Кіріспе
Юэндуму – Австралияның Солтүстік территориясындағы қала, Алис-Спрингстің солтүстік-батысында, Танами тас жолында, Орталық Шөл аймағы жергілікті әкімшілік аймағында орналасқан. Орталық Австралиядағы ірі шалғайдағы елді мекендердің бірі саналады және абориген суретшілерінің өркендеген қауымдастығына ие. Мұнда "Bush Mechanics" телесериалын жасаған Pintubi Anmatjere Warlpiri (PAW) Media орналасқан.
Тарих
Юэндуму 1946 жылы Австралия үкіметінің Жергілікті халықтар ісі жөніндегі бөлімі тарапынан азық-түлік пен әлеуметтік көмек көрсету мақсатында құрылды; алғашқы басқарушы Фрэнсис МакГарри болды. 1947 жылы Австралия баптистерінің үй миссиясы ашылды. 1955 жылға қарай көптеген аборигендер бұл қалаға қоныстанды.
Орналасуы және демографиялық жағдайы
Юэндуму Танами шөлінің шетінде, Алис-Спрингстің солтүстік-батысында, Юэндуму аборигендер жері қоры аумағында, дәстүрлі Anmatyerr жерінде орналасқан. Оған көптеген шалғайдағы елді мекендер кіреді, ал аймақ Дорин тауы, Денисон тауы, Орталық Ведж тауы және Аллан тауының мал шаруашылығымен шектеседі. Алис-Спрингстен Юэндумуға дейін Танами тас жолы арқылы, Элис-Спрингстен солтүстікке қарай Стюарт тас жолынан бұрылатын, көбінесе асфальтталған жолмен жүруге шамамен үш сағат уақыт кетеді. Бұл Орталық Шөл аймағы (бұрынғы Орталық Шөл Ширесі) кеңесінің аумағында орналасқан. Қоғамның көп бөлігін Warlpiri және Anmatyerr аборигендері құрайды, 2016 жылғы Австралия халық санағы бойынша 759 адам тұрады.
Юэндуму есіктері
1982 жылы бес Варлпири ақсақалы Юэндуму бастауыш мектебінің 30 есігін жарқын «фаув өнері» стилінде бояуға кірісті. Бұл жоба «Юэндуму есіктері» деп белгілі болды. Олардың суреттері куруарри (кейде кураварри деп те жазылады) деп аталатын 36 ежелгі суреттерді бейнеледі. Есіктерді салған бес адам: Пэдди Джупуррулла Нельсон, Рой Джупуррулла Кертис, Пэдди Жапалжарри Стюарт, Пэдди Жапалжарри Симс және Ларри Джунгарраи Спенсер. Есіктерге сурет салу бүкіл Варлпири өнер қозғалысын бастады, сонымен қатар ақсақалдардың балаларға қамқорлық жасауын және оларға «екі жолмен білім беруде» көмектесуін көрсететін күшті символға айналды. 1990 жылдардың ортасында мектеп жаңартылғанда есіктер алынып тасталды және Оңтүстік Австралия мұражайына тапсырылды, онда олар бүгінге дейін (2021 жыл) сақтаулы. 2021 жылы Оңтүстік Австралия мұражайы, Сыртқы істер және сауда министрлігі және Австралия Ұлттық мұражайы есіктердің плакаттарынан тұратын көрме ұйымдастырды. Бұл көрме әлемдегі Австралия елшіліктерінде көрсетілді, бастапқыда Қытайдың Чэнду қаласынан. Варлукюрлангұмен бірге сурет салған тағы бірнеше белгілі суретшілер: Куманджаи Нельсон Напалжарри, Нора Нельсон Напалжарри, Шила Браун Напалжарри және Джуди Уотсон Напангарди. Заманауи австралиялық абориген суретшісі Куманджаи Напалжарри Кеннеди Юэндумудағы аға әйел, қауымдық кеңестің мүшесі болды және 1994 жылы Юэндуму қауымына көрсеткен қызметі үшін Австралия орденінің мүшесі атанды. Суретші Мэгги Напалжарри Росс Юэндуму түнгі патрулін құрудағы еңбегі үшін Австралия орденін алды. Өнер орталығы жыл сайын 10 000-нан астам картина жасайды және сондай-ақ сатады. 2022 жылы Дарвин аборигендік өнер жәрмеңкесінде Варлукурланг суретшілерінің туындылары үш күндік көрмеде 100 мыңнан астам долларға сатылды.
