Кіріспе

"Ашулы Құдайдың қолындағы күнәкарлар" – американдық теолог Джонатан Эдвардстың Массачусетс штатының Нортгемптон қаласындағы өз қауымына уағыздаған, зор әсер еткен уағызы, және 1741 жылдың 8 шілдесінде Коннектикут штатының Энфилд қаласында қайтадан уағыздалған. Осы уағыздың айтылуы Бірінші Ұлы оянудың бастамасы болды. Эдвардстың басқа еңбектері сияқты, бұл да күнәкарлардың тозақтың отты жалындарында мәңгілік азапталуының жарқын суреттемелерін, әлемді бақылауды және Киелі кітаптан алынған цитаталарды біріктіреді. Бұл Эдвардстың ең танымал жазба еңбегі және оның уағыз айту стилінің сәйкес бейнесі. Христиандар мен тарихшылар бұл еңбекті кеңінен зерттейді, ол шамамен 1730-1755 жылдардағы Бірінші Ұлы оянудың теологиясына үңілуге мүмкіндік береді. Бұл Ұлы оянудың өте ықпалды уағызы болды, өлімнен кейін сенбегендерге Құдайдың қаһары, өте нақты, қорқынышты және отты тозақ туралы айтады. Негізгі мәселе – Құдай адамдарға өздерінің күнәларын мойындау мүмкіндігін бергендігі. Эдвардс айтуынша, Құдайдың құдіреті ғана зұлым адамдарды шайтан мен оның демон-перілерінен сақтап, тозақтың пешіне тасталудан қорғайды – "ашкөз, аштыққа ұшыраған арыстан сияқты, ол өз жемтігін көріп, оны күтеді, бірақ қазіргі уақытта [Құдайдың қолымен] тоқтатылып тұр". Адамзаттың "тозаққа қарай" бағытталған "ауырлық пен қысым" салдарынан "тегіссіз тұңғиыққа" құлаудан сақтануға жасаған барлық әрекеттері жеткіліксіз, өйткені "тозаң торы құлап бара жатқан тасты тоқтатуға тиіс". Құдайдың осы кеңшілігі адамдарға Мәсіхке сену және оған жүктелу мүмкіндігін берді. Эдвардс осы басты тақырыпты суреттеу үшін әртүрлі және жарқын бейнелер ұсынады.

Мақсаты

Коннектикут штатының Энфилд қаласындағы бір шіркеу Жаңа Англиядағы Бірінші Ұлы Ояну кезінде көп әсер көрмеген. Шіркеудің пасторы Эдвардсты оларға уағыз айтуға шақырды. Эдвардстың мақсаты тыңдаушыларына тозақтың қорқынышы, күнәнің қаупі және құтылудан айырылудың қорқынышы туралы үйрету болды. Эдвардс Мәсіхтің кешірімге шақыруын қабыл алмағандардың жағдайын сипаттады. Эдвардс зерттеушісі Джон Э. Смит ашулы Құдай туралы ұғымның көрінеуіндегі пессимизмге қарамастан, бұл пессимизмнің "жеңімпаз, махаббатқа толы құтқарушы арқылы құтқарылудың жұбаныш беретін үмітімен жеңіледі" деп атап өтті. Эдвардс қорқынышпен уағыз айтқан сайын, ол күнәкарларды апатты жолдан бұрып, олардың махаббатын лайықты нысанаға – Исаға бағытталған үлкен науқанның бір бөлігі болды.

Қолдану

"Ашулы Құдайдың қолында күнәкарлар" атты уағызының соңғы бөлімінде Эдвардс өзінің теологиялық аргументінің Киелі Жазулардың барлығында және Киелі кітап тарихы бойынша сақталынатынын көрсетеді. Ол Киелі кітаптан әртүрлі оқиғалар мен мысалдар келтіреді. Эдвардс уағызын бір соңғы шақырумен аяқтайды: "Сондықтан Мәсіхтен тыс қалғандардың бәрі оянып, алдағы ашудан қашсын". Эдвардс пен Киелі кітапқа сәйкес, Мәсіхке оралу арқылы ғана оның сипаттаған қорқынышты тағдырынан құтылуға болады.