Кіріспе

Христиан дінінде сенім Христиан дінінде сенім, бір жағынан, Құдайдың уәделеріне сену, Оның адалдығына сенім арту және Құдайдың мінезі мен адалдығына сүйене отырып әрекет ету тұрғысынан жиі талқыланады. Кейбір конфессиялар Жаңа Келісімге және тек сенім арқылы құтқарылу іліміне (sola fide) сенеді. Христиан дінінің көптеген дәстүрлері мен ағымдарына сәйкес, христиан сенімі Исаның қайта тірілуіне және Исаның бақтағы азапты болмысына сенуді талап етеді, оны Иса Құдай Әкесінің жоспаны деп айтады. 16 ғасырдағы протестанттық реформациядан бері "сенім" термині Батыс христиандығындағы маңызды теологиялық дау-жанжалдың нысаны болды. Бұл айырмашылықтар көбінесе Ақталу ілімі туралы бірлескен декларацияда (1999 ж.) еңсерілді. "Сенім" терминінің нақты түсінігі әртүрлі христиан дәстүрлерінде әртүрлі болады. Осы айырмашылықтарға қарамастан, христиандардың көпшілігі Исаға деген сенім христиан дәстүрінің ядросы екеніне және христиан болу үшін мұндай сенім қажеттігіне келіседі. Христиан теологиясы тарихындағы сенімнің кейбір анықтамалары Киелі кітаптағы мына сөздерге сүйенеді: "Сенім – үміттенетін нәрселердің шындығы, көрінбейтін нәрселердің дәлелі". Христиандық сенім Ескі Келісімдегі сенімге негізделген, себебі Ескі Келісімдегі уәделер Иса Мәсіхтің қызметі, азап шегуі, өлімі және қайта тірілуі арқылы орындалған деп қабылданады.

Жаңа Келісім

"Сенім" сөзі грекше πίστις (pi'stis) деп аударылады және Жаңа өсиетте грек тіліндегі толық өткен шақта жиі қолданылады, бұл есім мен етістіктің аралас түрі болып табылады; ағылшын тіліндегі есім сөзбен толыққандай жеткізілмейді. Pi'stis етістігінің түрі – pisteuo, ол Жаңа өсиеттің ағылшын тіліндегі аудармаларында көбінесе "сену" деп аударылады. Ал пістіс сөзінің сипаттауыш түрі, pistos, көбінесе "адал" деп аударылады. Жаңа өсиеттің авторлары, Септуагинт (грекше Ескі өсиет) аудармашыларының үлгісімен, еврей жазбаларындағы "адалдыққа" қатысты сөздерді pi'stis тобындағы сөздер арқылы берді. Pi'stis тобындағы сөздерді ағылшын тіліне аударғанда, олардың контекстіне байланысты әртүрлі сөздер қолданылуы мүмкін. Жаңа өсиетте де, басқа грек мәтіндерінде де pi'stis әртүрлі нысандар арасындағы мызғымыз байланысты сипаттайды: адамдар, дәстүрлер, амалдар, топтар, мақсаттар, фактілер немесе пікірлер. Ағылшын тіліндегі дұрыс аударма көбінесе pi'stis арқылы байланысқан екі нысан арасындағы қатынастан көрініп тұрады. Жаңа өсиеттегі pi'stis тобындағы сөздерді адалдық, инабаттылық, сергектік, міндеттеме, сенім, наным және дәлелдеме идеяларымен байланыстыруға болады. Жаңа өсиеттегі pi'stis тобындағы сөздердің ең орынды түсіндірілуі мен аудармасы соңғы кездегі даулы мәселе болып табылады, әсіресе Исаға бағытталған pi'stis мағынасы туралы.

Нақты тармақтар

Ал сенім (пи'стис) – үміттенетін нәрселердің нақтылығына, көрінбейтін нәрселерге деген толық сенімділікке шамасы бар. Еврейлерге 11:1. Құдайдың өсиетімен байланысты сенімнің қызметі туралы осы үзінді көбінесе сенімнің анықтамасы ретінде қолданылады. Мұнда "нақтылық" деп аударылған Υποστασις (hy po'sta sis) сөзі ежелгі папирус шарттамаларында жиі кездеседі, шарт – болашақта мүліктің берілуін қамтамасыз ететін сенімдердің айырбасы екенін көрсетеді. Осыған байланысты Джеймс Хоуп Моултон мен Джордж Миллиган: "Сенім – үміттенген нәрселердің құқық белгісі" деп аударуды ұсынды. Соңғы онжылдықтарда ғалымдар Жаңа Өсиет авторларының әлеуметтік контекстінде пи'стис сөзі нені білдіретінін зерттеді. Пи'стис сөзінің ерте грек қолжазбаларында және Жаңа Өсиетте қолданылуын зерттеген бірнеше ғалымдар "адалдық" сөзінің ағылшын тіліндегі ең қолайлы аударма екеніне келді. Бұл соңғы зерттеулер кейбіреулерін Жаңа Өсиеттегі Исаға деген сенімді сену, сенім және тәуелділік ретінде емес, оған және оның үйретулеріне адалдық, баяулылық және берілгендік ретінде түсінуге итермеледі.

Католик шіркеуі

Католик шіркеуі сенімнің екі қыры бар деп санайды. Объективті түрде сенім – Құдайдың Киелі кітапта және дәстүрде аян еткен шындықтардың жиынтығы, ал Католик шіркеуі осы шындықтарды өзінің негізгі сенімдерінде қысқаша түсіндіреді. Субъективті түрде сенім – осы шындықтарға мойынұсынудың әдеті немесе ізгілігі.

