми ғимараты, 1923 жылы жаңа спорт залы, сквош корттары, бейсбол алаңы, спорттық жаттығу алаңы, Эксетер қонақ үйі және басқа да нысандар салынды. Ол Филлипс Эксетерге 1 миллион доллар мұра етіп қалдырды. Томпсон сонымен қатар Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайына құнды асыл тастар мен минералдар жинағын сыйлады. Оның әйелі Гертруда Хикман мен қызы Маргарет Томпсон оның қалған мүлкін мұраға алды. 1941 жылы Бойс Томпсонның 265 футтық моторлы яхтасы "The Alder" АҚШ Әскери-теңіз күштеріне соғысқа көмектесу үшін тапсырылды.