Кіріспе

Христиандық этика

Теологиялық ізгіліктер – христиандық теология мен философияда Құдайдың рақымынан туындайтын құтқарылумен байланысты ізгіліктер. 1 Салоникалықтарға 5:8-де ол осы үш ізгілікке тағы да сілтеме жасайды: «Біз күндізгі адамдар болғандықтан, сергек болайық, сенім мен махаббатты кеудешедей киіп, құтқарылуға деген үмітті бас киім қылып қояйық». 1 Коринфтіктерге 13-тарауда Пауыл махаббатқа ерекше мән береді. «Сонымен сенім, үміт, махаббат – осы үш нәрсе мәңгілік, бірақ олардың ең бағалысы – махаббат». Біріншіден, ол екінші екеуіне нұсқау береді: «Ол барлығын көтереді, барлығына сенімі бар, барлығына үміт артады, барлығына шыдамдылық танытады». Гипполық Августиннің айтуынша, уақытша тұрғыдан қарағанда, махаббат мәңгілік, ал «Егер нысаны көрінсе, онда үміт – үміт емес», ал сенім иелікке жетелейді. Бұл пікірді Ниссалық Григорий де қолдайды. Аквиналықтардың айтуынша, теологиялық ізгіліктер «олардың нысаны Құдай болғандықтан, олардың арқасында біз тура жолға саламыз, сондай-ақ оларды тек Құдай біздің жанымызға құяды, және соңында, біз оларды тек Киелі кітаптардағы Құдайдың аян етуі арқылы біле аламыз» дейді. Аквиналықтар ізгіліктерді қарастырғанда, теологиялық ізгіліктерді тұрақты рақымның нәтижесі деп есептеді. Аквиналықтардың пікірінше, бұл рақым, теологиялық ізгіліктер арқылы, адамзатты өздерінің табиғи мүмкіндіктерінен асып түсетін құнды іс-әрекеттер жасауға қабілетті етеді. Осылайша ол табиғаттан тыс нәрсе болып табылады. Аквина былай дейді: «Сенімнің ізгілік ретінде болуы, оның сенетін нәрселеріне байланысты емес, себебі сенім көрінбейтін нәрселерге арналған, бірақ ол шындықты қатесіз табатын біреудің куәлігіне сүйенеді».

Моравия шіркеуі

Моравия шіркеуінің маңызды нанымдарының бірі ретінде: "Құдай жаратады, құтқарады, нығмет береді. Ал біз сеніммен, махаббатпен және үмітпен жауап береміз". Сондықтан, моравиялық христиандар өздерін "сенімнің тереңдігімен, махаббаттың кеңдігімен және үмітіміздің өмірге құштарлығымен" өлшеуге шақырады.

Англикандық Қауымдастық

Англикан қауымының шіркеулері де Августин мен Аквинді ұстанады. "Иман – ақылды толықтыратын Құдай туралы білім мәселесі, үміт – еріктің толықтығы мәселесі, махаббат – өзі кемелдік мәселесі, себебі махаббаттың өзі – барлық қабілеттердің толықтығы."

Моральдық теология

Адам теологиялық қасиеттерді Құдайдың рақымы арқылы "құйылып кіретін" арқылы алады. Теологиялық қасиеттер осылай аталады, себебі олардың нысаны – құдайлық болмыс (теос). Иман – ақыл-ойдың, ерік-жігердің қозғалысымен Аянның табиғаттан тыс шындықтарына келісетін, бірақ ішкі дәлелдің ықпалымен емес, тек Құдайдың аян етуші қатесіз билігіне сене білу қабілеті. Бірінші Ватикандық собор (III, iii) былай мәлімдеді: "Иман – Құдайдың рақымымен шабыттандырылып, көмектесетін табиғаттан тыс ізгілік, ол бізге аян еткен нәрселердің рас екеніне сену. Иманның келісімі ешқандай жағдайда соқыр емес, алайда ешкім құтқарылу үшін қажетті деңгейде Евангелияның үйретіліміне Киелі Рухтың нұрысыз келісе алмайды." Сүйіспеншіліктің болмауы жеккөрушілікке, ашуға немесе бейжайлыққа әкелуі мүмкін.

Кардиналдық және теологиялық ізгіліктерді салыстыру

Адептілік қасиеттері тәжірибе мен әдет арқылы қалыптасады. Католик моральдық теологиясы теологиялық ізгіліктердің cardinal ізгіліктерден өзгеше екенін айтады, себебі оларды адамның күш-жігерімен емес, Құдайдың құдайлық сыйымен адамға сыйлайды. Епископаль шіркеуі де осы пікірді бөліседі. "Біз дамыта алатын негізгі ізгіліктерден айырмашылығы, теологиялық ізгіліктер – Құдайдың рақымымен берілген адамның қабілеттерінің толықтығы". Cardinal ізгіліктер сияқты, осы ізгіліктерді қолданушы адам оларды нығайтып, арттырады, яғни оларды іске асыруға көбірек бейім болады. Папа Бенедикт XVI теологиялық ізгіліктер туралы үш энциклика жазды: Deus caritas est (махаббат туралы), Spe salvi (үміт туралы) және Lumen fidei (иман туралы: бұл энцикликаны Папа Бенедикт XVI және Папа Франциск бірлесіп жазды).