Paddy Jupurrurla Nelson, Roy Jupurrurla Curtis, Paddy Japaljarri Stewart, Paddy Japaljarri Sims, and Larry Jungarrayi Spencer. The painting of the doors started the whole Warlpiri art movement, and in addition became a powerful symbol of elders caring for children, and helping them in "two way education". In the mid 1990s, the doors were removed when the school was upgraded in the mid 1990s, the doors were transferred to the South Australian Museum, where they are held today (2021). In 2021, the South Australian Museum, the Department of Foreign Affairs and Trade and the National Museum of Australia mounted an exhibition consisting of posters of the doors, to be displayed in Australian embassies around the world, starting with Chengdu in China. Other notable artists who have painted with Warlukurlangu include Kumanjayi Nelson Napaljarri, Norah Nelson Napaljarri, Sheila Brown Napaljarri, and Judy Watson Napangardi. Contemporary Indigenous Australian artist Kumanjayi Napaljarri Kennedy was a senior woman at Yuendumu, a member of the community council, and was made a Member of the Order of Australia in 1994, for services to the Yuendumu community. Artist Maggie Napaljarri Ross has received the Order of Australia for her work in establishing the Yuendumu Night Patrol. The art centre produces over 10,000 paintings each year, and sells the same number. In 2022, more than worth of art by Warlukurlangu Artists sold at the three day Darwin Aboriginal Art Fair.
Медиа
25 жылдан астам уақыт бойы осы қауымдастық Пинтуби Анматжере Уорлпири (PAW) Медиаға (бұрынғы Уорлпири Медиа Ассоциациясы) да үй болды. Олар ең белгілісі «Буш механикасы» және «Аборигендік ережелер» туындыларын жасады, соның арқылы шалқыған елді мекендердегі Австралиялық футболдың әлеуметтік мағынасын зерттеді. 2001 жылғы «Буш механикасы» телесериалы Юэндуму және оның төңірегінде түсірілді, ал 2018/2019 жылдары осы көрнекті сериалға арналған көрме мен кітап жарық көрді.
Mt Theo бағдарламасы
Юэндуму ақсақалдары 1993 жылы Mt Theo бағдарламасын құрды, мақсаты – жастарды бензин иіскеудің кең таралған әдетінен аулаққа салу болды. Бұл бағдарлама Австралияның шалқайған аймақтарында есірткіге тәуелділіктің алдын алу және жастарды дамыту саласындағы үлгіге айналды. 2007 жылы Джонни Япангарди Миллер ("Хукер Крик"), Пегги Нампиджимпа Браун және Эндрю Стояновски бағдарламаны құруға салған еңбектері үшін және "Солтүстік территорияның Юэндуму және оған жақын аймақтарындағы жергілікті жастар арасындағы есірткіге тәуелділік мәселесін шешуге бағытталған бағдарламалар арқылы қоғамға қызмет еткені үшін" Австралия орденінің медалімен марапатталды. Бағдарлама қазір Варлпири жастар дамуы абориген корпорациясы басқаратын бірнеше қызметке айналды.
Басқа да танымал тұлғалар
2001 жылы Федерацияның 100 жылдығын мерекелеу және «Австралия қоғамына немесе үкіметіне үлес қосқан азаматтар мен басқа да адамдарды» тану мақсатында Юэндуму басшыларының арасында Венди Нунгарайи Браун және Рекс Гранитс болды. Юэндуму – белгілі жергілікті белсенді және бұрынғы Солтүстік территория үкіметінің министрі Бесс Нунгарайи Прайстың туған жері. Оның қызы Жасинта Нампиджинпа Прайс онда тумаса да, анасының туған жері болғандықтан, қауыммен тығыз байланыста. Суретші Паулин Накамарра Вудс Юэндумуда өсті. Суретші Кумантье Джагамара Юэндумудағы миссионерлік мектепке қатысты. Суретші Алма Нунгарайи Гранитс Юэндумуда тұрды. Медбике Элен Кеттл Юэндумудағы тұрақты медбике қызметін алғашқы болып атқарды және 1952-1954 жылдар аралығында жұмыс істеді; ол Солтүстік территорияда денсаулық сақтау саласында жаңа бастамаларға үлес қосты.
Өнер мен БАҚ саласында
1987 жылы Midnight Oil тобының "Beds are Burning" ("Diesel and Dust" альбомынан) әнінде былай делінеді: Төрт дөңгелек какадуларды қорқытады / Кинторе шығысынан Юендумуға дейін. Midnight Oil және Warumpi Band тобының 1986 жылғы Юендумуға жасаған гастроль туралы Эндрю Макмилланның "Strict Rules: The BlackfellaWhitefella Tour" кітабында жазылған. 2005 жылғы PlayStation 2 ойыны "Sly 3: Honor Among Thieves" екінші тарауы "Rumble Down Under" Австралияның шөлейт аймағындағы ойдан шығарылған Юендумуда өтеді, ол кен өндіру және қазу орны болып табылады. Ойын нұсқасында Улуру Юендумуды қоршағандай көрсетілген.