Иман - теологиялық ізгілік

Томас Аквинскийдің пікірінше, сенім – "ақылдың Құдайлық шындыққа келісімі, ол Құдайдың инаят-кәсімімен қозғалған еріктің әрекетіне байланысты" (Святой Томас, II II, Q. iv, a. 2). Ал сенімнің нұры ақылға табиғаттан тыс сыйланғандай, осылайша, ерікті қозғайтын осы құдайлық инаят та, атауынан көрініп тұрғандай, сондай-ақ табиғаттан тыс және толығымен тегін берілген сыйлық болып табылады.

Ноэтика факультеті

Шығыс христиандығында сенім (пистис) – бұл ақыл немесе рухтың іс-әрекеті. Сенім – рухтың ноэзис немесе ноэтикалық тәжірибесінің ерекшелігі. Мұнда сенім интуитивті шындық ретінде, яғни Құдайдан келген сый ретінде анықталады, сенім – Құдайдың жаратылмаған энергияларының бірі (Рақым да Құдайдың жаратылмаған энергиялары мен сыйларының бірі). Үштік Құдайдың табиғаты, болмысы немесе мәні жаратылмаған және түсініксіз. Сондықтан шығыс христиандығында Құдайдың мәні немесе түсініксіздігі оның жаратылмаған энергияларынан ажыратылады. Бұл Григорий Паламаның мән-энергия ажыратылымында нақты түсіндірілген.

Интуитивті шындық

Үштік Құдай ретінде, Құдайдың мәнінің немесе барлығының ерекшеліктері ретінде. Шығыс христиандығында, бір заттың өмір сүруінің осы аспектісі сенім немесе сезім арқылы түсініледі.

Протестантизм

Протестанттық дәстүрде сенім, әдетте, наным, сенім және тәуелділік идеяларымен тығыз байланысты деп түсініледі. Бұл түсінік протестанттық реформаторлардың діни ұстанымдарында негізделген. Олардың бір жарияламасында былай делінген: "Құтқарушы сенімнің негізгі амалдары – ақталу, қасиеттендіру және мәңгілік өмір үшін ғана Мәсіхті қабылдау, оған сену және оған тәуелді болу". Реформаторлар сенімді, адамның жақсы амалдар жасау арқылы ақталуға жету әрекеттерінен ажыратты. Осы сенім туралы түсінік протестанттық дәстүрде сақталды. Құтқарушы сенім, Исаның тұлғасына, оның айқышқа шалыну арқылы толыққан күнәсін өтеу жұмысына сену, оған сенім арту және тәуелді болу тұрғысынан түсініледі. Лютерандардың пікірінше, құтқарушы сенім – бұл Ізгі хабардың уәдесін білу, қабылдау және оған сену.

Иман - дәлелді сенімге деген берік сенім

С. Льюис өзінің «Жалпы христиандық» кітабында сенімдегі тәжірибесін түсіндіру үшін «иман» сөзінің екі түрлі қолданысын ажыратты. Ол біріншісін былай сипаттайды: «Христиандар «иман» сөзін екі мағынада немесе екі деңгейде қолданатын сияқты. Бірінші мағынада ол жай ғана сенімді білдіреді.»

Құдай берген сый - сенім

Пауыл былай деп жазды: "Құдайдың рақымы арқылы сеніммен құтқарылдыңыздар, және бұл сіздердің өзіңіздің ісіңіз емес, Құдайдың сыйы – ешкім мақтанбауы үшін, бұл істеріңіздің нәтижесі емес". Осыдан кейбір протестанттар сенімнің өзі Құдайдың сыйы деп санайды (мысалы, Вестминстерлік сенім туралы жарияланым), бірақ грек тіліндегі сөздердің грамматикалық үйлесімділігіне сенеді деп ойлайтындар бұл түсіндірмеге қарсы шығады, олардың пікірінше, "сый" дегені – сенім емес, құтқару.

Сеніміңді нығайтасың

Джеймс Мейсон сенімді арттыру үшін 4 қадам қажет екенін айтты. Оқу: Пайғамбар Жозеф Смит: «Иман – Құдайдың сөзін тыңдау арқылы, Құдайдың қызметшілерінің куәлігі арқылы келеді» деп үйреткен. Дұға: Апостол Павел өтінеміз, дұғаларымыз арқылы «[біздің] иманды жетілдіре аламыз» деп кеңес берді. Қызмет және құрбандық: Пайғамбар Жозеф Смит былай деп үйретті: «Барлық нәрсені құрбан етуді талап етпейтін діннің өмір мен құтқарылуға қажетті сенімді тудыруға жеткілікті күші жоқ екенін білейік; себебі адам баласының алғашқы жаратылуынан бастап, өмір мен құтқарылудың қуанышын алуға қажетті иман, барлық жер бетіндегі нәрсені құрбан етусіз ешқашан қол жеткізілмеді». Жеке ізгілік: Құтқарушы былай деп үйретті: «Егер біреу Оның (Құдайдың) еркін орындағысы келсе, осы ілім Құдайдан ба, әлде Мен өз денемнен айтамын ба, соны біледі».

Сенім тұқым сияқты

Алма кіші Сенімді Мормон кітабында тұқым ретінде сипаттайды. Бұл – ЛДС шіркеуінің қасиетті кітаптарындағы сенім туралы ең толық түсіндірме.