Кіріспе

1978 жылғы АҚШ-тың адамдарға қатысты этикалық зерттеулер туралы баяндамасы. Белмонт баяндамасы – биомедициналық және әлеуметтік-психологиялық зерттеулерге қатысатын адамдарды қорғау жөніндегі Ұлттық комиссия жасаған 1978 жылғы баяндама. Оның толық атауы – Белмонт баяндамасы: Зерттеуге қатысатын адамдарды қорғаудың этикалық принциптері мен ұсынымдары, Биомедициналық және әлеуметтік-психологиялық зерттеулерге қатысатын адамдарды қорғау жөніндегі Ұлттық комиссияның баяндамасы.

Тарих

1974 жылы, ішінара Тускегидегі сифилис зерттеуінен (1932–1972) туындаған этикалық мәселелерге байланысты, Ұлттық зерттеулер туралы заң қабылданды. Бұл биомедициналық және мінез-құлық зерттеулерінің адамдарды қорғау жөніндегі Ұлттық комиссияны (1974–1978) құрды. Комиссияның құрамында барлығы 11 дәрігер, заңгер және ғалым болды, олардың 8-і ер адам, ал үш әйел: Кеннет Джон Райан, Джозеф В. Брейди, Роберт Е. Кук, Дороти И. Хайт (жалғыз афроамерикандық), Альберт Р. Джонсен, Патрисия Кинг, Карен Лебакц, Дэвид В. Луиселл, Дональд В. Сельдин, Элиот Стеллар және Роберт Х. Тартл. Комиссия бірнеше жұмыс топтарына бөлінді. Кейбір мамандар автономия мәселесімен, ал басқалары – игілік, зиян келтірмеу немесе әділдік мәселелерімен айналысты. Комиссия 1974 жылдан 1978 жылға дейінгі төрт жыл ішінде, оның ішінде 1976 жылдың ақпанында Белмонт конференциялық орталығында өткен төрт күндік жанды талқылаулар барысында Белмонт есебін жасады. 1978 жылдың 30 қыркүйегінде комиссияның "Зерттеуге қатысушы адамдарды қорғаудың этикалық принциптері мен нұсқаулары" атты есебі жарияланды. Ол 1979 жылдың 18 сәуірінде Федералдық тіркелімде жарияланды. Денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамсыздандыру департаменті (HEW) 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында 45 CFR 46 бөлігіндегі адамдарды қорғау ережелерін қайта қарап, кеңейтті.

Психология

Психология саласында Белмонт есебін Америкалық Психологиялық Ассоциацияның (АПА) Психологтардың этикалық принциптері мен мінез-құлық кодексі толықтырды. 2018 жылдан бастап АПА-ның нұсқаулары бастапқыда жарияланған Белмонт есебінде келтірілген негізгі қағидаларды қамтиды, сонымен қатар осы белгіленген принциптерді жетілдіріп, күшейтеді. Белмонт есебі игілік, адамгершілік және әділдік принциптерін егжей-тегжейлі баяндайтындай, АПА оларды одан әрі толықтырады және бастапқы үш нұсқаулықты бес нұсқаулыққа дейін кеңейтеді: (1) игілік, (2) адамгершілік, (3) әділдік, сондай-ақ (4) адалдық және жауапкершілік, (5) тұтастық принциптері қосылады. Адалдық және жауапкершілік принципі зерттеушілерге өз зерттеулеріне және оның ықтимал салдарына сенім мен жауапкершілік сезімін қалыптастыруға көмектеседі. Тұтастық принципі осы ұғымды барлық кәсіби психологиялық қызметтерде адалдық пен нақтылыққа айналдырады. АПА нұсқаулары Белмонт есебінен асып, стандарттарды белгілеудегі айырмашылықтарды көрсетеді. АПА психология қауымдастығының барлық беделді мүшелеріне (әсіресе Америкалық Психологиялық Ассоциация мүшелеріне) стандарттар белгілейді. Ассоциация барлық АПА мүшелері үшін мінез-құлық кодексін белгілейді, оны бұзу кәсіби лицензияны немесе мүшелікті тоқтатуға әкелуі мүмкін. АПА нұсқаулығында егжей-тегжейлі сипатталған маңызды стандарттардың бірі – институционалдық шолу кеңесін (IRB) құру талабы, ол Белмонт есебінде сипатталғандай мақсатқа қызмет етеді. IRB белгіленген принциптерді түсіндіруге және адамдарға қатысты зерттеулердің этикалық екендігіне көз жеткізуге жауапты. Басқа стандарттар Белмонт есебінің шегінен шығып, кейіннен АПА нұсқаулығына қосылды. Мұндай стандарттардың бірі – жануарларға қатысты этикалық қарау (есептің толық атауы – «Зерттеуге қатысатын адамдарды қорғау жөніндегі этикалық принциптер мен нұсқаулар»), ол соңғы жылдары қайта жанданып келе жатқан тақырып. АПА нұсқаулары зерттеудегі этикаға қатысты заманауи көзқарасқа айналды және жиі жаңартылып отырады (алғашқы басылымнан бері шамамен тоғыз рет қайта қаралды), жаңа ақпарат пайда болғанда және пікірлер мен қоғамдық қабылдаудағы өзгерістерге байланысты Белмонт есебінің негізінде дамиды.

Сын-пікір

Нэнси Шордың 2006 жылғы зерттеуінде қоғамдық қатысуға негізделген зерттеушілермен сұхбаттасылып, олардың Белмонт есебін түсіндіруі мен сынға алуы тыңдалды. Сұхбаттасқандар Белмонт есебінің этикалық принциптері мен оның түсіндірмелерінің барлығына бірдей қолданылатынына алаңдаушылық білдірді және зерттеушілерді осы принциптерге жүйелі түрде сүйенуге қарсы тұруға шақырып, этикалық талдауды мәдени, гендерлік, этникалық және географиялық сияқты маңызды факторларды ескеру үшін кеңейту қажет екенін айтты. Сондай-ақ, бұл есептің адамның дербестігіне қоғамның жалпы мүддесінен жоғары басымдық беруге бағытталғандығы да талқыланды.